630 yılında I. Göktürk Devleti'nin yıkılmasıyla başlayan "Matem Devri" (Esaret Devri) sürecinde Türk boyları Çin egemenliğine girmiş ve siyasi birlik parçalanmıştır. 682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde başlatılan bağımsızlık hareketi sonucunda devlet yeniden kurulduğunda, Kutluk Kağan'a "İlteriş" unvanı verilmiştir.
Orhun Kitabeleri'nde bu sürecin anlatımı ve unvanın etimolojik yapısı dikkate alındığında; "İlteriş" unvanı, Kutluk Kağan'ın aşağıdaki başarılarından hangisini doğrudan ve en kapsamlı şekilde simgelemektedir?
- Dağınık haldeki Türk boylarını bir araya getirerek devlet teşkilatını ve töreyi yeniden inşa etmesiniCevap
- BÇin sarayına karşı düzenlenen isyanları başarıyla sonuçlandırıp merkezi yönetimi sadece askeri bir yapıya dönüştürmesini
- C"Kut" inancını kullanarak kendisini Gök Tanrı'nın yeryüzündeki tek dini temsilcisi ve ruhani lideri ilan etmesini
- DYerleşik yaşama geçişi hızlandırarak Çin kültürel etkisine karşı Türk şehirlerini kale surlarıyla koruma altına almasını
- Eİpek Yolu üzerindeki tüm gümrük denetimini ele geçirerek Türk boyları arasındaki ekonomik eşitsizliği gidermesini
Cevap
İlteriş unvanı, Kutluk Kağan'ın dağınık haldeki Türk boylarını bir araya getirerek devlet teşkilatını ve töreyi yeniden inşa etmesini simgelemektedir.
Kutluk Kağan'ın aldığı 'İlteriş' unvanı, kelime anlamı olarak 'İli (devleti) derleyen ve toplayan' demektir. 50 yıllık Çin esareti döneminde siyasi birliklerini kaybeden ve boylar halinde dağılan Türk milletini yeniden bir bayrak altında toplaması, devlet teşkilatını (İl) ve toplumsal düzeni sağlayan hukuku (Töre) yeniden işler hale getirmesi bu unvanın verilmesinin temel sebebidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İlteriş Unvanı ve Devlet Teşkilatlanması
İpuçları
1
Kelimeyi eklerine ayırın: 'İl' ne demektir ve 'Ter-' fiili ne anlama gelir?
2
Bu unvanın verildiği dönemde Türklerin 50 yıllık bir dağınıklık ve esaret döneminden çıktığını hatırlayın.
3
Orhun Kitabeleri'nde Kutluk Kağan'ın 'milleti topladığı ve töreyi yeniden ihya ettiği' vurgusu en belirgin özelliğidir.
Daha Fazla Pratik
II. Göktürk Devleti'nin kuruluşunda Vezir Tonyukuk'un 'stratejik danışman' olarak rolünü ve neden Çin kültürüne (Budizm vb.) karşı çıktığını incelemek kavramı pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s