Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de toplam nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle aritmetik nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun tarım alanlarına bölünmesiyle ise fizyolojik nüfus yoğunluğu elde edilir. Bu iki yoğunluk türü arasındaki farkın fazla olması, o bölgedeki yer şekillerinin engebeli ve tarım arazilerinin kısıtlı olduğunun bir göstergesidir. Buna göre, aşağıdaki illerimizden hangisinde fizyolojik nüfus yoğunluğu ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın diğerlerine göre daha fazla olması beklenir?

Türkiye'de iç göç hareketleri genellikle çalışma çağındaki ($15-64$ yaş) aktif nüfusun, ekonomik imkânların kısıtlı olduğu kırsal bölgelerden sanayi ve hizmet sektörünün geliştiği kentlere doğru yer değiştirmesi şeklinde gerçekleşmektedir. Bu 'seçici' göç olgusu, göç veren yörelerin demografik yapısında belirgin dönüşümlere yol açmaktadır. Buna göre, yoğun göç veren bir kırsal yerleşmede sürecin sonucunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Türkiye genelinde kadın ve erkek nüfus oranları birbirine oldukça yakın olsa da, bölgesel ve yerel ölçekte bu dengenin önemli ölçüde değiştiği görülmektedir. Bu durum üzerinde, ilgili bölgenin ekonomik faaliyetleri ve aldığı/verdiği göçün niteliği belirleyici olmaktadır.

Buna göre, Türkiye'de nüfusun cinsiyet yapısıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Tarımsal nüfus yoğunluğu, bir bölgede tarım sektöründe çalışan nüfusun o bölgedeki toplam tarım arazisi yüz ölçümüne bölünmesiyle elde edilir. Yer şekillerinin engebeli ve tarım alanlarının dar olduğu bölgelerde bu yoğunluk genellikle daha yüksektir.

Buna göre, aşağıdaki illerin hangisinde tarımsal nüfus yoğunluğunun diğerlerinden daha fazla olması beklenir?

Modern şehirlerin mekânsal organizasyonunda ekonomik faaliyetlerin baskınlığı, o yerleşmenin 'fonksiyonel kimliğini' belirler. Örneğin; bir merkezde imalat sektörünün istihdam, üretim ve gelirdeki payı diğer sektörlere göre belirgin şekilde yüksekse bu yerleşme 'sanayi şehri' olarak tanımlanır.

Buna göre, aşağıda yer alan şehirlerden hangisinin kentsel kimliğinin oluşmasında sanayi fonksiyonunun payı diğerlerine göre daha azdır?

Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin bazı yıllardaki okuryazarlık oranları verilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin nüfus yapısındaki değişimler dikkate alındığında, okuryazarlık durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de kırsal yerleşme dokularının (toplu veya dağınık) şekillenmesinde fiziki çevre faktörlerinin etkisi belirleyicidir. Ancak su kaynaklarının miktarı ve dağılımı ile yer şekillerinin engebe durumu arasındaki etkileşim, farklı bölgelerde farklı yerleşme modellerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

Aşağıdaki tabloda, dört farklı bölgenin yer şekilleri ve su kaynakları özellikleri verilmiştir:

Buna göre, tablo ve yerleşme dokuları arasındaki ilişki dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin gelişiminde; tarım, sanayi, madencilik ve turizm gibi farklı ekonomik fonksiyonlar etkili olabilmektedir. Bazı şehirlerin büyümesinde ve bir merkez haline gelmesinde ise özellikle ana ulaşım yollarının kavşak noktasında yer almaları temel etken olmuştur.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin gelişiminde "ulaşım" fonksiyonu diğerlerine göre daha belirleyici bir öneme sahiptir?

Türkiye'de $2014$ yılından itibaren nüfus politikalarında önemli bir söylem ve uygulama değişikliğine gidilmiş, nüfus artış hızının yükseltilmesi ve dinamik nüfus yapısının korunması temel bir strateji haline gelmiştir. Bu politika değişikliğine gidilmesindeki en temel demografik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Fizyolojik nüfus yoğunluğu; bir ülkedeki veya bölgedeki toplam nüfus miktarının, o yerdeki toplam tarımsal arazi varlığına oranlanmasıyla elde edilen bir değerdir. Bu yoğunluğun yüksek çıkması; ya toplam nüfusun çok fazla olmasından ya da mevcut tarım alanlarının çok kısıtlı olmasından kaynaklanmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki alanların hangisinde fizyolojik nüfus yoğunluğunun yüksek olmasında, tarım alanlarının darlığından ziyade toplam nüfus miktarının aşırı fazla olması temel belirleyicidir?

