Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'de İklimi Etkileyen Faktörler

Türkiye'de kış mevsiminde Kuzey Anadolu Dağları'nın iç kesimlerinden kıyıya doğru esen fön (föhn) rüzgarları, bölgenin iklim özellikleri, ekonomik faaliyetleri ve doğal süreçleri üzerinde karmaşık etkilere sahiptir.

Buna göre fön rüzgarlarının etkili olduğu bir dönemde;

I. Rize ve çevresinde turunçgil tarımı yapılabilmesine imkan sağlayan bir "mikroklima" alanı oluşur.
II. Alçalan hava kütlesinin sıcaklığının artmasına bağlı olarak havanın nem taşıma kapasitesi artar ve bağıl nem oranı düşer.
III. Havanın doyma noktasından uzaklaşması sonucunda, rüzgarın estiği yamaç boyunca orografik (yamaç) yağışların şiddeti artar.
IV. Sıcaklığın mevsim normallerinin üzerine çıkmasıyla karlar aniden erir; bu durum çığ, heyelan ve sel riskini tetikler.

yargılarından hangileri doğrudur?

  1. A
    I ve II
  2. B
    II ve III
  3. I, II ve IVCevap
  4. D
    II, III ve IV
  5. E
    I, II, III ve IV

Cevap

Fön rüzgarlarının mikroklima oluşturma, bağıl nemi düşürme ve doğal afetleri tetikleme özelliklerini içeren yargıların birleşimi doğrudur.
Fön rüzgarları, alçalan bir hava kütlesinin her 100 metrede 1∘C1^\circ C ısınmasıyla oluşur. Bu durum kış aylarında Rize gibi merkezlerde turunçgil ve zeytin tarımına imkan sağlayan bir kış ılıklığı (mikroklima) yaratır. Isınan havanın hacmi genişlediği için nem taşıma kapasitesi artar ve buna bağlı olarak bağıl nem oranı hızla düşer. Ayrıca mevsim normallerinin üzerindeki bu ani sıcaklık artışı, dağlardaki karların hızla erimesine yol açarak sel, çığ ve özellikle Doğu Karadeniz'de toprağın suya doyması sonucu heyelan riskini ciddi oranda artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Fön rüzgarının fiziksel karakterini analiz etme
Yamaçtan aşağı süzülen hava, sürtünme ve adyabatik ısınma nedeniyle her 100 metrede 1∘C1^\circ C ısınır.
Havanın ısınma mekanizmasını anlamak, diğer tüm sonuçların temelidir.
2
Sıcaklık ve nem ilişkisini değerlendirme
Sıcaklık arttıkça havanın nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) artar, içindeki su buharı miktarı (mutlak nem) değişmese de bağıl nem oranı düşer.
Sıcaklığın nem dengesi üzerindeki etkisini tespit etmek.
3
Yağış oluşum şartlarını kontrol etme
Alçalan hava ısınır ve doyma noktasından uzaklaşır; bu durum yağışın oluşmasını engeller.
Fön rüzgarının kurutucu etkisini ve yağışla olan zıt ilişkisini belirlemek.
4
Tarımsal ve hidrolojik etkileri sentezleme
Kış ılıklığı sayesinde turunçgil gibi hassas ürünler yetişebilir (I) ve ani sıcaklık artışı kar erimeleriyle heyelanları tetikler (IV).
İklim olayının coğrafi sonuçlarını bütüncül olarak analiz etmek.

Anahtar Kavram

Fön rüzgarlarının adyabatik ısınma sonucu oluşturduğu mikroklima ve doğal afet etkileri

İpuçları

1
Fön rüzgarının 'alçalan' mı yoksa 'yükselen' mi bir hava hareketi olduğunu düşünün.
2
Isınan bir hava kütlesinin nem taşıma kapasitesi (maksimum nem) artar; bu durumun bağıl nem üzerindeki etkisini hatırlayın.
3
Rize'deki turunçgil tarımı ile kışın dağlardaki karların ani erimesi arasındaki ortak 'sıcaklık' köprüsünü kurun.

Daha Fazla Pratik

Fön rüzgarlarının Türkiye'de görüldüğü diğer alanları (Toroslar'ın güney yamacı gibi) ve buralardaki tarımsal etkilerini (erken olgunlaşma vb.) araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantık silsilesi kurma: Fön = Sıcaklık artışı + Kuruluk. Sıcaklık artışı kışın karı eritir ve bitkiyi korur; kuruluk ise yağışı engeller. Bu iki basit çıkarımla öncülleri test edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de İklimi Etkileyen Faktörler

Bu konudan daha fazla soru