Examkin

II. Göktürk (Kutluk) Devleti

63 soru

Soru 1Soru →

Çin esaretinde geçen yaklaşık elli yıllık bir fetret döneminin ardından, 682 yılında Kutluk Kağan liderliğinde bağımsızlıklarını kazanan Türkler, II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ni kurmuşlardır. Bu devlet, askeri başarılarının yanı sıra kültürel ve edebi anlamda da Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir.

Buna göre, II. Göktürk Devleti'nin Türk tarihine kazandırdığı ve kendisinden önceki Türk devletlerinden ayrılmasını sağlayan en temel kültürel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kendine has bir alfabe geliştirerek Türk tarihinin ilk yazılı belgelerini oluşturmaları

Cevap

Kendine has bir alfabe geliştirerek Türk tarihinin ilk yazılı belgelerini (Orhun Abideleri) oluşturmaları.
II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ni diğerlerinden ayıran en temel özellik, milli bilincin bir yansıması olarak 38 harfli Orhun Alfabesi'ni geliştirmeleri ve bu alfabe ile Türk tarihinin ilk nutuk/anı özelliği taşıyan 'Orhun Yazıtları'nı bırakmış olmalarıdır. Bu durum, Türk tarihinin 'tarih çağlarına' girmesini ve dilin gelişmişliğinin kanıtlanmasını sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda istenen 'ayırıcı kültürel özellik' kavramını analiz etme
Önceki Türk devletlerinde (Asya Hun, I. Göktürk) bulunmayan ancak II. Göktürklerde görülen bir özellik aranmalıdır.
Sorunun kökünde 'kendisinden önceki Türk devletlerinden ayrılması' vurgusu yapılmaktadır.
2
Seçenekleri kronolojik ve karakteristik açıdan değerlendirme
Türk adını kullanma ve siyasi birliği sağlama gibi özelliklerin Hunlar veya I. Göktürklerde zaten mevcut olduğu tespit edilir.
Bilgi yanlışlığını eleyerek özgün olanı bulmak gerekir.
3
Edebi ve kültürel mirası belirleme
II. Göktürk Devleti döneminde Bilge Kağan, Kültigin ve Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları'nın, Türk dilinin ve tarihinin ilk yazılı belgeleri olduğu sonucuna varılır.
Orhun Abideleri, Türkçenin gelişmiş bir yazı dili olduğunu kanıtlayan ve II. Göktürklerin en büyük kültürel mirasıdır.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti'nin Milli Kimliği ve Orhun Yazıtları

İpuçları

1
Bu devletin bıraktığı en büyük miras, Moğolistan sınırları içinde yer alan taş kitabelerdir.
2
Türk adını taşıyan alfabe ve yazı sisteminin ilk kez ne zaman sistemli kullanıldığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Vezir Tonyukuk'un 'Türklerin Bismarck'ı' olarak anılmasının nedenlerini ve Orhun Yazıtları'ndaki siyasi nasihatleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde Çin hâkimiyetine karşı başlatılan bağımsızlık mücadelesi sonucunda Ötüken merkezli olarak kurulan, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleri olan Orhun Abideleri'ni (Yazıtları) meydana getiren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. Göktürk (Kutluk) Devleti

Cevap

II. Göktürk (Kutluk) Devleti
Doğru cevap II. Göktürk (Kutluk) Devleti'dir. Çünkü bu devlet, 682 yılında Kutluk Kağan'ın (İlteriş) Çin'e karşı başlattığı 'İhtilal' ile kurulmuştur. Ayrıca Türk tarihinin ilk Türkçe yazılı belgeleri sayılan Orhun Abideleri bu devletin hükümdarları (Bilge Kağan ve Kültigin) ile veziri (Tonyukuk) adına dikilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki kuruluş tarihini ve kurucuyu analiz etme.
682 yılı ve Kutluk Kağan bilgisi bizi II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ne yönlendirir.
I. Göktürk Devleti 630'da Çin esaretine girmiş, 682'de Kutluk Kağan bağımsızlığı yeniden kazanmıştır.
2
Kültürel kanıtı (Orhun Abideleri) değerlendirme.
Orhun Abideleri; Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına bu devlet döneminde dikilmiştir.
Bu yazıtlar II. Göktürk döneminin en önemli siyasi ve kültürel mirasçısıdır.
3
Seçenekler arasında eşleştirme yapma.
Hem kuruluş süreci hem de kültürel miras II. Göktürk (Kutluk) Devleti seçeneğiyle tam olarak örtüşmektedir.
Diğer devletlerin kuruluş tarihleri veya temel özellikleri (yazılı belgeleri) bu bilgilerle uyuşmaz.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti'nin Kuruluşu ve Orhun Abideleri

İpuçları

1
Bu devletin kurucusu, dağınık Türk boylarını topladığı için 'İlteriş' unvanını almıştır.
2
Türk tarihinin 'Bismarck'ı olarak bilinen Vezir Tonyukuk bu devletin en önemli devlet adamıdır.
3
Bu devlet, 50 yıllık Çin esaretine son veren Kutluk Kağan tarafından kurulmuştur.

Daha Fazla Pratik

Orhun Abideleri'nin yazılma amaçlarını ve Türk siyaset tarihindeki önemini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 3Soru →

İlteriş Kağan ve Vezir Tonyukuk'un liderliğinde, yaklaşık elli yıl süren Çin esaretine son vererek bağımsızlığını kazanan II. Göktürk (Kutluk) Devleti, Türk siyasi ve kültür tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi II. Göktürk Devleti'nin Türk tarihine sağladığı "en özgün" ve "ilk" niteliğindeki katkı olarak kabul edilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli bir alfabe geliştirerek Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı metinleri olan Orhun Abideleri'ni miras bırakmaları

Cevap

Milli bir alfabe geliştirerek Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı metinleri olan Orhun Abideleri'ni miras bırakmaları
II. Göktürk Devleti'nin Türk tarihine yaptığı en büyük ve özgün katkı, 38 harfli milli Orhun alfabesini geliştirerek Türk tarihinin, edebiyatının ve siyasetnamesinin ilk yazılı örnekleri olan Orhun Abideleri'ni (Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları) miras bırakmış olmalarıdır. Bu eserler, Türk adının geçtiği ilk Türkçe metinler olma özelliğini taşır.