Türkiye'de kırsal nüfusun kente göç etmesinde; yaşanılan yerdeki olumsuzluklar 'itici faktörler', gidilmesi planlanan yerdeki olumlu özellikler ise 'çekici faktörler' olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi göçün itici faktörlerinden biri olmasına rağmen kaynağını doğrudan doğal (fiziki) nedenlerden alır?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; doğal çevre şartları, mülkiyet yapısı ve temel ekonomik faaliyetlerin türüne bağlı olarak 'geçici' veya 'kalıcı' karakter sergilemektedir. Bir araştırmacı, saha çalışmasında incelediği yerleşme tipinin şu özelliklere sahip olduğunu rapor etmiştir:

* Tarımsal faaliyetlerin ön planda olması nedeniyle yıl boyunca ikamet edilmektedir.
* Özellikle engebeli yer şekillerine sahip olan Batı Karadeniz bölümünde yaygındır.
* İdari açıdan birkaç mahallenin bir muhtarlık altında toplanmasıyla oluşmuştur.

Araştırmacının raporunda bahsettiği bu köy altı yerleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri ve su kaynakları gibi doğal faktörlerin yanı sıra beşerî ve ekonomik faktörler de etkili olmaktadır. Bazı yörelerde yer şekillerinin sade olmasına ve su kaynaklarının yerleşmeyi belirli bir noktaya zorlamamasına rağmen, evlerin geniş tarım alanları içerisine mesafeli şekilde dağıldığı 'gevşek dokulu' yerleşmelere rastlanır. Bu durum, yer şekilleri ve suyun zorunlu kıldığı 'dağınık yerleşme'den farklı bir gelişim süreci izler.

Buna göre, yer şekillerinin düz ve suyun bol olduğu alanlarda görülen bu gevşek dokulu yerleşmelerin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de $1923$-$1965$ yılları arasında uygulanan "nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik" politikalardan vazgeçilerek, $1965$ yılında çıkarılan $557$ sayılı Nüfus Planlaması Kanunu ile demografik süreçte yeni bir döneme girilmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi, $1965$ yılındaki bu köklü politika değişikliğinin temel gerekçeleri arasında gösterilemez?

Türkiye'de nüfusun yapısal özellikleri ve demografik dönüşüm süreci üzerine yapılan bir araştırmada aşağıdaki tablo kullanılmıştır:

Bu tablo ve Türkiye'nin güncel demografik eğilimleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Türkiye’de son otuz yıllık süreçte toplam bağımlı nüfus oranında (çalışma çağı dışındaki nüfusun, çalışma çağındaki nüfusa oranı) radikal bir düşüş yaşanmamasına rağmen, bu oranı oluşturan bileşenlerin yapısında aşağıdaki değişim gözlenmiştir:

Verilen bu değişim süreci ve Türkiye'nin mevcut demografik yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi Türkiye'nin nüfus özellikleri için kesinlikle doğrudur?

Türkiye'de nüfusun dağılışı üzerinde doğal faktörlerin belirleyici bir etkisi bulunmaktadır. Bazı bölgelerde iklim koşulları yerleşmeye uygun olmasına rağmen, yer şekillerinin engebeli ve dağlık olması nüfusun seyrek kalmasına yol açmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi iklimi uygun olduğu halde yer şekilleri nedeniyle seyrek nüfuslanmış bir alandır?

Türkiye'de $1945$ yılı nüfus sayımı sonuçları incelendiğinde, nüfus artış hızının Cumhuriyet tarihinin en düşük seviyelerinden biri olan binde $10,6$ oranına gerilediği görülmektedir. Bu durumun ortaya çıkmasında etkili olan temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki tabloda $X$ ve $Y$ bölgelerine ait toplam nüfus, toplam yüz ölçümü ve tarım arazisi miktarları verilmiştir:

Tablodaki veriler dikkate alındığında, bu bölgelerin nüfus özellikleri ve coğrafi yapıları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine kesin olarak ulaşılabilir?

Türkiye'de $1923$-$1965$ yılları arasında nüfusu artırmaya yönelik politikalar izlenirken $1965$ yılından itibaren nüfusun niteliğini iyileştirmeyi ve artış hızını kontrol altına almayı amaçlayan "Nüfus Planlaması" dönemine geçilmiştir.

Bu politika değişikliğine gidilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?