Examkin

Soru

Zorluk: ZorII. Göktürk (Kutluk) Devleti

II. Göktürk Devleti’nin (Kutluk) siyasi tarihinde; devletin en güçlü olduğu Bilge Kağan döneminde dahi Dokuz Oğuz gibi Türk boylarının devlete başkaldırması ve Kağan’ın kitabelerde bu isyanları bastırmak için verdiği mücadeleyi "Milletim, Dokuz Oğuz benim milletimdi, gök ve yer bulandığı için düşman oldu" şeklinde hüzünle dile getirmesi; İslamiyet öncesi Türk devlet yapısındaki hangi temel dinamiğin bir sonucudur?

  1. Siyasi yapının, özerk hareket etme potansiyeli taşıyan 'boylar federasyonu' temeline dayanmasıCevap
  2. B
    Veraset sistemindeki belirsizliklerin, boy beylerini sürekli olarak farklı hanedan üyeleri arasında taraf seçmeye zorlaması
  3. C
    Yerleşik hayata geçiş çabalarının, geleneksel konar-göçer yaşam tarzını benimseyen boylar arasında toplumsal bir kırılma yaratması
  4. D
    İkili teşkilat sistemi nedeniyle batı kanadını yöneten Yabgu'nun, merkezi yönetimin denetiminden tamamen çıkması
  5. E
    Kut yetkisinin tanrısal bir bağıştan ziyade askeri başarıya dayalı bir liyakat sistemi olarak algılanmaya başlanması

Cevap

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde siyasi yapı, kendi iç işlerinde özerk olan boyların bir araya gelmesiyle (boylar federasyonu) oluştuğu için, merkezi otoritenin boylar üzerindeki kontrolü her zaman hassas bir dengeye dayanmaktaydı.
İslamiyet öncesi Türk devletleri 'Boylar Birliği' esasına göre teşkilatlanmıştır. Bu sistemde her boyun başında bulunan boy beyi, kendi boyunun çıkarlarını korumakla yükümlüydü ve merkezi otorite (Kağan) zayıfladığında veya boyların beklentilerini karşılayamadığında bu özerk yapı isyan etmeye elverişliydi. Bilge Kağan'ın en güçlü dönemde dahi Dokuz Oğuzlarla savaşmak zorunda kalması, bu federatif yapının doğurduğu yapısal bir istikrarsızlık örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki Bilge Kağan'ın serzenişini ve Dokuz Oğuz isyanlarını analiz edin.
Devletin en parlak döneminde dahi 'kendi milletim' dediği boyların isyan ettiği ve bu durumun bir iç çatışma yarattığı görülür.
Sorunun kökenindeki 'neden'i anlamak için isyan edenlerin kimliğine ve siyasi konumuna bakılmalıdır.
2
İslamiyet öncesi Türk devletlerinin idari örgütlenme biçimini hatırlayın.
Devletin 'Oguş - Urug - Boy - Bodun - İl' hiyerarşisiyle kurulduğu ve 'Boy' yapısının askeri/siyasi bir güç odağı olduğu hatırlanır.
Boy beylerinin kendi savaşçılarına ve ekonomik gücüne sahip olması, merkezi otoriteyle aralarındaki gerilimin temelidir.
3
Bu federatif yapının merkezi otorite üzerindeki etkisini değerlendirin.
Güçlü bir Kağan döneminde boylar itaat etse de, en küçük bir otorite boşluğunda veya töreye aykırı algılanan bir durumda boyların bağımsız hareket etme eğilimi isyana dönüşmektedir.
Bu yapısal özellik, Türk devletlerinin hem hızla kurulmasını hem de iç isyanlarla sarsılmasını açıklayan temel dinamiktir.

Anahtar Kavram

Boylar Federasyonu ve Merkezi Otorite Dengesi

İpuçları

1
Türk devletlerinin küçük birimlerin (boylar) birleşmesiyle oluşan 'federatif' yapısını düşünün.
2
Kağan'ın 'milletim' dediği yapıların aslında kendi içlerinde bağımsız hareket edebilen siyasi birimler olduğunu hatırlayın.
3
Merkezi otorite ile boy beyleri arasındaki güç mücadelesi, Türk devletlerinde istikrarın önündeki en büyük yapısal engeldir.

Daha Fazla Pratik

II. Göktürk Devleti'nin yıkılışında Uygur, Karluk ve Basmıl boylarının ittifak yapmasını bu federatif yapıyla ilişkilendirerek inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

II. Göktürk (Kutluk) Devleti

Bu konudan daha fazla soru