Adım Adım Çözüm

1
II. Göktürk Devleti'nin kuruluş dönemindeki bağımsızlık mücadelesini ve temel özelliklerini analiz et.
Devletin elli yıllık esaret sonrası Kutluk Kağan liderliğinde kurulduğu ve Orhun Abideleri gibi kalıcı eserler bıraktığı tespit edilir.
Soruda istenen 'en özgün' ve 'ilk' katkıyı bulmak için devletin ayırt edici niteliklerine odaklanmak gerekir.
2
Seçeneklerdeki 'ilk' ifadelerini kronolojik olarak ve devlet bazlı karşılaştır.
Türk adının ilk kullanımı I. Göktürk, onlu sistem Asya Hun, yazılı hukuk ise Uygur devletine aittir.
Kavramların ve özelliklerin doğru devletlerle eşleştirilmesi, çeldiricilerin elenmesini sağlar.
3
Orhun Abideleri'nin Türk tarihindeki önemini teyit et.
Bu yazıtların Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri olduğu ve II. Göktürk dönemine ait olduğu kesinleşir.
Seçilen cevabın konu kapsamındaki en özgün katkı olduğu doğrulanmış olur.

Anahtar Kavram

II. Göktürk (Kutluk) Devleti ve Orhun Abideleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti, Türk tarihinde millî bilincin en üst seviyeye ulaştığı ve Türk adının siyasi bir varlık olarak yeniden yükseldiği bir dönemdir. Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk gibi devlet adamlarının faaliyetleri, bu dönemin Türk kültürü açısından bir 'uyanış' olarak nitelendirilmesini sağlamıştır.

Buna göre, II. Göktürk Devleti'nin sahip olduğu aşağıdaki özelliklerden hangisinin 'millî kimliğin inşası ve bağımsızlık ruhunun korunması' amacına hizmet ettiği savunulamaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Maniheizm ve Budizm gibi dinlerin kabul edilerek yerleşik yaşamın benimsenmesi

Cevap

Maniheizm ve Budizm gibi dinlerin kabul edilerek yerleşik yaşamın benimsenmesi seçeneği II. Göktürk Devleti'ne ait değildir.
Doğru cevap olan ifade Uygurlar dönemine ait bir özelliktir. II. Göktürk Devleti'nde Maniheizm gibi dinler kabul edilmemiş; aksine Bilge Kağan bu dinleri benimseme isteğini dile getirdiğinde Vezir Tonyukuk, bu dinlerin Türklerin savaşçı ve millî özelliklerini zayıflatacağını belirterek karşı çıkmıştır. Bu durum devletin millî kimliğini koruma hassasiyetini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Devletin temel özelliklerini analiz et.
II. Göktürk Devleti milliyetçi bir yapıdadır; bağımsızlık mücadelesi (Kutluk Kağan), millî alfabe ve yazılı eserler (Orhun Abideleri) ön plandadır.
Soruda istenen 'savunulamaz' ifadesini bulmak için devletin gerçek özelliklerini tespit etmek gerekir.
2
Din ve yaşam tarzı değişikliğini değerlendir.
Maniheizm ve Budizm dinlerinin kabulü, Türklerin yaşam tarzını değiştirmiş ve yerleşik hayata geçilmesine neden olmuştur.
Bu köklü değişim II. Göktürk döneminde değil, Uygurlar döneminde (Bögü Kağan) gerçekleşmiştir.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti'nin Milliyetçi Karakteri ve Uygur Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Vezir Tonyukuk'un Bilge Kağan'a Maniheizm ve Budizm konusundaki uyarılarını içeren kaynakları inceleyerek II. Göktürklerin milliyetçi devlet politikasını pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 5Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş sürecinde Kutluk Kağan'ın dağınık boyları bir araya getirerek "ili (devleti) derleyip toplayan" anlamındaki "İlteriş" unvanını alması ile Orhun Abideleri'nde yer alan "Ey Türk milleti! Üstte mavi gök basmasa, altta yağız yer delinmese, senin ilini ve töreni kim bozabilirdi?" ifadesi birlikte değerlendirildiğinde, bu devletin siyasi felsefesi hakkında ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi bağımsızlığın ve devletin bekasının; teşkilatçı bir liderlik ile toplumsal düzenin temeli olan töreye bağlılığın sentezine dayandığı

Cevap

Devletin bekasının teşkilatçı bir liderlik (İlteriş) ile milli disiplin ve hukukun (töre) birleşmesine bağlı olduğudur.
İlteriş unvanı, Kutluk Kağan'ın 50 yıllık esaretten sonra boyları birleştirme yeteneğini (karizmatik/teşkilatçı liderlik) temsil eder. Orhun Abideleri'ndeki ifade ise, dış bir felaket olmadıkça Türk devletinin ancak törenin (milli yasaların ve düzenin) terk edilmesiyle yıkılabileceğini belirtir. Bu iki unsur birleştiğinde, devletin varlığının hem güçlü bir liderliğe hem de toplumsal bir hukuk bilincine dayandığı yargısı ortaya çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram analizi yapılması
"İlteriş" unvanının devleti yeniden kuran, dağınık boyları birleştiren (teşkilatçı) anlamı belirlenir.
Hükümdarın kurucu ve örgütleyici rolünü anlamak için.
2
Metin analizi yapılması
Abidelerdeki ifadenin (gök basmasa, yer delinmese...) dış bir müdahale olmadıkça devletin ve törenin ancak iç bozulma/töreye uymama ile yıkılabileceği vurgusu tespit edilir.
Toplumsal düzenin ve bağımsızlığın korunma şartlarını belirlemek için.
3
Sentez ve çıkarım yapılması
Liderin örgütleyici gücü ile milletin töreye (hukuka/düzene) sadakatinin devletin varlığı için zorunlu olduğu sonucuna ulaşılır.
İki veri arasındaki mantıksal bağı kurarak en kapsamlı yargıya ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Töre ve Teşkilatçılık (Milli Devlet Anlayışı)

İpuçları

1
"İlteriş" kelimesinin kökenindeki "İl" (Devlet) ve "Ter-mek" (Derlemek/Toplamak) eylemlerine odaklanın.
2
Abidelerdeki soruda vurgulanan "töre" kavramının, toplumsal düzen ve süreklilik için önemini düşünün.
3
Hükümdarın kişisel başarısı (örgütleme) ile halkın sorumluluğu (töreye bağlılık) arasındaki dengeyi arayın.

