Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârların bir kısmı mutlak (matematik) konumun bir sonucu olarak güneyden eserek sıcaklığı yükseltirken, bazıları ise özel konum şartlarına (yer şekilleri) bağlı olarak ulaştıkları yerde sıcaklığı artırıcı etki yaparlar.
Buna göre, aşağıdaki rüzgârlardan hangisi Türkiye'de sıcaklığı artırıcı bir etki yapmasına rağmen, bu durumun temel nedeni Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de yer alması (enlem etkisi) değildir?
- ALodos
- BKıble
- CSamyeli
- FönCevap
- EKeşişleme
Cevap
Fön rüzgârı, sıcaklığı artırma etkisini matematik konumundan (enleminden) değil, yer şekillerine bağlı olarak havanın alçalırken sürtünme ile ısınmasından (özel konum) alır.
Fön rüzgârı, ulaştığı bölgede sıcaklığı artırır ancak bu durumun nedeni rüzgârın güneyden gelmesi (enlem etkisi) değil, dağ yamacı boyunca alçalan havanın sürtünme yoluyla her metrede ısınmasıdır. Bu bir özel konum özelliğidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Türkiye'de rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkisinde Matematik Konum (Enlem) ve Özel Konum (Yer Şekilleri - Fön etkisi) ayrımı.
İpuçları
1
Türkiye'de güneyden esen rüzgârların sıcaklığı artırması Kuzey Yarım Küre'de olmamızla (enlem) ilgilidir.
2
'KAYIP SAKAL' şifresindeki rüzgârlar yönlerine göre sıcaklığı etkiler; ancak Fön rüzgârı özel bir mekanizmaya sahiptir.
3
Hangi rüzgârın sıcaklığı artırması için mutlaka bir dağı aşarak aşağı doğru 'fırlaması' gerekir?
Daha Fazla Pratik
Fön rüzgârının tarım ürünleri üzerindeki etkilerini (erken olgunlaşma, kuruma) ve kışın kar erimelerine bağlı sel riskini araştırabilirsiniz.
Alternatif Yöntem
Matematik konumun etkisi rüzgârın hangi 'enlemden' geldiğine bakarken, özel konumun (Fön) etkisi 'yükselti değişimine' bakar. Eğer bir rüzgâr Karadeniz'de kuzeyden esmesine rağmen sıcaklığı artırıyorsa, o kesinlikle Fön rüzgârıdır.
Tahmini Süre:50s