Examkin

Soru

Zorluk: ZorMontrö Boğazlar Sözleşmesi

19361936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Karadeniz’in güvenliğini sağlamak amacıyla kıyıdaş olan ve olmayan devletlerin savaş gemileri için farklı hukuki rejimler ve teknik kısıtlamalar öngörmüştür. Sözleşme, Türkiye'nin egemenlik haklarını tam olarak tesis ederken aynı zamanda Karadeniz’deki güç dengesini de korumayı hedeflemiştir.

Buna göre, Montrö Boğazlar Sözleşmesi hükümleri dikkate alındığında, Karadeniz’e kıyıdaş devletlerin, kıyıdaş olmayan devletlere göre sahip olduğu ayrıcalıklı haklar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

  1. A
    Karadeniz’de bulundurabilecekleri toplam gemi tonajı sınırının kıyıdaş olmayan devletlere göre daha yüksek tutulması
  2. B
    Denizaltılarını, sadece onarım veya satın alma amacıyla ve önceden bildirmek şartıyla gündüz ve su üstünden geçirebilme hakkı
  3. C
    Tonajı 15.00015.000 tonun üzerindeki büyük savaş gemilerini (hatt-ı harp), belirli sınırlamalarla da olsa Boğazlardan geçirebilme imkânı
  4. D
    Savaş gemilerinin geçişi için Türk hükümetine yapılması gereken ön bildirimin (ihbar süresi) kıyıdaş olmayan devletlere göre daha kısa olması
  5. Türkiye’nin savaşa girmesi durumunda, Karadeniz’e kıyıdaş devletlerin savaş gemilerine Boğazlardan geçiş serbestisi tanıma zorunluluğuCevap

Cevap

Türkiye’nin savaşa girmesi durumunda, Karadeniz’e kıyıdaş devletlerin savaş gemilerine Boğazlardan geçiş serbestisi tanıma zorunluluğu yoktur; bu durumda inisiyatif tamamen Türkiye'ye geçer.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin 2020. ve 2121. maddelerine göre, Türkiye savaşa girdiğinde veya kendisini yakın bir savaş tehlikesi altında gördüğünde, savaş gemilerinin geçişi konusunda tamamen kendi takdirine göre hareket eder. Bu durumda kıyıdaş devletlere herhangi bir ayrıcalık veya serbesti tanıma yükümlülüğü ortadan kalkar. Doğru seçenek olan ifade, Türkiye'nin bu mutlak egemenlik hakkıyla çelişmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözleşmenin taraflar arasındaki denge politikasını analiz et.
Montrö, Karadeniz'e kıyıdaş devletlere (SSCB gibi) güvenlik avantajı sağlarken, Türkiye'nin egemenliğini en üst düzeye çıkarmıştır.
Kıyıdaş ve kıyıdaş olmayan devletler arasındaki teknik farklar bu dengenin temelidir.
2
Teknik kısıtlamaları (tonaj, ihbar süresi, gemi tipi) karşılaştır.
Kıyıdaş devletlere; daha kısa ihbar süresi (88 gün), denizaltı geçişi (sınırlı) ve büyük gemi geçişi gibi haklar tanınmıştır.
Bu haklar, kıyıdaş devletlerin ana üslerine ulaşım ihtiyacından kaynaklanır.
3
Türkiye'nin muharip (savaşa giren) olduğu durumdaki hukuki statüsünü değerlendir.
Türkiye savaşa girerse, Boğazlar üzerindeki tüm kısıtlamalar kalkar ve geçişler tamamen Türkiye'nin takdirine bırakılır (Madde 2020 ve 2121).
Egemenlik hakkı, savaş durumunda uluslararası kısıtlamaların önüne geçer.

Anahtar Kavram

Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nde Kıyıdaş ve Kıyıdaş Olmayan Devletlerin Statü Farkı

İpuçları

1
Montrö'de kıyıdaş olan devletlere (başta SSCB) Karadeniz'e giriş-çıkış konusunda teknik kolaylıklar sağlanmıştır.
2
İhbar süreleri ve denizaltı geçişi gibi detaylar kıyıdaş devletlerin lehine düzenlenmiştir.
3
Türkiye'nin savaşa girme ihtimali durumunda, sözleşme tüm devletlere karşı Türkiye'ye 'tam yetki' verir.

Daha Fazla Pratik

Montrö Sözleşmesi'nin barış zamanı ile savaş zamanı (Türkiye tarafsız) arasındaki farkları karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Bu konudan daha fazla soru