Daha Fazla Pratik

Vezir Tonyukuk'un, Bilge Kağan'ın şehirlerin surlarla çevrilmesi önerisine neden karşı çıktığını araştırarak II. Göktürklerin siyasi felsefesini pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruya 'sosyal sözleşme' perspektifinden bakılabilir: Hükümdar devleti kurar (teşkilat), halk ise töreye uyar (disiplin). Bu karşılıklı durum bağımsızlığı getirir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 6Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluşu, yönetim yapısı ve Türk tarihindeki yeri dikkate alındığında, bu devletle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Maniheizm dinini kabul ederek yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir.

Cevap

Maniheizm dinini kabul ederek yerleşik hayata geçme özelliği II. Göktürk Devleti'ne değil, Uygur Devleti'ne aittir.
Doğru cevap olan ifade, Maniheizm ve yerleşik hayata geçişin bu devlete ait olduğunu savunmaktadır. Oysa bu özellikler Türk tarihinde ilk kez Uygur Devleti tarafından sergilenmiştir. II. Göktürk Devleti ise göçebe yaşam tarzını ve Gök Tanrı inancını korumuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Devletin kurucusunu ve kuruluş amacını hatırla.
II. Göktürk Devleti, Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından Çin esaretine karşı bir bağımsızlık mücadelesiyle kurulmuştur.
Devletin temel karakterini (bağımsızlıkçı/savaşçı) belirlemek için.
2
Kültürel ve yazılı mirası kontrol et.
Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Abideleri bu dönemde (Bilge Kağan, Kültigin ve Tonyukuk adına) dikilmiştir.
Dönemin medeniyet seviyesini ve kalıcı eserlerini ayırt etmek için.
3
Din ve yaşam tarzı özelliklerini analiz et.
Maniheizm ve yerleşik hayat Uygurlar ile özdeşleşen bir değişimdir; Göktürkler ise Gök Tanrı inancına ve bozkır kültürüne bağlı kalmıştır.
İslamiyet öncesi Türk devletleri arasındaki en temel ayrım noktalarından birini saptamak için.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti ile Uygur Devleti Arasındaki Temel Farklar

İpuçları

1
Türk tarihinde din değiştirip yerleşik hayata geçen devlet genellikle 'şehir kuran' ilk devlet olarak bilinir.
2
II. Göktürkler, geleneksel bozkır kültürünü en saf haliyle temsil ederler. Maniheizm ise bu kültüre aykırı bir din değişimidir.

Daha Fazla Pratik

Uygur Devleti'nin yerleşik hayata geçmesinin Türk devlet yapısı ve sanatı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 7Soru →

Kutluk Kağan liderliğinde bağımsızlığını kazanan II. Göktürk Devleti'nde Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk gibi şahsiyetlerin faaliyetleri millî bilincin güçlenmesini sağlamıştır. Bu bağlamda, İslamiyet öncesi Türk devletlerinin özelliklerine dair hazırlanan aşağıdaki tabloda bazı bilgiler verilmiştir:

DevletBelirgin Özellik / İlk
I. Göktürk DevletiTürk adını siyasi bir isim olarak kullanan ilk devlet olması
II. Göktürk (Kutluk) Devleti?
Uygur DevletiManiheizm'i benimseyerek yerleşik hayata geçen ilk devlet olması

Tabloda soru işareti (??) ile boş bırakılan yere, II. Göktürk Devleti’nin Türk tarihindeki özgün yerini ve millî kimliğini vurgulamak amacıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kendilerine özgü bir alfabe ile ilk yazılı edebî ve tarihî eserleri oluşturmaları

Cevap

Kendilerine özgü bir alfabe ile ilk yazılı edebî ve tarihî eserleri oluşturmaları
II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin Türk tarihindeki en önemli farkı ve 'ilk' olma özelliği, Türkçenin gramer yapısına uygun 3838 harfli Orhun alfabesini geliştirmiş olmaları ve bu alfabeyle Bilge Kağan, Kültigin ile Vezir Tonyukuk adına kitabeler dikmeleridir. Bu durum, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örneklerinin verilmesini sağlamış, millî bilincin gelecek nesillere aktarılmasında temel bir rol oynamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki diğer devletlerin özelliklerini analiz etmek.
Tabloda I. Göktürk ve Uygur devletlerinin Türk tarihindeki 'ilk' ve en belirgin özellikleri verilmiştir.
Sorunun mantığını anlamak için tabloda kullanılan karşılaştırma kriterini saptamak gerekir.
2
II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin millî kimlik ve yazılı kültür açısından en önemli başarısını hatırlamak.
Bu devletin en özgün başarısı, Orhun Alfabesi ile yazılan ve Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri sayılan Orhun Abideleri'dir.
Kutluk Kağan'ın bağımsızlık mücadelesi ve Bilge Kağan dönemindeki kültürel miras bu devletin karakterini belirler.
3
Seçenekler arasından bu özgün ve ilk olma niteliği taşıyan bilgiyi seçmek.
Millî alfabe ve yazılı eser vurgusu yapan seçenek doğru cevaptır.
Diğer seçeneklerdeki özellikler ya farklı devletlere aittir ya da II. Göktürklerin 'ilk' başarısı değildir.

