Türk-İslam Tarihi

Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşundan yıkılışına kadar geçen süreçte yaşanan siyasi gelişmeler ve bu gelişmelerin Anadolu’nun Türk yurdu olma sürecine etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu devletin siyasi tarihi kapsamında değerlendirilemez?

Mısır'da 1250-1517 yılları arasında hüküm süren Memlük Devleti (Devlet-i Türkiye), egemenlik anlayışı ve veraset sistemi bakımından diğer Türk-İslam devletlerinden belirgin bir şekilde ayrılmıştır. Memlüklerde tahta geçmek için belirli bir hanedana mensup olma zorunluluğu bulunmamış, ordudaki güçlü komutanlar da hükümdar olma hakkını kendilerinde görebilmişlerdir. Buna göre, Memlük Devleti'nin veraset sistemini diğer Türk-İslam devletlerinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

$15.$ yüzyılın ikinci yarısında Doğu Anadolu ve İran coğrafyasında siyasi bir güç merkezi haline gelen, kendilerini Oğuzların Bayındır boyuna dayandırarak Selçuklu mirasına sahip çıkan Akkoyunlu Devleti'nin faaliyetleri dikkate alındığında; aşağıdakilerden hangisinin bu devletin Türk-İslam kültür ve siyasi tarihindeki yerini yansıtan bir gelişme olduğu söylenemez?

Orta Asya'da Türk-İslam medeniyetinin temellerini atan Karahanlılar, yeni bir inanç sistemini benimsemelerine rağmen 'Hakaniye' kimliğini koruyarak yabancı kültürlerin etkisine karşı direnç göstermişlerdir. Devletin bu gelenekselci yapısı, askeri teşkilattan sosyal kurumlara kadar her alanda kendini hissettirmiştir.

Buna göre, Karahanlılar Devleti'nde görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, Türk devlet geleneğinin devamlılığını sağlamasına karşılık, devletin siyasi ömrünü kısaltan ve merkezi otoriteyi zayıflatan temel bir unsur olarak gösterilebilir?

Gazneli Mahmut, bilim insanı Biruni için "Sarayımın en değerli hazinesi" diyerek ona verdiği önemi göstermiş, Hindistan’a düzenlediği 17 seferle de İslamiyet’in bu coğrafyada yayılmasını sağlamıştır. Ancak bu parlak dönem, yerini zamanla askeri ve siyasi başarısızlıklara bırakmıştır.

Buna göre, 1040 yılında yapılan Dandanakan Savaşı'nın ardından Gazneli Devleti'nde yaşanan temel siyasi değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti’nin Bizans’a karşı kazandığı Malazgirt Zaferi, Anadolu’nun fethini başlatması ve Türk yerleşimine zemin hazırlaması bakımından 'Anadolu’nun kapılarının açılması' olarak tanımlanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti döneminde aynı stratejik hedef doğrultusunda (Anadolu'yu yurt edinme) gerçekleştirilen bir diğer askeri gelişmedir?

Gazneliler Devleti; Afgan, Hint, Gurlu ve Türk gibi oldukça farklı etnik grupların bulunduğu geniş bir coğrafyada hüküm sürmüştür. Devlet, ordusunda ve idari kadrolarında bu farklı unsurlara yer vererek heterojen bir yapı oluşturmuştur. Bu durumun Gazneliler Devleti üzerinde aşağıdakilerden hangisine doğrudan zemin hazırladığı söylenebilir?

Karahanlılar Devleti'nde Tabgaç Buğra Han döneminde Semerkant'ta inşa edilen medresede dünya tarihindeki ilk "burslu öğrencilik" sistemi uygulanmış; ayrıca "bimaristan" denilen hastanelerle halka ücretsiz sağlık hizmeti sunulmuştur. Bu uygulamalar, Karahanlılar ile ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular gibi Türk-İslam devletlerinde, din ve ırk ayrımı gözetmeksizin hastaların tedavi edildiği ve aynı zamanda tıp eğitiminin verildiği sağlık kurumlarına verilen genel ad aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde devlet hazinesine ek yük getirmeksizin; hem taşranın asayişini sağlamak hem de tarımsal üretimi denetim altında tutmak amacıyla geliştirilen askeri sistemin temel gücünü oluşturan, mülkiyeti devlete ait toprakların gelirleriyle geçinen askeri sınıf aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde toprakların mülkiyeti büyük oranda devlete (Miri Arazi) ait bırakılmış, bu toprakların vergi gelirleri ise hizmet karşılığında askeri ve sivil görevlilere tahsis edilmiştir. Ayrıca, ikta sahibi olan görevlilerin yerleri belirli aralıklarla değiştirilmiş ve bu kişilere toprağın mülkiyeti kesinlikle verilmemiştir.

