Türkiye'nin iklim özelliklerini belirleyen faktörler matematik (mutlak) ve özel (göreceli) konum olarak ikiye ayrılır. Normal şartlarda enlem etkisi (matematik konum) nedeniyle güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıkların azalması beklenir. Ancak bazı durumlarda denizellik, karasallık ve yükselti gibi özel konum faktörleri bu kuralın önüne geçebilir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de sıcaklık dağılışının enlem etkisiyle çeliştiğine örnek olarak gösterilebilir?
- AAntalya'daki deniz suyu sıcaklık ve tuzluluk oranlarının Zonguldak kıyılarına göre daha fazla olması
- Kış mevsiminde Karadeniz kıyısındaki Samsun'un sıcaklık ortalamasının, daha güneyde yer alan Ankara'dan daha yüksek olmasıCevap
- CAmanos Dağları'nın güneye bakan yamaçlarında tarım ürünlerinin kuzeye bakan yamaçlara göre daha erken olgunlaşması
- DToros Dağları'ndan Kuzey Anadolu Dağları'na doğru gidildikçe orman üst sınırının deniz seviyesine yaklaşması
- EEge Denizi üzerinden esen lodos rüzgarının kışın sıcaklığı artırırken, karayel rüzgarının dondurucu etki yapması
Cevap
Kış mevsiminde Samsun'un sıcaklık ortalamasının Ankara'dan daha yüksek olması durumu, sıcaklığın enleme bağlı olarak azalması kuralına ters düştüğü için doğru cevaptır.
Kış mevsiminde Karadeniz kıyısındaki Samsun'un sıcaklığının Ankara'dan yüksek olması, enlem ilkesine (Güneyden Kuzeye sıcaklık azalması) aykırı bir örnektir. Bu durum denizellik (nemlilik) ve yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisinin enlem etkisinden daha baskın hale gelmesiyle oluşur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Özel Konumun Enlem Etkisini Baskılaması
İpuçları
1
Enlem etkisine göre daha güneyde yer alan bir yerin, daha kuzeydeki bir yere göre daha sıcak olması gerekir.
2
Deniz seviyesine yakın ve nemli olan yerler kışın, yüksek ve karasal olan yerlere göre daha geç ve az soğur.
3
Samsun Ankara'ya göre daha kuzeydedir; ancak kışın Samsun'un 7 derece, Ankara'nın ise 0 derece civarında olması enlem kuralına bir istisnadır.
Daha Fazla Pratik
İzmir ile Van'ın aynı enlemde olmasına rağmen neden farklı iklim özelliklerine sahip olduğunu 'Özel Konum' faktörleriyle (karasallık, yükselti) analiz edebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Soruyu çözerken şehirlerin haritadaki yerlerini düşünerek kıyı-iç kesim ve kuzey-güney kıyaslaması yapabilirsiniz. 'Deniz olan yer kışın daha ılık olur' kuralı çoğu zaman enlem kuralını gölgeler.
Tahmini Süre:1m 15s