Anahtar Kavram

Orhun Abideleri ve Türk Millî Kimliği
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 8Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde Bilge Kağan; Türk halkının refahını artırmak amacıyla şehirlerin surlarla çevrilmesini ve Budizm dininin kabul edilmesini kurultaya teklif etmiş, ancak bu öneriler Vezir Tonyukuk tarafından sert bir dille reddedilmiştir. Vezir Tonyukuk'un, bu yeniliklerin Türklerin mevcut yaşam tarzına ve bağımsızlık ruhuna aykırı olduğunu savunarak karşı çıkmasındaki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türk nüfusunun Çin'e oranla çok az olması sebebiyle, yerleşik yaşamın ve savaşçılığı engelleyen bir dinin millî kimliği yok ederek asimilasyonu hızlandıracağı endişesi

Cevap

Türklerin nüfus olarak azınlıkta kalması ve yerleşik yaşamın savaşçı özellikleri körelterek asimilasyonu kolaylaştıracağı düşüncesi doğrultusunda verilen cevap doğrudur.
Vezir Tonyukuk, Türk milletinin az sayıdaki nüfusuna rağmen büyük devletleri yenebilmesinin sırrını 'hareketli yaşam tarzı' (konar-göçerlik) ve 'savaşçı kimlik' olarak tanımlamıştır. Budizm gibi pasifliği öğütleyen inançların ve surlar içine hapsolmanın, bu üstünlüğü yok edeceğini ve Türklerin Çin kültürü içinde erimesine sebep olacağını savunarak millî bir strateji gütmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Bilge Kağan'ın tekliflerini analiz et
Şehirleşme (sur yapımı) ve din değiştirme (Budizm) önerileri.
Teklifin amacının halkın yerleşik düzene geçerek refahının artırılması olduğunu belirlemek için.
2
Vezir Tonyukuk'un stratejik konumunu değerlendir
Tonyukuk, Türklerin nüfusunun Çin nüfusunun yüzde biri bile olmadığını belirtmiştir.
Reddetme gerekçesinin temelindeki demografik gerçeği anlamak için.
3
Bozkır kültürünün sağladığı avantajı belirle
Hareket kabiliyeti (mobilite) ve savaşçılık, Türklerin bağımsız kalmasını sağlamaktadır.
Şehirleşmenin bu avantajları neden yok edeceğini kavramak için.
4
Sonuç çıkar
Asimilasyon korkusu ve askeri zafiyet oluşacağı için teklif reddedilmiştir.
Doğru seçeneğe ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Bozkır Kültürü ve Stratejik Beka

İpuçları

1
Türklerin o dönemdeki en büyük rakibi olan Çin ile aralarındaki nüfus farkını düşünün.
2
Konar-göçer yaşam tarzının sağladığı askeri avantajlar (hareketlilik) surlarla çevrili şehirlerde devam edebilir mi?
3
Tonyukuk'un itirazı aslında bir 'asimilasyon' (kültürel erime) uyarısıdır.

Daha Fazla Pratik

II. Göktürk Devleti'nin milliyetçi karakterini anlamak için Orhun Abideleri'nde geçen 'aç milleti doyurdum, çıplak milleti giydirdim' ifadelerini sosyal devlet anlayışıyla ilişkilendirerek inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti, Türk tarihinde hem siyasi bir yeniden doğuşu hem de kültürel bir uyanışı temsil eden bir dönüm noktasıdır.

Aşağıdakilerden hangisi, bu devletin 'siyasi yeniden doğuş' ve 'kültürel uyanış' özelliklerini sırasıyla en iyi yansıtan gelişmelerdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kutluk Kağan'ın 'İlteriş' unvanıyla bağımsızlığı kazanması - Kendilerine özgü Orhun Alfabesi'nin kullanılması

Cevap

Kutluk Kağan'ın 'İlteriş' unvanıyla bağımsızlığı kazanması siyasi yeniden doğuşu; kendilerine özgü Orhun Alfabesi'nin kullanılması ise kültürel uyanışı temsil eder.
Kutluk Kağan liderliğinde 682 yılında kurulan II. Göktürk Devleti, Çin esaretine son vererek siyasi varlığını yeniden inşa etmiştir (siyasi yeniden doğuş). Bu dönemde Türk tarihinin ilk yazılı edebî ve tarihî belgeleri olan Orhun Abideleri'nin millî bir alfabe ile dikilmesi ise Türk kültürünün en özgün ve ileri seviyede temsil edildiği kültürel bir uyanışı simgeler.

Adım Adım Çözüm

1
Siyasi yeniden doğuş kavramını analiz etme
50 yıllık Çin esaretinin ardından Kutluk Kağan'ın 'İlteriş' (derleyen, toplayan) unvanıyla devleti kurması, bağımsızlığın yeniden kazanılmasıdır.
Siyasi yeniden doğuş, bir devletin fetret devrinden sonra tekrar teşkilatlanmasını ifade eder.
2
Kültürel uyanış kavramını analiz etme
Türk tarihinin ilk millî alfabesi olan Orhun Alfabesi ile kalıcı eserler (Orhun Yazıtları) verilmesi, kültürel kimliğin tescillenmesidir.
Yazılı bir dil ve millî alfabe kullanımı, bir topluluğun kültürel bağımsızlığını ve gelişmişlik düzeyini gösterir.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti'nin Bağımsızlık Mücadelesi ve Millî Yazılı Kültür
Soru 10Soru →

II.II. Göktürk Devleti'nin en parlak dönemini yaşatan Kapgan Kağan, "bütün Türk boylarını tek bayrak altında toplama" idealini büyük oranda gerçekleştirmiştir. Ancak bu süreçte izlenen sert merkeziyetçi politikalar ve boyların iç işlerine yapılan müdahaleler, devletin gücünün zirvesindeyken büyük iç isyanlarla sarsılmasına neden olmuştur. Bilge Kağan döneminde ise bu durumun yarattığı toplumsal tahribatı onarmak için daha kuşatıcı ve "Töre"ye dayalı bir sosyal devlet anlayışı benimsenmiştir.

Kapgan Kağan döneminde yaşanan bu siyasi krizlerin temelinde, Türk devlet geleneğinde yer alan hangi unsura yönelik yapılan hatalı uygulama veya müdahale yatmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Boy beylerinin geleneksel özerkliklerinin kısıtlanması ve merkezi otorite ile boylar arasındaki 'töre' dengesinin bozulması

