Soru

Zorluk: OrtaTürk-İslam Devletlerinde Toprak Sistemi ve Ekonomi

Büyük Selçuklu Devleti'nde mali işlerin yürütülmesinden sorumlu olan en üst kurum Divan-ı İstifa'dır. Bu divanın başındaki görevli olan Müstevfi; toprak gelirlerini denetlemek, vergileri sınıflandırmak ve hazine kayıtlarını tutmakla yükümlüdür. Bir Müstevfi'nin hazırladığı maliye kayıtlarında yer alan aşağıdaki kavram ve açıklama eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A
    İkta Arazi: Mülkiyeti devlete ait olan ve vergi geliri hizmet karşılığı görevlilere tahsis edilen topraklar
  2. B
    Vakıf Arazi: Gelirleri cami, medrese ve darüşşifa gibi hayır kurumlarının masraflarına ayrılan topraklar
  3. C
    Mülk Arazi: Kişilere ait olan, sahibi üzerinde satma ve miras bırakma gibi her türlü tasarruf hakkına sahip olduğu topraklar
  4. Öşür Vergisi: Gayrimüslim çiftçilerin ürettikleri ürünün miktarını temel alarak devlete ödedikleri arazi vergisiCevap
  5. E
    Ganimet (Ganimet): Savaşlarda elde edilen taşınır malların beşte birinin hazineye aktarılan kısmı

Cevap

Gayrimüslimlerden alınan ürün vergisinin Öşür değil, Haraç olarak adlandırılması gerektiğinden ilgili seçenek yanlıştır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü Öşür (Uşr), Müslüman tebaadan alınan toprak ürünleri vergisidir. Gayrimüslim tebaadan alınan ürün vergisine ise Haraç denir. Seçenekte mükellef grubu (gayrimüslim) ile vergi adı (öşür) hatalı eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Kurumsal yapı ve görevlinin analizi
Divan-ı İstifa maliye kurumudur, Müstevfi ise bu kurumun başkanıdır.
Sorunun bağlamını ve kavramların hangi otorite tarafından yönetildiğini anlamak için gereklidir.
2
Arazi türlerinin tanımlarının kontrolü
İkta (hizmet karşılığı), Vakıf (sosyal hizmet) ve Mülk (şahıs mülkiyeti) tanımları tarihsel gerçeklerle örtüşmektedir.
Toprak sisteminin temel kategorilerini doğrulamak için gereklidir.
3
Vergi türlerinin mükellefiyet bazında incelenmesi
Öşür Müslümanlardan, Haraç ise Gayrimüslimlerden alınan ürün vergisidir.
Türk-İslam devletlerinde vergilerin dini statüye göre ayrıldığı bilgisini test etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Türk-İslam Devletlerinde Şer'i Vergilerin (Öşür, Haraç, Cizye) Mükellef Grupları ve Toprak Kategorileri

İpuçları

1
Şer'i vergiler olan Öşür ve Haraç arasındaki temel fark, verginin kimden (hangi inanç grubundan) alındığıdır.

Daha Fazla Pratik

Cizye vergisinin Haraç vergisinden farkını (toprak vergisi vs. baş vergisi) inceleyen bir soru çözerek kavramları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla