Türkiye'de kış mevsiminde, özellikle Erzurum, Iğdır ve Eskişehir gibi etrafı yüksek dağlarla çevrili havza tabanlarında, yerden yükseldikçe sıcaklığın azalması gerekirken bir miktar arttığı gözlemlenir. Bu meteorolojik durum, kirli havanın dağılmasını engelleyerek şehirlerde yoğun hava kirliliğine yol açmaktadır. Bu alanlarda kışın "sıcaklık terselmesi" (enversiyon) yaşanmasının temel coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- AEnlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısının kış aylarında daralması
- Yer şekillerinin çukur olması nedeniyle soğuk ve yoğun havanın zemine çökerek bu alanlarda hapsolmasıCevap
- CDenizel hava kütlelerinin iç kesimlere girmesinin dağ sıraları tarafından engellenmesi
- DHavadaki nem miktarının fazla olmasına bağlı olarak ışıma kaybının azalması
- EHakim rüzgar yönünün dağların uzanış doğrultusuna paralel olması
Cevap
Sıcaklık terselmesinin temel nedeni, çukur yer şekilleri nedeniyle soğuk ve yoğun havanın zemine çökerek orada hapsolmasıdır.
Sıcaklık terselmesi, özellikle kışın bulutsuz gecelerde zeminin ışıma yoluyla hızla soğuması sonucunda oluşur. Havza tabanlarında (çukur alanlarda) soğuyan bu ağır hava tabakası, yer şekilleri nedeniyle dağılamaz ve birikir. Üst katmanlarda ise güneş ışığını daha erken alan veya daha az soğuyan hava tabakası bulunur, bu da dikey yönde alışılagelmişin dışında bir sıcaklık dizilimi yaratır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sıcaklık Dağılışında Yer Şekilleri ve Karasallık Etkisi
İpuçları
1
Soğuk havanın sıcak havadan daha yoğun ve ağır olduğunu düşünün.
2
Erzurum, Iğdır ve Eskişehir gibi merkezlerin ortak yer şekli özelliğine (çevresine göre alçakta olma) odaklanın.
3
Çukur alanlarda kışın soğuk havanın bir 'göl' gibi birikmesi olayını hatırlayın.
Daha Fazla Pratik
Sıcaklık terselmesinin hava kirliliği (sis ve dumanın dağılamaması) üzerindeki etkilerini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s