Cevap

Boy beylerinin geleneksel özerkliklerinin kısıtlanması ve merkezi otorite ile boylar arasındaki 'töre' dengesinin bozulması
Eski Türk devletleri, boyların bir araya gelmesiyle oluşan federatif bir yapıya sahipti. Kağan (merkezi otorite) ile Boy Beyleri (yerel otorite) arasındaki ilişki 'Töre' ile düzenlenirdi. Kapgan Kağan'ın bu dengeyi bozarak boyların özerkliklerine müdahale etmesi, boyların bağımsızlık arzusunu tetiklemiş ve devleti yıkılış sürecine sokan iç savaşlara yol açmıştır. Bilge Kağan, bu krizin çözümünü 'töreyi yeniden ihya etmek' ve boyların güvenini kazanmakta bulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Kapgan Kağan döneminin yönetim tarzını analiz et
Kapgan Kağan, askeri olarak çok başarılı olsa da boyları (özellikle Oğuzları) zorla itaat altına almış ve töreye aykırı sertlikte bir yönetim izlemiştir.
Türk devletlerinde boyların rızası ve beylerin sadakati devletin bekası için şarttır.
2
Boy isyanlarının nedenini belirle
Merkezi otoritenin, boyların iç işlerine ve geleneksel haklarına aşırı müdahale etmesi, boy beylerinin devlete olan bağlılığını koparmıştır.
Boylar, hakanın töre dışına çıktığını düşündüklerinde isyan etme eğilimi gösterirler.
3
Bilge Kağan dönemindeki politika değişikliğini incele
Bilge Kağan, abidelerde de belirttiği üzere 'açları doyurarak ve çıplakları giydirerek' toplumsal sözleşmeyi (töreyi) yeniden tesis etmiştir.
Siyasi krizin çözümü, otoritenin yeniden adalet ve rıza temeline oturtulmasıdır.

Anahtar Kavram

Eski Türk Devletlerinde Boylar Federasyonu ve Merkezi Otorite Dengesi

İpuçları

1
Eski Türk devletlerinin 'Boylar Federasyonu' şeklinde örgütlendiğini hatırlayın.
2
Hakanın yetkilerinin sonsuz olmadığını, 'Töre' ve boy beylerinin danışma kurulunun (Kurultay) sınırlayıcı olduğunu düşünün.
3
Kapgan Kağan'ın fetihleri boyları birleştirse de, baskıcı tutumunun 'Oğuz İsyanları'na nasıl yol açtığına odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Bilge Kağan'ın abidelerdeki 'Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım' sözlerinin bu toplumsal uzlaşıyı sağlama çabasıyla ilişkisini analiz edin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 11Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin hükümdarı Bilge Kağan, diktirdiği abidelerde halkına hitaben; "Ey Türk budunu, üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe senin ilini ve töreni kim bozabilir?" diyerek seslenmiştir.

Bilge Kağan'ın bu ifadeleri ve bu ifadelerin yer aldığı metinlerin Türk tarihi açısından taşıdığı en önemli değer aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türk millî bilincinin ve devlet anlayışının ilk kez yazılı ve kalıcı bir belgeye dönüştürülmüş olması

Cevap

Türk millî bilincinin ve devlet anlayışının ilk kez yazılı ve kalıcı bir belgeye dönüştürülmüş olması
Bilge Kağan'ın abidelerdeki hitabı ve Orhun Abideleri'nin varlığı, Türk devlet geleneğinin, töresinin ve millî bilincinin ilk kez sistemli ve yazılı bir belgeye (siyasetname niteliğinde) dökülmüş olmasını sağlar. Bu metinler, Türk adının geçtiği ilk Türkçe metinler olma özelliğini taşıyarak kültürel belleği kalıcı kılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metni analiz etme
Bilge Kağan'ın sözleri devletin bekası, töre ve bağımsızlık (millî bilinç) vurgusu yapmaktadır.
Soruda verilen alıntı, hükümdarın halka ve devlete olan sorumluluklarını ifade eder.
2
Tarihi bağlamla ilişkilendirme
Bu sözlerin yer aldığı Orhun Abideleri, Türk tarihinin ilk yazılı belgeleridir.
II. Göktürk (Kutluk) Devleti, Türk tarihinde 'millî' bir uyanışı ve yazılı kültüre geçişi temsil eder.
3
Seçenekleri eleme
Yerleşik hayat (Uygur), inancın başlangıcı veya verasetin çözümü gibi bilgiler tarihsel gerçeklerle uyuşmamaktadır.
Diğer seçenekler ya farklı devletlere aittir ya da genel bir kavram karmaşası içermektedir.

Anahtar Kavram

Orhun Abideleri ve Türk Millî Kimliği
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 12Soru →

Çin esaretinde geçen yaklaşık elli yıllık bir fetret döneminin ardından, 682 yılında Türk boylarını yeniden bir bayrak altında toplayarak Ötüken merkezli II. Göktürk Devleti'ni kuran ve devleti derleyip toplayan anlamına gelen "İlteriş" unvanını alan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kutluk Kağan

Cevap

II. Göktürk Devleti'nin kurucusu ve İlteriş unvanına sahip hükümdar Kutluk Kağan'dır.
Kutluk Kağan, 682 yılında Türk boylarını Çin hakimiyetinden kurtararak II. Göktürk Devleti'ni kurmuş ve Türkleri yeniden bir araya getirdiği için kendisine 'İlteriş' (derleyen, toplayan) unvanı verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Devletin kuruluş dönemini analiz et.
Söz konusu dönem 682 yılı ve Çin esaretinden kurtuluş sürecidir.
II. Göktürk Devleti, I. Göktürk Devleti'nin yıkılışından sonraki bağımsızlık mücadelesiyle kurulmuştur.
2
Hükümdar unvanlarını değerlendir.
İlteriş unvanı, dağınık boyları birleştiren ve devleti yeniden kuran kişiye verilmiştir.
Eski Türkçede 'İl' devlet, 'teriş' ise derleyen, toplayan demektir.
3
Seçenekler arasından doğru hükümdarı belirle.
Bu özellikler Kutluk Kağan ile eşleşmektedir.
Kutluk Kağan liderliğinde başlayan ihtilal hareketi başarıya ulaşmış ve devlet onun adıyla (Kutluk Devleti) da anılmaya başlanmıştır.

Anahtar Kavram

II. Göktürk (Kutluk) Devleti Kuruluş Süreci ve İlteriş Unvanı

İpuçları

1
Bu devlet kurucusunun adıyla da anılmaktadır.
2
İlteriş unvanı 'ili (devleti) derleyen, toplayan' demektir.
3
682 yılında Çin'e karşı büyük bir isyan başlatarak Ötüken'i geri alan kahramandır.

