Examkin

Soru

Zorluk: ZorTürk-İslam Devletlerinde Toprak Sistemi ve Ekonomi

Büyük Selçuklu Devleti'nde mali işlerin merkezileştirilmesi ve denetimi amacıyla oluşturulan Divan-ı İstifa, devletin bütçe planlamasından ve vergi kalemlerinin takibinden sorumludur. Müstevfi tarafından yönetilen bu mali sistem ile toprak yönetimi arasındaki ilişki göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemdeki ekonomik ve hukuki düzene uygun bir açıklama değildir?

  1. A
    Müslüman çiftçilerden elde edilen ürün üzerinden alınan 'öşür' vergisi, mülk arazilerin vergilendirilmesinde temel kalemlerden biridir.
  2. B
    Gayrimüslim tebaadan askerlik yapmamaları karşılığında alınan 'cizye' vergisi, Müstevfi'nin kayıtlarında doğrudan hazine geliri olarak yer alır.
  3. C
    İkta sahipleri, kendilerine tahsis edilen topraklardan topladıkları vergilerle 'sipahi' adı verilen atlı askerlerin tüm masraflarını karşılamakla yükümlüdür.
  4. D
    Divan-ı İstifa, savaşlarda elde edilen 'ghanimah' (ganimet) gelirlerinin beşte birini hazine payı olarak bütçeye dâhil eder.
  5. Vakıf arazilerinden elde edilen tüm gelirler, Müstevfi'nin denetimi altında doğrudan merkezi ordu masraflarını karşılamak amacıyla kullanılır.Cevap

Cevap

Vakıf arazilerinden elde edilen gelirlerin merkezi bütçeye dâhil edilerek ordu masraflarında kullanıldığı ifadesi yanlıştır; çünkü bu gelirler sosyal ve dini kamu hizmetlerine ayrılmıştır.
Türk-İslam devletlerinde vakıf sistemi, devletin asli görevleri arasında yer alan sosyal yardımlaşma, eğitim ve dini hizmetlerin hazineye yük olmadan karşılanmasını sağlar. Bu nedenle vakıf gelirleri ne Müstevfi'nin merkezi bütçe harcamalarına dâhil edilir ne de ordu gibi askeri ihtiyaçlar için kullanılır. Bu gelirler doğrudan cami, medrese, şifahane gibi kurumların giderlerine ayrılır.

Adım Adım Çözüm

1
Mali kurum ve görevliyi analiz etme
Divan-ı İstifa devletin mali işlerinden sorumludur, başındaki görevli ise Müstevfi'dir.
Soruda verilen kurumsal yapının doğruluğunu teyit etmek için.
2
Toprak kategorilerini değerlendirme
Mülk, İkta ve Vakıf arazilerinin hukuki statüleri farklıdır.
Her toprak türünün gelirinin nereye harcandığını belirlemek için.
3
Vergi türlerini ve harcama alanlarını eşleştirme
Öşür ve Cizye hazineye veya ikta sahibine giderken, Vakıf gelirleri hayır kurumlarına gider.
Seçeneklerdeki eşleştirmelerin doğruluğunu kontrol etmek için.
4
Vakıf sisteminin istisnai durumunu saptama
Vakıf gelirleri satılamaz, devredilemez ve amacı dışında (ordu vb.) kullanılamaz.
Yanlış olan seçeneği belirlemek için.

Anahtar Kavram

Vakıf arazilerin gelirlerinin 'hayrat' ve 'akarat' olarak sadece sosyal/dini hizmetlere tahsis edilmesi, merkezi bütçe ve ordu harcamaları dışında tutulması.

İpuçları

1
Türk-İslam devletlerinde vakıf müessesesi, devlet hazinesinden bağımsız, dini ve sosyal bir vakfiyeye dayanarak işleyen 'özerk' bir mali yapıya sahiptir.

Daha Fazla Pratik

Vakıf sisteminin sosyal hayata etkileri ile İkta sisteminin askeri/idari sonuçlarını karşılaştıran soruları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Bu soruyu puanla

Konular

Türk-İslam Devletlerinde Toprak Sistemi ve Ekonomi

Bu konudan daha fazla soru