Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürkiye'de Rüzgarlar

Rüzgârlar, esiş yönü üzerinde yer şekillerinin uzanışına uyum sağlama eğilimindedir. Yer şekillerinin rüzgârı belirli bir koridora veya oluğa yönlendirerek hem yönünü saptırması hem de dar alanlarda hızını artırması 'kanalize olma' (huni etkisi) olarak tanımlanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de rüzgârın yönü ve hızı üzerinde 'kanalize olma' etkisine bir örnek teşkil etmez?

  1. A
    Çanakkale Boğazı’nda rüzgârın ağırlıklı olarak kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda esmesi
  2. B
    Ege Bölgesi'nde deniz meltemlerinin doğu-batı yönlü graben alanlarından iç kesimlere ilerlemesi
  3. Iğdır Ovası'na inen rüzgârların, çevresindeki yüksek dağlık kütlelerin etkisiyle fön karakteri kazanmasıCevap
  4. D
    Karasu-Aras oluğunda rüzgârların vadinin uzanış yönü olan doğu-batı doğrultusunu takip etmesi
  5. E
    İstanbul Boğazı’nda poyraz rüzgârının hızının, boğazın daraldığı kesimlerde sürtünmeye rağmen artış göstermesi

Cevap

Iğdır Ovası'na inen rüzgârların fön karakteri kazanması
Iğdır Ovası'nda rüzgârın karakter değiştirmesi, rüzgârın bir dağ sırasını aşarak aşağıya doğru süzülmesiyle (adiabatik ısınma) gerçekleşen 'fön' etkisidir. Bu süreç dikey yönlü bir hava hareketidir. Oysa 'kanalize olma' etkisi; rüzgârın Boğazlar, vadiler veya grabenler gibi yatay koridorların içine girerek bu alanların uzanış yönüne hapsolması ve dar alanlarda hızlanması (Venturi etkisi) durumudur. Bu nedenle fön rüzgârı oluşumu, yatay kanalizasyona örnek gösterilemez.

Adım Adım Çözüm

1
"Kanalize olma" (channeling) kavramının meteorolojik tanımını analiz et.
Bu kavram, rüzgârın dağlar arasındaki boğaz, vadi, graben gibi yatay koridorlara girerek bu yapıların yönünü alması ve daralan yerlerde hızlanmasıdır.
Sorunun kökündeki teknik terimin sınırlarını belirlemek, seçenekleri elemeyi sağlar.
2
Seçeneklerdeki coğrafi yer şekillerini morfolojik açıdan sınıflandır.
İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Ege grabenleri ve Karasu-Aras oluğu rüzgârı yatay düzlemde sınırlayan 'koridor' tipi yapılardır.
Yer şekillerinin uzanışının rüzgâr yönü üzerindeki hakimiyetini tespit etmek gerekir.
3
Outlier (aykırı) olan mekanizmayı dikey ve yatay hava hareketleri açısından karşılaştır.
Iğdır Ovası örneği, rüzgârın bir koridorda yönlendirilmesi değil, yüksek bir dağı aşarak alçalması (fön etkisi) ile ilgilidir.
Fön rüzgârı dikey bir engel (orografik) aşılması sonucunda oluşurken, diğerleri yatay koridor etkisiyle yön kazanır.

Anahtar Kavram

Rüzgârın Yönü ve Hızı Üzerinde Yer Şekillerinin Etkisi (Kanalize Olma vs. Fön Etkisi)

İpuçları

1
Kanalize olma, rüzgârın bir 'koridor' boyunca ilerlemesidir. Boğazlar ve vadiler bu duruma en iyi örnektir.
2
Fön rüzgârı yatay bir hareketten ziyade, bir engeli aşan hava kütlesinin dikey yöndeki ısınma sürecini ifade eder.
3
Iğdır Ovası'ndaki mikroklima etkisini hatırlayın; bu durum rüzgârın bir dağı aşarak alçalmasıyla ilgilidir, bir geçitten geçmesiyle değil.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki yerel rüzgârların (Poyraz, Lodos, Samyeli vb.) hangi basınç merkezleri arasındaki gradyandan kaynaklandığını tekrar edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Rüzgâr frekans güllerini düşünün. Çanakkale veya İstanbul Boğazı'nda rüzgâr gülü boğazın uzanışıyla aynı doğrultuda uzanırken, fön rüzgârının etkili olduğu yerde hakim yön dağı aşan yöndür, bir kanal boyu değildir.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Rüzgarlar

Bu konudan daha fazla soru