Daha Fazla Pratik

II. Göktürk Devleti döneminde yaşayan ve 'Türklerin Bismarck'ı' olarak bilinen ünlü veziri inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 13Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş süreci ve özellikleri ile ilgili olarak verilen;

I. Kutluk Kağan önderliğinde elli yıllık Çin esaretine son verilerek bağımsızlığın kazanılması,
II. Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Abideleri'nin dikilmesi,
III. Maniheizm dininin etkisiyle yerleşik hayata geçilerek Karabalasagun şehrinin kurulması

bilgilerinden hangileri bu devletin 'milli (ulusal) devlet' yapısını ve kültürel kimliğini korumaya yönelik faaliyetleri arasında gösterilebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Bağımsızlık mücadelesi ve Orhun Abideleri'nin dikilmesi (I ve II)
Doğru yanıt olan 'I ve II' öncülleri, devletin kuruluş amacı (bağımsızlık) ve kültürel başarısını (milli alfabe/kitabeler) ifade etmektedir. Kutluk Kağan'ın 'İlteriş' (derleyen, toplayan) unvanını alarak Çin'e başkaldırması siyasi bir bağımsızlık hamlesiyken, Orhun Abideleri'nin dikilmesi ise Türk dilinin ve tarihinin korunması adına atılmış en büyük kültürel adımdır.

Adım Adım Çözüm

1
II. Göktürk Devleti'nin kuruluş koşullarını analiz etme
Devlet, 682 yılında Kutluk Kağan (İlteriş) önderliğinde Çin esaretine karşı verilen bağımsızlık savaşı ile kurulmuştur. Bu durum 'milli devlet' yapısının göstergesidir.
Bağımsızlık, bir ulusun kendi siyasi iradesini ortaya koymasıdır.
2
Kültürel mirasın incelenmesi
Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen Orhun Abideleri, Türk tarihinin ilk yazılı belgeleridir ve milli bir alfabe ile yazılmıştır.
Kendine has bir alfabe kullanmak ve devlet yönetimini gelecek nesillere yazılı olarak aktarmak kültürel kimliğin korunmasıdır.
3
Yanlış öncülü (III) ayırt etme
Maniheizm'in kabulü, yerleşik hayata geçiş ve Karabalasagun başkentliği Uygur Devleti dönemine aittir.
II. Göktürkler geleneksel konar-göçer yaşam tarzını ve Gök Tanrı inancını sürdürmüşlerdir.

Anahtar Kavram

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin Ulusal Karakteri

Daha Fazla Pratik

Vezir Tonyukuk'un 'Türklerin Bismarck'ı' olarak anılmasının nedenlerini ve Orhun Abideleri'ndeki 'sosyal devlet' vurgularını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 14Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş sürecinde Kutluk Kağan'ın Türk boylarını bir araya getirdiği için "İlteriş" (İli/devleti derleyen, toplayan) unvanını alması ve Vezir Tonyukuk ile birlikte milli bir alfabe kullanarak Orhun Yazıtları'nı oluşturmaları, bu devletin öncelikle aşağıdaki özelliklerinden hangisine sahip olduğunu göstermektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli benliği koruma ve bağımsızlık bilincini devlet politikası haline getirdiğine

Cevap

II. Göktürk Devleti'nin milli benliği koruma ve bağımsızlık bilincini devlet politikası haline getirdiği seçeneği doğrudur.
Kutluk Kağan'ın aldığı 'İlteriş' unvanı devleti ve milleti derleyip toplayan anlamına gelirken, Türk tarihinin ilk milli alfabesinin kullanılması ve Orhun Yazıtları'nın dikilmesi bu devletin bağımsızlık karakterini ve milli kimliğe verdiği önemi kanıtlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Unvanın anlamını analiz etme
"İlteriş" unvanı, 50 yıllık Çin esaretinden sonra boyların derlenip devletin yeniden kurulmasını simgeler.
Siyasi bağımsızlığın ve birliğin nasıl sağlandığını anlamak için.
2
Kültürel unsurları değerlendirme
Kendilerine özgü bir alfabe (Orhun Alfabesi) kullanmaları, kültürel bir uyanışın ve özgünlüğün kanıtıdır.
Milli kimliğin sadece siyasi değil, kültürel alanda da vurgulandığını görmek için.
3
Sentez yapma
Hem siyasi birliğin (İlteriş) hem de kültürel özgünlüğün (Alfabe) temelinde bağımsızlık ve milli benliği koruma arzusu yatmaktadır.
Devletin temel karakterini belirlemek için.

Anahtar Kavram

İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Milli Devlet Anlayışı
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 15Soru →

Çin esaretinde geçen yaklaşık elli yıllık 'Fetret Devri'nin ardından Türk boylarını yeniden bir araya getiren ve 'derleyen, toplayan' anlamına gelen 'İlteriş' unvanını alan Kutluk Kağan tarafından kurulan II. Göktürk Devleti'nde; Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk gibi şahsiyetlerin faaliyetlerinin Türk tarihine sağladığı en özgün ve kalıcı katkı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kendilerine özgü 38 harfli bir alfabe kullanarak Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgelerini oluşturmaları

Cevap

Kendilerine özgü 38 harfli bir alfabe kullanarak Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgelerini oluşturmaları
II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ni diğer Türk devletlerinden ayıran ve Türk tarihine kazandırdığı en özgün katkı, 38 harfli Göktürk (Orhun) alfabesinin oluşturulması ve bu alfabeyle Orhun Abideleri'nin dikilmesidir. Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen bu yazıtlar, Türk dilinin ve tarihinin ilk yazılı metinleri olma özelliğini taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Kutluk Kağan'ın bağımsızlık mücadelesini ve devletin kuruluşunu analiz etme
II. Göktürk Devleti, Çin esaretinden kurtularak kurulan millî bir devlettir.
Devletin kuruluş amacı ve 'İlteriş' (derleyen) unvanı, bağımsızlık ve millî birliği temsil eder.
2
Devletin önde gelen isimlerinin (Bilge Kağan, Kültigin, Tonyukuk) ortak mirasını belirleme
Bu isimlerin ortak mirası Orhun Abideleri (Göktürk Kitabeleri)'dir.
Bu şahsiyetlerin faaliyetleri ve devlet yönetimine dair öğütleri taşlar üzerine kazınmıştır.
3
Orhun Abideleri'nin Türk kültürü açısından önemini saptama
Abideler, 38 harfli Göktürk alfabesiyle yazılan ilk yazılı Türk tarihimetnidir.
Kültürel ve edebî anlamda 'okuryazar' bir toplum olunduğunun en somut kanıtıdır.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti ve Millî Kültür (Orhun Abideleri)
Tahmini Süre:50s
Soru 16Soru →

