Doğu Karadeniz Bölümü'nde kış mevsiminde bazı günlerde hava sıcaklığının mevsim normallerinin çok üzerine çıktığı, karların hızla eridiği ve havadaki nem açığının arttığı gözlemlenmektedir.
Bu durumun yaşanmasında etkili olan yerel rüzgâr ve bu rüzgârın sıcaklığı artırma nedeni aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- Fön rüzgârı - Dağ yamacı boyunca alçalan hava kütlesinin sürtünme etkisiyle her metrede ısınmasıCevap
- BLodos rüzgârı - Türkiye'ye güney sektörlü bir yönden estiği için enlem etkisiyle sıcak havayı taşıması
- CSamyeli rüzgârı - Dinamik yüksek basınç alanlarından kaynaklanarak çöl sıcaklıklarını bölgeye ulaştırması
- DPoyraz rüzgârı - Deniz üzerinden geçerken bünyesine aldığı nemi kıyı kuşağında yoğuşturarak enerji açığa çıkarması
- EMeltem rüzgârı - Gündüz vakti denizden karaya doğru eserek ılımanlaştırıcı etki yapması
Cevap
Doğu Karadeniz'deki ani kış sıcaklıkları, hava kütlesinin dağ yamacından aşağı inerken sürtünmeyle her metrede ısınmasıyla oluşan Fön rüzgârı ile açıklanır.
Doğu Karadeniz'de kış mevsiminde görülen olağan dışı sıcaklık artışları, hava kütlesinin dağ yamacı boyunca aşağı doğru hareket ederken her metrede ısınmasıyla (adiyabatik ısınma) oluşur. Bu mekanizma fön rüzgârlarının temel karakteristik özelliğidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Fön (Foehn) Etkisi
İpuçları
1
Soruda bahsedilen rüzgârın 'ısıtıcı' ve 'kurutucu' etkisine dikkat edin.
2
Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde, yamacı aşan havanın aşağı inerken ne kadar ısındığını hatırlayın.
3
Normalde yükselen hava metrede soğurken, bu rüzgâr türünde alçalan hava her metrede ısınır.
Daha Fazla Pratik
Fön rüzgârlarının tarım ürünlerinin erken olgunlaşması (mikroklima) ve orman yangınları üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Rüzgârın adı unutulsa bile, 'kurutucu etki' ve 'nem açığının artması' anahtar kelimeleri doğrudan fön etkisine işaret eder. Diğer yerel rüzgârlar (Lodos, Poyraz vb.) genellikle nem getirirken fön rüzgârı nemi azaltır.
Tahmini Süre:1m 15s