Türkiye'de yerel rüzgârların sıcaklık değerleri üzerindeki etkisi, Kuzey Yarım Küre'deki matematik konumun bir sonucu olarak genellikle 'Kayıp Sakal' şifrelemesiyle (kuzeyden esenler soğutucu, güneyden esenler ısıtıcı) açıklanır. Ancak rüzgârın ulaştığı bölgedeki topografik özellikler, bu genel kuralın öngördüğünden farklı sıcaklık değişimlerine yol açabilir.
Aşağıdaki tabloda, Türkiye'de aynı enlem üzerinde yer alan ve aynı gün içerisinde kuzey yönlü Yıldız rüzgârının etkisinde kalan iki farklı merkeze ait gözlem sonuçları verilmiştir:
| Merkez | Rüzgârın Yönü | Sıcaklık Değişimi |
|---|---|---|
| X Merkezi | Kuzey (Yıldız) | Azalma |
| Y Merkezi | Kuzey (Yıldız) | Artış |
Buna göre, aynı enlemde bulunmalarına rağmen Y merkezinde Yıldız rüzgârının sıcaklığı artırmış olması aşağıdakilerin hangisiyle açıklanabilir?
- AY merkezinin yükseltisinin X merkezinden daha az olması nedeniyle rüzgârın ısınma katsayısının değişmesiyle
- BYıldız rüzgârının Y merkezine deniz üzerinden, X merkezine ise karadan eserek ulaşmasıyla
- Yıldız rüzgârının Y merkezine ulaşmadan önce yüksek bir dağ sırasını aşarak fön karakteri kazanmasıylaCevap
- DY merkezinin kış mevsiminde Basra alçak basıncının etkisi altında kalmasıyla oluşan hava akımlarıyla
- EX merkezinde rüzgârın hızının Y merkezine göre çok daha yüksek olmasıyla
Cevap
Y merkezinde sıcaklığın artmasının nedeni, kuzeyden gelen rüzgârın bir dağı aşarak fön karakteri kazanmasıdır.
Kuzeyden esen Yıldız rüzgârı normalde sıcaklığı düşürür (X merkezinde olduğu gibi). Ancak Y merkezinde sıcaklığın artması, rüzgârın bir dağ sırasını aştıktan sonra alçalan hava hareketi yaptığını gösterir. Alçalan hava kütlesi her 100 metrede ısınarak (fön etkisi) çevresine sıcak ve kuru hava taşır. Bu durum Türkiye'de Karadeniz ve Akdeniz'e bakan dağ yamaçlarında sıkça görülür.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Fön Rüzgârı ve Özel Konum Etkisi
Daha Fazla Pratik
Rize'de kışın turunçgil yetiştirilebilmesini sağlayan mikroklima alanı ile fön rüzgârları arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Kayıp Sakal (Karayel, Yıldız, Poyraz / Samyeli, Kıble, Lodos) kuralının işlemediği tek durumun 'Fön Etkisi' olduğunu hatırlayarak, sıcaklık artışının yaşandığı kuzey rüzgârı sorusunda doğrudan fön mekanizmasını arayabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s