Examkin

Soru

Zorluk: KolayTürkiye'de Rüzgarlar

Türkiye'nin matematik konumu gereği, kuzey sektörlü rüzgârlar sıcaklığı düşürürken güney sektörlü rüzgârlar sıcaklığı artırmaktadır. Ancak yeryüzü şekillerinin (özel konum) etkisiyle oluşan bazı yerel rüzgârlar bu genel durumdan farklı özellikler gösterebilir.

Yüksek bir dağ yamacını aşarak aşağıya doğru alçalan, sürtünmenin de etkisiyle her 100 metrede sıcaklığı yaklaşık 1 °C artıran; kışın karların erken erimesine, yazın ise tarım ürünlerinin zamanından önce olgunlaşmasına veya kurumasına yol açan sıcak ve kuru karakterli yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

  1. FönCevap
  2. B
    Samyeli
  3. C
    Karayel
  4. D
    Lodos
  5. E
    Poyraz

Cevap

Dağ yamacından aşağıya doğru inerek sürtünme etkisiyle ısınan sıcak ve kuru karakterli rüzgâr Fön rüzgârıdır.
Fön rüzgârı, yatay yönde ilerleyen hava kütlesinin bir dağ yamacına çarpıp yükselmesi, nemini bıraktıktan sonra dağın diğer yamacından aşağı doğru hızla inmesiyle oluşur. Aşağı inen hava, sürtünmenin ve basıncın etkisiyle her 100 metrede yaklaşık 1 °C ısınır. Bu nedenle Fön, ulaştığı yerde sıcak, kuru ve bunaltıcı bir etki yaratır; kışın karları aniden eriterek çığ riskini artırır, yazın ise ekinleri kurutabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen özellikleri analiz etme.
Rüzgârın dağ yamacından alçaldığı, sürtünmeyle her 100 metrede 1 °C ısındığı, kuru ve sıcak olduğu tespit edilir.
Bu özellikler, rüzgârın oluşum mekanizmasını belirlemek için kritik ipuçlarıdır.
2
Matematik konum ile özel konum etkilerini ayrıştırma.
Samyeli veya Lodos gibi rüzgârlar enlem gereği (matematik konum) sıcakken, soruda topoğrafik engellerden (özel konum) kaynaklanan bir ısınma tarif edilmektedir.
Isınma kaynağının yön (güney) değil, dağ yamacından alçalma hareketi olduğunu anlamak doğru kavrama ulaşmayı sağlar.
3
Tanıma uyan yerel rüzgârı belirleme.
Bu özel oluşumlu, karları erken eriten ve bitkileri kurutabilen rüzgârın adı Fön'dür.
Fön rüzgârı Türkiye'de özellikle Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları'nın yamaçlarında belirgin olarak görülen özel bir rüzgârdır.

Anahtar Kavram

Fön Rüzgârı ve Özel Konum Etkisi

İpuçları

1
Soruda rüzgârın yönünden ziyade 'dağ yamacından aşağı alçalması' ve 'sürtünme ile kuruması' vurgulanmıştır.
2
Türkiye'yi etkileyen ana yerel rüzgârları 'KAYIP SAKAL' şifresiyle hatırlayabilirsiniz (Kuzeyden: Karayel, Yıldız, Poyraz; Güneyden: Samyeli, Kıble, Lodos). Sorulan rüzgâr bu genel yön kuralının dışında, dağlık alanlara özgü bir rüzgârdır.
3
Doğu Karadeniz'de (Rize çevresi) kış mevsiminde turunçgil yetişmesine olanak sağlayan, mikroklima alanı oluşturan meşhur kurutucu rüzgârın adını arıyoruz.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de yerel rüzgârların yönlerini ve isimlerini kolayca hatırlamak için 'KAYIP SAKAL' şifresini bir Türkiye haritası üzerinde pratik yapın.

Alternatif Yöntem

Matematiksel dışlama yöntemi: Sorudaki rüzgâr sıcak ve kurudur. Karayel ve Poyraz soğuktur (elendi). Lodos sıcaktır ama denizden geldiği için nemlidir (elendi). Geriye Samyeli ve Fön kalır. Samyeli çöllerden gelir, Fön ise dağdan iner. Soruda dağ yamacı denildiği için cevap Fön'dür.
Tahmini Süre:45s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'de Rüzgarlar

Bu konudan daha fazla soru