Kış mevsiminde Doğu Karadeniz Bölümü'nde, kuzeydoğu yönünden esen yerel bir rüzgârın Kaçkar Dağları'nı aşarak Çoruh Vadisi'ne ulaştığında ortam sıcaklığını aniden artırdığı ve havadaki nem açığını belirgin şekilde yükselttiği gözlemlenmiştir. Bu durum, söz konusu rüzgârın Türkiye'nin matematik konumu gereği sıcaklığı düşürmesi beklenirken tam tersi bir etki yarattığını göstermektedir.
Bu rüzgârın ismi ve ulaştığı vadide sıcaklığı artırma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- AKarayel - Basınç merkezlerinin yer değiştirmesi
- Poyraz - Dağ yamacı boyunca alçalarak fön karakteri kazanmasıCevap
- CYıldız - Deniz üzerinden geçerken nem miktarının artması
- DSamyeli - Karasal kütlelerin etkisiyle sıcaklığı taşıması
- ELodos - Tropikal kökenli sıcak hava kütlelerini getirmesi
Cevap
Söz konusu rüzgâr kuzeydoğu yönünden gelen Poyraz'dır ve sıcaklığı artırma nedeni dağ yamacı boyunca alçalarak fön etkisi (fönleşme) kazanmasıdır.
Kuzeydoğu yönünden esen Poyraz, Türkiye'nin matematik konumu gereği normalde soğuk bir rüzgârdır. Ancak Karadeniz üzerinden gelip Kaçkar Dağları'nı aşarak Çoruh Vadisi gibi derin oluklara indiğinde, alçalan havanın sürtünme ile ısınması sonucu 'fön' karakteri kazanır. Bu durum, rüzgârın kuzeyden gelmesine rağmen ulaştığı yerdeki sıcaklığı aniden ve şiddetli bir şekilde artırmasına neden olur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Fön rüzgârları, Türkiye'nin matematik konumu ile çelişen (kuzeyden esmesine rağmen ısıtan) özel konum sonuçlarından biridir.
İpuçları
1
Türkiye'de kuzeydoğudan esen rüzgârın ismini 'KAYIP SAKAL' şifresinden hatırlayın.
2
Kuzeyden gelen rüzgârların ısıtıcı etki yapması için bir dağı aşıp aşağı doğru süzülmesi gerekir; bu rüzgârlara 'kar yiyen' de denir.
3
Poyraz normalde soğuktur ancak fön etkisi kazandığında indiği vadide sıcaklığı her metrede artırır.
Daha Fazla Pratik
Lodos rüzgârının kışın Marmara Bölgesi'nde (Bursa çevresi) neden olduğu benzer sıcaklık artışlarını ve fön etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s