Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye’de rüzgârların esiş yönü ve karakteri, ülke çevresindeki basınç merkezlerinin konumuna ve bu merkezler arasındaki basınç gradyanına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Kış mevsimine ait bir basınç haritasında; Doğu Avrupa üzerinde merkezlenen güçlü bir yüksek basınç alanı (Y.B.Y.B.) ile Basra Körfezi çevresinde etkili olan bir alçak basınç merkezinin (A.B.A.B.) Türkiye üzerindeki hava dolaşımını kontrol ettiği bir senaryo analiz edilmektedir.

Buna göre, belirtilen basınç koşullarının Türkiye'de yol açacağı sonuçlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A
    Ülke genelinde hava akımlarının ağırlıklı olarak kuzey ve kuzeydoğu yönlerden (Poyraz) esmesi beklenir.
  2. B
    Karadeniz üzerinden geçen hava kütlelerinin nem yüklenerek Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında yoğun kar yağışlarına yol açması muhtemeldir.
  3. C
    İç ve Doğu Anadolu’da rüzgârın kurutucu etkisi ve açık gökyüzü nedeniyle gece saatlerinde yer ışımasının artması ve şiddetli ayaz koşullarının oluşması beklenir.
  4. Basra alçak basıncının rüzgârı kendisine doğru çekmesi sonucunda Güneydoğu Anadolu’da Samyeli (Keşişleme) rüzgârının etkili olması ve sıcaklıkların artması beklenir.Cevap
  5. E
    Marmara Denizi ve Boğazlar çevresinde kuzeyli rüzgârların hızı nedeniyle hissedilen sıcaklığın düşmesi ve deniz ulaşımında aksamalar yaşanması muhtemeldir.

Cevap

Basra alçak basıncına doğru esen rüzgârların Güneydoğu Anadolu'da Samyeli karakteri sergileyerek sıcaklığı artırması beklenen bir durum değildir.
Rüzgârlar her zaman yüksek basınç alanlarından alçak basınç alanlarına doğru hareket eder. Senaryoda verilen düzenekte, Doğu Avrupa'daki yüksek basınç rüzgârın kaynağını, Basra'daki alçak basınç ise rüzgârın hedefini oluşturmaktadır. Bu durumda rüzgâr Türkiye üzerinden kuzeyden güneydoğuya doğru esecektir. Kuzeyden gelen bu rüzgârlar (Poyraz) soğuk karakterlidir ve kış mevsiminde sıcaklığı düşürür. Samyeli (Keşişleme) ise güneydoğudan (Suriye ve Irak çöllerinden) esen sıcak bir rüzgârdır. Samyeli'nin oluşması için güneydoğuda bir yüksek basınç merkezinin havayı Türkiye'ye doğru 'itmesi' veya kuzeybatıda bir alçak basıncın bu havayı 'çekmesi' gerekir. Basra'da alçak basınç varken rüzgâr oraya doğru gideceği için Samyeli rüzgârı oluşmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Basınç merkezlerinin konumlarını harita üzerinde tespit et.
Yüksek basınç merkezi Türkiye'nin kuzeyinde (Doğu Avrupa), alçak basınç merkezi ise güneydoğusundadır (Basra).
Hava akımının genel yönünü belirlemek için rüzgârın başladığı ve yöneldiği merkezleri bilmek gerekir.
2
Gradyan yönünü ve rüzgârın esiş yönünü belirle.
Rüzgâr yüksek basınçtan alçak basınca doğru, yani kuzey/kuzeybatıdan güneydoğuya doğru akar.
Rüzgâr fizikteki akışkanlar mekaniği gereği yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru hareket eder.
3
Rüzgârın kaynak bölgesine göre karakterini analiz et.
Doğu Avrupa ve Sibirya kökenli rüzgârlar (Poyraz) kışın Türkiye'ye çok soğuk ve kuru bir hava taşır.
Yüksek enlemlerden gelen hava kütleleri Türkiye'nin sıcaklık değerlerini düşürür.
4
Basra alçak basıncı ile Samyeli arasındaki ilişkiyi sorgula.
Basra Körfezi'ndeki bir alçak basınç merkezi rüzgârı kendine 'çeker'. Samyeli ise güneydoğudan 'gelen' bir rüzgârdır. Alçak basıncın Basra'da olması rüzgârın oraya 'gitmesi' (kuzeyden gelmesi) demektir.
Basınç merkezinin alçak karakterli olması rüzgârın çıkış noktası değil, varış noktası olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

Rüzgârın Esiş Yönü ve Basınç Gradyanı İlişkisi

Alternatif Yöntem

Rüzgâr yönünü bulmak için harita üzerinde 'Y.B.' harfinden 'A.B.' harfine doğru bir ok çiziniz. Okun başladığı yer rüzgârın adını belirler. Eğer ok kuzeyden güneye doğruysa bu bir kuzey rüzgârıdır (soğuk). Samyeli (güneydoğu rüzgârı) için okun güneydoğudan başlaması gerekirdi.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Rüzgarlar

Bu konudan daha fazla soru