Examkin

Soru

Zorluk: OrtaTürk-İslam Devletlerinde Hukuk ve Ordu

Türk-İslam devletlerinde adalet mekanizması; şer’i, örfi ve askeri hukuk gibi uzmanlık alanlarına bölünmüş olsa da, hiyerarşinin en tepesinde hükümdarın temsil ettiği mutlak bir adalet otoritesi bulunmaktaydı. Bu otoritenin somutlaştığı ve bizzat sultanın başkanlık ettiği "Divan-ı Mezalim" (Zulümler Divanı) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. Sadece ordu mensuplarının kendi aralarındaki hukuki anlaşmazlıklarını ve disiplin suçlarını karara bağlamakla görevlidir.Cevap
  2. B
    Sıradan kadı mahkemelerinde çözülemeyen veya verilen kararlara itiraz edilen davaların görüşüldüğü bir üst yargı organıdır.
  3. C
    Hükümdarın halkın şikâyetlerini bizzat dinleyerek adaleti tesis ettiği bir platformdur.
  4. D
    Devlet memurlarının görevlerini kötüye kullanmaları ve idari yolsuzluk iddiaları bu divanda yargılamaya konu olur.
  5. E
    Vakıfların işleyişini denetleme, toplum düzenini koruma ve bayram namazı gibi dini ritüellerin aksamasını önleme yetkisi bulunur.

Cevap

Sadece ordu mensuplarının kendi aralarındaki hukuki anlaşmazlıklarını ve disiplin suçlarını karara bağlamakla görevli olan kurum Divan-ı Mezalim değil, askeri yargıdan sorumlu olan Kadı-i Leşker (Kadıasker) makamıdır.
Doğru cevap, aslen askeri yargının (Kadı-i Leşker) görev alanına giren ifadenin Divan-ı Mezalim'e atfedilmesidir. Divan-ı Mezalim geniş kapsamlı bir üst mahkeme olup odak noktası askeri disiplin değil, devlet adamlarının denetimi ve halkın zulümden korunmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Divan-ı Mezalim'in tanımını analiz et.
Bu kurum, bizzat hükümdarın başkanlık ettiği, halkın şikâyetlerinin dinlendiği ve devlet görevlilerinin yargılandığı en üst idari/hukuki organdır.
Kurumun temel fonksiyonlarını belirleyerek seçenekleri elemek.
2
Seçeneklerdeki görev dağılımlarını karşılaştır.
Seçeneklerde yer alan temyiz (itiraz), idari denetim ve vakıf kontrolü Mezalim'in yetkisindedir. Ancak askeri yargı uzmanlaşmış bir alandır.
Askeri hukuk ile genel/idari hukuk arasındaki ayrımı fark etmek.
3
Askeri yargıdan sorumlu görevliyi hatırla.
Türk-İslam devletlerinde (özellikle Selçuklular ve Osmanlılar) ordu içi davalara bakan kişi Kadı-i Leşker'dir.
Yanlış olan ifadeyi (A seçeneği) tespit etmek.

Anahtar Kavram

Divan-ı Mezalim'in idari ve siyasi yargıdaki üstün konumu ile askeri yargıdan (Kadı-i Leşker) ayrımı.

İpuçları

1
Divan-ı Mezalim'in adındaki 'Mezalim' kelimesi zulme uğrayanların başvurduğu yer anlamına gelir.
2
Türk-İslam devletlerinde ordu için özel bir yargı makamı (Kadıasker) bulunduğunu unutmayın.
3
Hükümdarın başkanlık ettiği bir kurumun sadece kışlada veya ordu içinde sınırlı kalması devletin genel işleyiş mantığına aykırıdır.

Daha Fazla Pratik

Emir-i Dad ve Kadıü'l-kudat arasındaki yetki paylaşımını inceleyerek örfi ve şer'i hukuk ayrımını pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kavram eşleştirmesi yaparak ilerleyin: Şer'i Hukuk -> Kadıü'l-kudat, Örfi Hukuk -> Emir-i Dad, Askeri Hukuk -> Kadı-i Leşker, Üst Yargı/İdari Denetim -> Divan-ı Mezalim.
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Türk-İslam Devletlerinde Hukuk ve Ordu

Bu konudan daha fazla soru