Examkin

Soru

Zorluk: Çok zor1876 Kanun-i Esasi

18761876 tarihli Kanun-i Esasi’nin 19091909 yılındaki köklü değişikliklerden önceki ilk (orijinal) metni esas alındığında; yürütme organının (Heyet-i Vükela) siyasi sorumluluğu ve parlamento ile olan ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Sadrazam ve bakanların atanması ile görevden alınması yetkisi münhasıran Padişah’a aittir.
  2. Meclis-i Mebusan, hükümetin genel politikalarını denetlemek amacıyla gensoru mekanizmasını işleterek Heyet-i Vükela'yı görevden düşürme yetkisine sahiptir.Cevap
  3. C
    Bakanlar (Vükela), yürüttükleri devlet işlerinden dolayı meclise karşı değil, sadece kendilerini atayan Padişah'a karşı sorumludur.
  4. D
    Meclis üyeleri, hazırladıkları bir kanun teklifini görüşmeye açabilmek için öncelikle Padişah'tan izin (istizan) almak zorundadır.
  5. E
    Hükümet üyeleri, sadece görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Divan-ı Âli’de (Yüce Divan) yargılanma şeklinde bir cezai sorumluluğa tabidir.

Cevap

Meclis-i Mebusan'ın hükümete gensoru vererek onu düşürme yetkisinin olduğunu belirten ifade yanlıştır.
1876 Kanun-i Esasi'nin ilk (orijinal) metni 'Düalist Monarşi' yapısındadır. Bu yapıda hükümet meclise değil, sadece Padişah'a karşı sorumludur. Meclis-i Mebusan'ın gensoru vererek hükümeti düşürme veya güvenoyu isteme gibi parlamenter denetim yetkileri orijinal metinde yer almaz; bu yetkiler ancak 1909 anayasa değişiklikleri ile Türk hukuk sistemine girmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun-i Esasi'nin dönemini belirle.
Soru, 1876 Anayasası'nın 1909 öncesi 'ilk/orijinal' metnine odaklanmaktadır.
1876 ve 1909 metinleri arasında yürütmenin sorumluluğu açısından taban tabana zıt farklar vardır.
2
Heyet-i Vükela'nın (Bakanlar Kurulu) sorumluluk yönünü incele.
Orijinal metinde bakanlar meclise değil, sadece Padişah'a karşı sorumludur.
Bu durum, halkın temsilcilerinin yürütme üzerinde siyasi denetim kurmasını engeller.
3
Parlamento denetim yollarını (gensoru, güvenoyu) kontrol et.
1876'nın ilk halinde gensoru ile hükümeti düşürme yetkisi meclise verilmemiştir.
Hükümeti düşürme yetkisi, parlamenter sistemin bir gereğidir ve ancak II. Meşrutiyet (1909) döneminde kazanılmıştır.
4
Padişah'ın yasama ve yürütme üzerindeki mutlak gücünü doğrula.
Padişah'ın mutlak veto yetkisi, meclisi fesih yetkisi ve sürgün yetkisi (Madde 113) gibi unsurlar bu dönemde mevcuttur.
Doğru olmayan seçeneği (hükümeti düşürme yetkisi) elemek için bu otoriter yapının bilinmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Hükümetin Siyasi Sorumluluğu (1876 vs 1909)

İpuçları

1
1876'nın ilk hali ile 1909 değişiklikleri arasındaki 'sorumluluk' farkını düşünün.
2
Padişah'ın otoritesinin zirvede olduğu bu dönemde, halk meclisi hükümeti denetleyebilir miydi?
3
Hükümetin meclis tarafından düşürülebilmesi 'Parlamenter Sistem' özelliğidir; bu özellik ancak 1909'da gelmiştir.

Daha Fazla Pratik

1876 Anayasası'nda meclisi feshetme yetkisinin 1909 öncesi ve sonrası kullanım şartlarını karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

Soruya 'Padişah ne kadar güçlü?' perspektifinden bakın. Eğer bir yetki Padişah'ın otoritesini sarsıyorsa (hükümeti meclise karşı sorumlu kılmak gibi), bu yetki muhtemelen 1876'nın orijinal metninde yoktur.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

1876 Kanun-i Esasi

Bu konudan daha fazla soru