Sistemin bu şekilde kurgulanmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde uygulanan ikta ve vakıf sistemleri, devletin ekonomik yükünü hafifletmenin yanı sıra toplumsal düzenin ve askeri yapının sürdürülmesinde kilit rol oynamıştır.

Bu sistemlerin özellikleri ve işleyişi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Türk-İslam devletlerindeki toprak ve ekonomi düzeniyle ilgili yanlış bir bilgidir?

Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri, hem bölgenin sosyo-kültürel gelişimine katkıda bulunmuş hem de önemli askeri zaferler ve yönetimsel yenilikler ortaya koymuşlardır. Bu devletlerin bazı özellikleri şu şekildedir:

I. Maristan adı verilen hastaneler inşa ederek sosyal devlet anlayışını geliştirmişlerdir.
II. Hıttin Savaşı'nda Haçlıları mağlup ederek Kudüs'ü geri almışlardır.
III. Diğer Türk devletlerinden farklı olarak, en güçlü komutanın (emirin) tahta geçme hakkına sahip olduğu bir veraset sistemi uygulamışlardır.

Bu özelliklerin ait olduğu devletler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Türk tarihinde bazı askeri başarılar, sonuçlarının niteliğine göre sembolik ifadelerle tanımlanmıştır. Örneğin; 1071 yılında gerçekleşen Malazgirt Meydan Muharebesi için "Anadolu'nun kapılarının açılması" tabiri kullanılırken, 1176 Miryokefalon Zaferi için "Anadolu'nun tapusunun alınması" ifadesi tercih edilmektedir.

Buna göre, Malazgirt Meydan Muharebesi'nin "kapı açan" bir gelişme olarak nitelendirilmesinin temel siyasi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde görülen;
- Vakıf arazilerin gelirlerinin eğitim, sağlık ve dini hizmetler gibi kamu alanlarına ayrılması,
- İkta sahiplerinin tarımsal üretimin sürekliliğini takip ederek vergi toplama zorunluluğu,
- Şehirlerde Ahilik teşkilatının malların kalitesini denetleyerek fiyat (narh) tespiti yapması
gibi uygulamalar dikkate alındığında; bu sistemlerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde toprak mülkiyeti büyük oranda devlete ait olup 'Miri Arazi' olarak adlandırılmıştır. Bu arazilerin vergi gelirlerinin hizmet karşılığı asker ve memurlara verilmesi esasına dayanan İkta Sistemi, devletin hem askeri hem de ekonomik yapısının temelini oluşturmuştur. Buna göre, İkta Sistemi'nin işleyişi ve sonuçları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul ettikten sonra toplumsal ve hukuki hayatı düzenlemek amacıyla İslam hukukunu (Şer'i hukuk) benimsemişlerdir. Ancak devletin 'töre'ye dayalı geleneksel yapısı, yeni inancın getirdiği kuralların yanında varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Karahanlılardaki bu 'hukuk sentezi' devletin siyasi kimliğini de şekillendirmiştir.

Buna göre, Karahanlı hukuk sistemindeki aşağıdaki uygulamalardan hangisi, devletin siyasi otoritesinin 'eski Türk devlet geleneği'ndeki köklerini koruduğunun en açık göstergesidir?

Selçuklular ile Bizans İmparatorluğu arasında $1048$ yılında gerçekleşen Pasinler Savaşı, Türklerin Anadolu'ya yönelik akınlarının sistematik bir "yurt edinme" stratejisine dönüştüğünün ilk büyük askeri kanıtıdır. Bu zafer sonrası Bizans ile yapılan antlaşmada; İstanbul'daki (Konstantiniyye) harap durumdaki caminin onarılması, burada Abbasi halifesi ve Selçuklu hükümdarı adına hutbe okutulması şartları kabul edilmiştir.

Antlaşmada yer alan bu madde, Büyük Selçuklu Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

Karahanlılar, Orta Asya’da İslamiyet’i kabul eden ilk büyük Türk devleti olmalarına rağmen, devlet yönetiminde ve sosyal hayatta eski Türk geleneklerini sürdürmeye büyük özen göstermişlerdir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Karahanlıların İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen "millî (Türk) benliklerini" koruduklarının bir kanıtı olarak gösterilemez?

Karahanlılar Devleti'nde; resmi yazışmalarda Hakaniye Türkçesi'nin kullanılması, ordunun temelinin Karluk, Yağma ve Çiğil gibi Türk boylarından oluşturulması, hükümdarların "Arslan Han" ve "Buğra Han" gibi kadim unvanlar taşıması ve devletin yönetiminde "İkili Teşkilat" yapısının sürdürülmesi bir arada görülen özelliklerdir. Ayrıca bu dönemde Ribat adı verilen ticari yapılar ile Bimaristan denilen hastaneler kurumsallaşmıştır.

Karahanlılar'ın bu idari, askeri ve kültürel tercihleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde yapılabilecek en kapsamlı çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?