II. Göktürk Devleti’nin (Kutluk) siyasi tarihinde; devletin en güçlü olduğu Bilge Kağan döneminde dahi Dokuz Oğuz gibi Türk boylarının devlete başkaldırması ve Kağan’ın kitabelerde bu isyanları bastırmak için verdiği mücadeleyi "Milletim, Dokuz Oğuz benim milletimdi, gök ve yer bulandığı için düşman oldu" şeklinde hüzünle dile getirmesi; İslamiyet öncesi Türk devlet yapısındaki hangi temel dinamiğin bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi yapının, özerk hareket etme potansiyeli taşıyan 'boylar federasyonu' temeline dayanması

Cevap

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde siyasi yapı, kendi iç işlerinde özerk olan boyların bir araya gelmesiyle (boylar federasyonu) oluştuğu için, merkezi otoritenin boylar üzerindeki kontrolü her zaman hassas bir dengeye dayanmaktaydı.
İslamiyet öncesi Türk devletleri 'Boylar Birliği' esasına göre teşkilatlanmıştır. Bu sistemde her boyun başında bulunan boy beyi, kendi boyunun çıkarlarını korumakla yükümlüydü ve merkezi otorite (Kağan) zayıfladığında veya boyların beklentilerini karşılayamadığında bu özerk yapı isyan etmeye elverişliydi. Bilge Kağan'ın en güçlü dönemde dahi Dokuz Oğuzlarla savaşmak zorunda kalması, bu federatif yapının doğurduğu yapısal bir istikrarsızlık örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki Bilge Kağan'ın serzenişini ve Dokuz Oğuz isyanlarını analiz edin.
Devletin en parlak döneminde dahi 'kendi milletim' dediği boyların isyan ettiği ve bu durumun bir iç çatışma yarattığı görülür.
Sorunun kökenindeki 'neden'i anlamak için isyan edenlerin kimliğine ve siyasi konumuna bakılmalıdır.
2
İslamiyet öncesi Türk devletlerinin idari örgütlenme biçimini hatırlayın.
Devletin 'Oguş - Urug - Boy - Bodun - İl' hiyerarşisiyle kurulduğu ve 'Boy' yapısının askeri/siyasi bir güç odağı olduğu hatırlanır.
Boy beylerinin kendi savaşçılarına ve ekonomik gücüne sahip olması, merkezi otoriteyle aralarındaki gerilimin temelidir.
3
Bu federatif yapının merkezi otorite üzerindeki etkisini değerlendirin.
Güçlü bir Kağan döneminde boylar itaat etse de, en küçük bir otorite boşluğunda veya töreye aykırı algılanan bir durumda boyların bağımsız hareket etme eğilimi isyana dönüşmektedir.
Bu yapısal özellik, Türk devletlerinin hem hızla kurulmasını hem de iç isyanlarla sarsılmasını açıklayan temel dinamiktir.

Anahtar Kavram

Boylar Federasyonu ve Merkezi Otorite Dengesi

İpuçları

1
Türk devletlerinin küçük birimlerin (boylar) birleşmesiyle oluşan 'federatif' yapısını düşünün.
2
Kağan'ın 'milletim' dediği yapıların aslında kendi içlerinde bağımsız hareket edebilen siyasi birimler olduğunu hatırlayın.
3
Merkezi otorite ile boy beyleri arasındaki güç mücadelesi, Türk devletlerinde istikrarın önündeki en büyük yapısal engeldir.

Daha Fazla Pratik

II. Göktürk Devleti'nin yıkılışında Uygur, Karluk ve Basmıl boylarının ittifak yapmasını bu federatif yapıyla ilişkilendirerek inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 17Soru →

Türklerin elli yıl süren esaret dönemine son vererek kendi öz benliklerine dönüşlerini simgeleyen II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nde; devlet adamları yaşadıkları zorlukları, bağımsızlık mücadelesini ve gelecek nesillere öğütlerini taşlara kazıyarak ölümsüzleştirmişlerdir. Bu faaliyetin, Türk kültürü açısından sağladığı en temel kazanım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Millî bir alfabe kullanılarak ilk yazılı edebî ve tarihî belgelerin oluşturulması

Cevap

Millî bir alfabe kullanılarak ilk yazılı edebî ve tarihî belgelerin oluşturulması
II. Göktürk Devleti'ni diğer Türk devletlerinden ayıran ve Türk kültürü açısından en büyük kazanım olan özellik; kendilerine özgü 38 harfli Orhun alfabesini geliştirmeleri ve bu alfabe ile Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleri sayılan Orhun Abideleri'ni (Yazıtları) oluşturmalarıdır. Bu yazıtlar millî bilincin ve devlet anlayışının yazıya döküldüğü ilk belgelerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metnindeki anahtar kavramları analiz et.
Elli yıllık esaret (Fetret Devri), bağımsızlık mücadelesi ve taşlara kazınan öğütler ifadeleri tespit edildi.
Bu ifadeler bizi doğrudan II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ne ve Orhun Abideleri'ne götürür.
2
Seçeneklerdeki özellikleri ilgili devletlerle eşleştir.
Onlu sistem (Hunlar), Yerleşik yaşam (Uygurlar), Din değiştirme (Uygurlar), Türk adının ilk kullanımı (I. Göktürk) olarak ayrıştırıldı.
II. Göktürk Devleti'ne özgü olan temel farkı bulmak için diğer devletlerin özelliklerini elemek gerekir.
3
II. Göktürk Devleti'nin en özgün kültürel mirasını belirle.
38 harfli millî alfabe ile yazılan Orhun Abideleri'nin Türk tarihinin ilk yazılı kaynağı olduğu sonucuna varıldı.
Bu eserler Türk dili, edebiyatı ve siyasi tarihi açısından 'ilk yazılı belgeler' olma niteliği taşır.

