Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'de yerel rüzgarların sıcaklık üzerindeki etkisi, Kuzey Yarım Küre'deki matematik konumumuza (enlem) bağlı olarak 'Kayıp Sakal' kısaltmasıyla kodlanan bir sistem izler. Bu genel kurala göre kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır. Ancak bazı durumlarda rüzgarların estikleri bölgenin yer şekilleriyle etkileşimi, bu matematik konum kuralının tam tersi bir termik sonuç doğurabilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi rüzgarın karakterindeki değişimde matematik konum (enlem) etkisinin baskılanarak yer şekillerinin (özel konum) belirleyici hale geldiğine doğrudan bir örnektir?

  1. A
    Lodos rüzgarının estiği kış günlerinde Marmara Bölgesi'nde hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin çok üzerine çıkması
  2. B
    Samyeli (Keşişleme) rüzgarının estiği dönemlerde Güneydoğu Anadolu'da tarımsal kuraklığın ve buharlaşmanın şiddetlenmesi
  3. Poyraz'ın kış mevsiminde Doğu Karadeniz Dağları'nı aşarak vadi içlerine inerken fön karakteri kazanıp sıcaklığı artırmasıCevap
  4. D
    Karayel rüzgarının kış aylarında Karadeniz üzerinden geçerken nem yüklenip Yıldız Dağları'nın kuzey yamaçlarına kar bırakması
  5. E
    Kıble rüzgarının Akdeniz kıyılarında denizden nem alarak Toros Dağları'nın güney yamaçlarında orografik yağışlara neden olması

Cevap

Poyraz'ın kış mevsiminde Doğu Karadeniz Dağları'nı aşarak vadi içlerine inerken fön karakteri kazanıp sıcaklığı artırması
Poyraz kuzey sektörlü bir rüzgar olduğu için matematik konum (enlem) gereği havayı soğutması beklenir. Fakat Doğu Karadeniz Dağları gibi yüksek engelleri aşarak vadi içlerine veya kıyıya (Rize, Artvin gibi) inen Poyraz, fön karakteri kazanır. Alçalan hava kütlesi sürtünme nedeniyle her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısındığı için kış mevsiminde bile vadi içlerinde sıcaklığı belirgin şekilde artırır. Bu durum, yer şekillerinin (özel konum) matematik konumdan kaynaklanan soğutucu etkiyi devre dışı bıraktığının en net kanıtıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum kuralını analiz et
Türkiye'de 'Kayıp Sakal' (Karayel, Yıldız, Poyraz / Samyeli, Kıble, Lodos) kuralına göre kuzeyden gelen rüzgarlar sıcaklığı düşürmelidir.
Enlem etkisi rüzgarların karakterini belirleyen temel unsurdur.
2
Seçeneklerdeki rüzgar yönlerini ve etkilerini karşılaştır
Poyraz kuzeyden eser ancak fön etkisiyle ısıtır; Lodos ve Samyeli güneyden eser ve ısıtır; Karayel kuzeyden eser ve soğutur.
Genel kuralın dışına çıkan istisnai durumu (anomaliyi) tespit etmek gerekir.
3
Fön (Föhn) mekanizmasını değerlendir
Hava kütlesi dağı aşarken her 200200 metrede 1∘C1^\circ C soğur, ancak arka yamaçtan inerken sürtünmenin etkisiyle her 100100 metrede 1∘C1^\circ C ısınır.
Adiabatik ısınma, rüzgarın başlangıçtaki termik karakterini yer şekilleri etkisiyle değiştirmesine neden olur.

Anahtar Kavram

Fön Etkisi ve Matematik/Özel Konum Etkileşimi

Alternatif Yöntem

Rüzgarların yönünü (Kuzey/Güney) ve sonucunu (Sıcak/Soğuk) eşleştirin. Eğer yön 'Kuzey' iken sonuç 'Sıcak' çıkıyorsa, burada matematik konum kuralı bozulmuş ve yer şekilleri (fön etkisi) belirleyici olmuştur.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Rüzgarlar

Bu konudan daha fazla soru