Türk-İslam devletlerinde toprak mülkiyeti hukukunda; mülkiyetin özü (rakabe), kullanım hakkı (tasarruf) ve bu kullanımdan doğan yarar (intifa) birbirinden teorik ve pratik olarak ayrılmıştır. Bu ayrımda "rakabe" hakkının istisnasız bir şekilde "Beytü'l-Mal" (Hazine) adına devlette kalması kuralı benimsenmiş; toprağı işleyen köylünün veya geliri toplayan görevlinin toprağı satması, bağışlaması veya vakfetmesi hukuken engellenmiştir.
Miri toprak sistemindeki bu katı mülkiyet-tasarruf ayrımı ve devir yasakları, aşağıdakilerden hangisini doğrudan engellemeye yönelik bir stratejidir?
- ATarımsal üretimin vergi matrahından düşürülmesini
- Toprağın belirli ellerde toplanarak siyasi bir güç odağına dönüşmesiniCevap
- CŞehir merkezlerindeki ticari canlılığın kırsal alana kaymasını
- DVakıf gelirlerinin devlet hazinesine aktarılmasını
- Eİkta sahiplerinin askeri yükümlülüklerinden muaf tutulmasını
Cevap
Miri toprak sisteminde mülkiyetin devlette kalması, taşrada güçlü bir toprak aristokrasisinin ve feodal yapıların oluşmasını engelleyerek merkezi otoritenin korunmasını sağlamıştır.
Türk-İslam devletlerinde toprakların büyük kısmının mülkiyeti devlete (rakabe) aittir. Bu arazilerin satışının, bağışlanmasının veya vakfedilmesinin yasaklanması, toprakların belirli kişilerin veya ailelerin elinde toplanarak büyük servet ve güç odakları oluşturmasını engeller. Bu durum, merkezi otoritenin zayıflamasını ve Avrupa tipi feodal (derebeylik) bir yapının ortaya çıkmasını doğrudan önleyen en önemli mekanizmadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Merkezi otoriteyi korumak amacıyla toprak mülkiyetinin devlet tekelinde tutulması (Anti-feodalizm)
İpuçları
1
Toprağın mülkiyetinin (tapusunun) devlette kalması ile birine kiralanması arasındaki farkı düşünün.
2
Eğer yerel bir bey tüm bölgedeki toprakları satın alabilseydi, Sultana karşı nasıl bir tehdit oluştururdu?
3
Avrupa'da kralın sözünün geçmediği derebeylik sisteminin neden Türk-İslam devletlerinde görülmediğine odaklanın.
Daha Fazla Pratik
İkta sisteminin askeri (ordu), mali (vergi) ve sosyal (asayiş) fonksiyonlarını bir tablo üzerinden karşılaştırarak çalışın.
Tahmini Süre:2m 0s