Büyük Selçuklu Devleti'nde hukuk sisteminin işleyişinde; şer'i davalara bakan kadıların hiyerarşik olarak doğrudan merkeze (Kadılkudat) bağlı olması, örfi yargının başı olan Emir-i Dad'ın gerektiğinde yüksek düzeyli devlet görevlilerini dahi yargılayabilmesi ve ordu mensupları arasındaki uyuşmazlıklar için özel olarak 'Kadıasker' (Kadı-yı Leşker) makamının oluşturulması dikkat çeken özelliklerdir. Bu kurumsal yapı ve işleyiş dikkate alındığında, Türk-İslam devletlerinin hukuk ve ordu teşkilatlanması hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Yargı yetkisinin uzmanlaşmaya dayalı bir yapıda örgütlenerek adaletin devlet otoritesinin temeli kılındığıCevap
- BAskeri sınıfın sivil denetimden tamamen çıkarılarak hukuk dışı bir imtiyaz alanı yaratıldığı
- CŞer'i hukukun devlet yönetimindeki etkisinin azalarak yerini tamamen laik bir hukuk sistemine bıraktığı
- DYargı birliğinin sağlanması amacıyla tüm adli yetkilerin tek bir makamda (Kadılkudat) toplandığı
- EHukuk ve ordu sistemindeki bu iş bölümünün merkezi otoritenin taşra üzerindeki etkisini zayıflattığı
Cevap
Yargı yetkisinin uzmanlaşmaya dayalı bir yapıda örgütlenerek adaletin devlet otoritesinin temeli kılındığı
Verilen bilgilerde hukukun farklı alanlara (şer'i, örfi, askeri) ayrılması 'uzmanlaşmayı', kadıların merkeze bağlılığı 'bağımsızlığı' ve üst düzey yöneticilerin yargılanabilmesi ise 'adaletin üstünlüğünü' ve 'kurumsallaşmayı' gösterir. Bu yapı, devletin bekası için adaletin her alanda tesis edildiğinin en kapsamlı kanıtıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türk-İslam Devletlerinde Yargı Teşkilatı ve Kurumsallaşma
İpuçları
1
Farklı görevlilerin (Kadı, Emir-i Dad, Kadıasker) aynı anda görev yapması, devletin her alanda adaleti sağlamak istediğine işaret eder.
2
Bir görevlinin (Emir-i Dad) en üst düzey yöneticileri bile yargılayabilmesi, hukuk önünde eşitlik ve devletin adaletle yönetilmesi ilkesini güçlendirir.
3
Bu çok parçalı ama düzenli yapıya 'uzmanlaşmış yargı' denir. Bu sistemin amacı, devletin hiçbir gücünün hukuk dışında kalmamasını sağlamaktır.
Daha Fazla Pratik
Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular arasındaki hukuk sistemi benzerliklerini ve 'Divan-ı Mezalim'in bu sistemdeki yerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 40s