Türkiye’de bitki coğrafyası üzerine yapılan araştırmalarda; çalı formasyonlarının (maki, garig, psödomaki) tür kompozisyonu, oluşum nedenleri ve yükselti sınırları üzerine çeşitli bulgular elde edilmiştir.
Buna göre, Türkiye'deki çalı topluluklarının ekolojik özellikleri ve yayılış alanları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yapılabilecek en doğru değerlendirmedir?
- AAkdeniz kıyılarında maki üst sınırının yaklaşık 800-1000 metrelere kadar çıkabilmesi bölgenin yüksek nemlilik oranına (özel konum) bağlıyken; Muğla'dan Çanakkale'ye doğru gidildikçe bu sınırın deniz seviyesine yaklaşması dağların uzanış doğrultusuyla açıklanmaktadır.
- Kızılçam ormanlarının tahrip edildiği alanlarda sandal ve kermes meşesi gibi maki elemanları gelişirken; maki örtüsünün de tahrip edildiği, toprak tabakasının inceldiği sahalarda abdestbozan ve süpürge çalısı gibi daha bodur türlerin baskın olduğu garigler ikincil bir topluluk olarak ortaya çıkmaktadır.Cevap
- CKaradeniz kıyı kuşağında nemli ormanların tahribiyle oluşan psödomaki (yalancı maki) topluluğu; zeytin ve zakkum gibi her dem yeşil kalan maki türlerini bünyesinde barındırmadığı için Akdeniz iklim bölgesindeki gerçek makiden kesin çizgilerle ayrılmaktadır.
- DZeytin, zakkum ve kermes meşesi gibi her dem yeşil maki türlerinin Marmara Denizi çevresinde görülmesi; bu bölgenin mutlak konum itibarıyla Akdeniz iklim kuşağında yer almasından ziyade, Karadeniz ikliminin nemlilik etkisinin iç kesimlere sokulmasıyla açıklanır.
- EAbdestbozan ve süpürge çalısı gibi garig türleri, sadece Akdeniz iklim bölgesindeki kalkerli arazilerde görülürken; kermes meşesi ve sandal gibi maki türleri sadece volkanik toprakların bulunduğu sahalarda gelişim gösteren primer topluluklardır.
Cevap
Maki örtüsünün de tahrip edildiği alanlarda daha bodur türlerden oluşan gariglerin gelişmesi ve tür-formasyon eşleşmelerinin doğru verildiği ifade en doğru değerlendirmedir.
Doğru değerlendirme, bitki örtüsünün tahribat hiyerarşisini ve bu hiyerarşideki tür eşleşmelerini kapsar. Akdeniz'de orman (kızılçam) tahribiyle makiler, makilerin de tahrip edilmesiyle (aşırı otlatma vb.) garigler oluşur. Sandal ve kermes meşesi maki türleriyken; abdestbozan ve süpürge çalısı karakteristik garig türleridir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Çalı formasyonlarının (Maki, Garig, Psödomaki) basamaklı tahrip süreci ve tür adaptasyonu