Anahtar Kavram

Orhun Abideleri ve Millî Alfabe
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 18Soru →

Çin esaretine karşı verilen bağımsızlık mücadelesi sonucunda Kutluk Kağan (İlteriş) tarafından kurulan ve Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri sayılan Orhun Abideleri'ni miras bırakan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. Göktürk (Kutluk) Devleti

Cevap

II. Göktürk (Kutluk) Devleti
Soruda belirtilen 'bağımsızlık mücadelesi', 'Kutluk Kağan' ve 'Orhun Abideleri' özellikleri doğrudan II. Göktürk Devleti'ni tanımlar. Bu devlet, Türklerin Çin esaretine başkaldırarak kurduğu ikinci büyük imparatorluktur.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki anahtar kavramları belirle.
Anahtar kavramlar: Kutluk Kağan (İlteriş), Bağımsızlık mücadelesi ve Orhun Abideleri.
Bu özellikler doğrudan devletin kimliğini belirler.
2
Kurucu lider ile devlet eşleşmesini yap.
Kutluk Kağan, İlteriş (derleyen, toparlayan) unvanını alarak II. Göktürk Devleti'ni kurmuştur.
I. Göktürk Devleti yıkıldıktan sonraki 50 yıllık esaret dönemi bu devletin kuruluşuyla sona ermiştir.
3
Kültürel mirası doğrula.
Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen Orhun Abideleri bu devlete aittir.
Bu yazıtlar Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti'nin kuruluşu ve Orhun Abideleri
Soru 19Soru →

II. Göktürk Devleti'nin kurucu kadrosu, Türklerin Çin esareti altında geçen yaklaşık 5050 yıllık "Fetret Devri"ni (630630-682682) derinlemesine analiz etmiş ve devletin yıkılma nedenlerini birer "ders" niteliğinde gelecek nesillere aktarmayı bir devlet politikası haline getirmiştir. Orhun Yazıtları'ndaki ifadeler incelendiğinde; hükümdarın halka hesap vermesi, Çin'in kültürel etkilerine karşı uyanık olunması ve töreye bağlı kalınması yönündeki telkinler ön plana çıkar.

Bu bilgilere göre, II. Göktürklerin devlet anlayışında aşağıdakilerden hangisini bağımsızlığın sürdürülebilirliği için en temel şart olarak kabul ettikleri söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi bağımsızlığın devamlılığını kültürel kimliğin korunmasına endekslemeyi

Cevap

Siyasi bağımsızlığın devamlılığını kültürel kimliğin korunmasına endekslemeyi
II. Göktürk Devleti, Türk tarihinde 'İstiklal' bilincinin en yüksek olduğu dönemlerden birini temsil eder. Kurucu kadro, elli yıllık esaret döneminin faturasını kültürel yozlaşmaya ve Çin asimilasyonuna kestiği için, bağımsızlığın kalıcı olmasını 'Milli Şuur' (Budun bilinci) ve 'Töre'nin (Hukuk düzeni) tavizsiz uygulanmasına bağlamıştır. Orhun Yazıtları'nın milli bir alfabe ile ve doğrudan halka hitaben yazılması bu politikanın en somut kanıtıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Tarihsel süreci analiz etme
I. Göktürk Devleti'nin yıkılmasıyla Türklerin Çin esaretine girmesinin nedenlerini araştırma.
II. Göktürklerin kuruluş felsefesi, esaret döneminden çıkarılan dersler üzerine inşa edilmiştir.
2
Orhun Yazıtları'ndaki mesajları yorumlama
Yazıtlardaki 'Çin'in ipeğine ve sözüne kanmama' uyarısının asimilasyona karşı bir önlem olduğunu saptama.
Bağımsızlığın sadece askeri değil, aynı zamanda kültürel bir direnç gerektirdiği sonucuna varılır.
3
Devlet anlayışını sentezleme
Milli alfabe (Orhun alfabesi) ve milli söylemin bağımsızlıkla olan bağını kurma.
II. Göktürkler, siyasi birliğin ancak kültürel kimliğin muhafazasıyla süreceğine inanmışlardır.

Anahtar Kavram

Bağımsızlık ve Milli Kimlik İlişkisi

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken Orhun Yazıtları'nın 'halkı uyaran ve ders veren' niteliğini (Siyasetname özelliği) hatırlamak, sizi doğrudan kültürel bilinç ve bağımsızlık ilişkisine götürecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 20Soru →

II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları'nda; Türklerin Çin esaretine karşı verdiği bağımsızlık mücadelesi anlatılmış ve Türk milletine hitaben siyasi öğütler verilmiştir. Bu yazıtların yazımında yabancı bir alfabe yerine Türklerin kendi oluşturduğu 38 harfli Orhun Alfabesi tercih edilmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda II. Göktürk Devleti ile ilgili ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bağımsızlık azmi ile milli kimliği koruma düşüncesini birleştirmişlerdir.

Cevap

II. Göktürk Devleti, bağımsızlık azmi ile milli kimliği koruma düşüncesini birleştirmiştir.
II. Göktürk Devleti'nin Çin esaretine son vererek kurulması 'bağımsızlık azmini', kendine özgü Orhun Alfabesi'ni kullanması ise 'milli kimliği koruma' amacını gösterir. Bu iki unsurun bir arada verilmesi, devletin ulusal karakterini en kapsamlı şekilde açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki verileri analiz etme
Bağımsızlık mücadelesi (siyasi) ve Orhun Alfabesi (kültürel/milli) vurgulanmıştır.
Soru kökündeki temel dayanak noktalarını belirlemek için.
2
Kavramsal eşleştirme yapma
Milli alfabe kullanımı 'milli kimlik' ile, esaretten kurtuluş ise 'bağımsızlık' ile eşleşir.
Olayların Türk tarihindeki anlamını yorumlamak için.
3
Çıkarım yapma
Devletin hem siyasi hem de kültürel alanda 'milli' bir karakter sergilediği sonucuna varılır.
Verilen bilgilerden ulaşılabilecek en geniş kapsamlı yargıyı seçmek için.

Anahtar Kavram

II. Göktürk Devleti'nde Ulusal Bilinç ve Yazılı Kültür
Sayfa 1 / 4Sonraki
II. Göktürk (Kutluk) Devleti Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür | Examkin