Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'nin nüfus yapısı üzerine yapılan son demografik analizler, ülkenin "demografik fırsat penceresi" olarak adlandırılan sürecin son evrelerine yaklaştığını ortaya koymaktadır. Özellikle $2020$ yılından itibaren Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verileri incelendiğinde; çocuk nüfus oranındaki azalmaya bağlı olarak uzun süre düşüş gösteren "toplam bağımlı nüfus oranının" artık bu eğilimini sürdüremediği, aksine durağanlaşarak yükselme eğilimine girdiği gözlemlenmektedir. Bu durum, nüfusun yapısal dönüşümünde yeni bir evreyi temsil etmektedir.

Buna göre, Türkiye'de toplam bağımlılık oranının seyri üzerinde etkili olan bu yapısal değişimin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'deki beş farklı yörenin toplam nüfus miktarları, izdüşüm yüz ölçümleri ve tarım alanlarının büyüklükleri verilmiştir.

Tablodaki veriler dikkate alındığında, bu yörelerin nüfus yoğunlukları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Türkiye'de $1950$’li yıllardan itibaren hız kazanan kentleşme süreci, toplumsal ve ekonomik yapıda köklü değişimleri beraberinde getirmiştir. Bu süreç, nüfusun mekânsal dağılışının yanı sıra niteliksel (eğitim, sektör) ve niceliksel (doğum oranları, yaş grupları) özelliklerini de dönüştürmüştür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de kentleşme oranının artmasına bağlı olarak nüfusun yapısında meydana gelen değişimlerden biri değildir?

Türkiye'de son yıllarda açıklanan demografik veriler incelendiğinde, toplam doğurganlık hızının nüfusun kendini yenileme eşiği olan $2,1$ seviyesinin altına düştüğü ve nüfus artış hızının belirgin bir şekilde azaldığı görülmektedir. $2026$ yılı güncel verileri ve On İkinci Kalkınma Planı ($2024-2028$) temel hedefleri doğrultusunda, Türkiye'nin günümüzde uyguladığı nüfus politikası aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri, su kaynaklarının dağılımı, ekonomik faaliyet türleri ve güvenlik gibi faktörler belirleyici rol oynamaktadır. Bu faktörlerin bölgesel farklılık göstermesi, Türkiye genelinde çeşitli yerleşme dokularının ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Buna göre, Türkiye'deki kırsal yerleşme dokuları ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri, su kaynakları ve ulaşım hatları gibi unsurlar belirleyicidir. Bazı yerleşmelerde meskenler, ulaşım yollarının birleştiği bir kavşak noktasında toplanır ve bu yolların uzanışı doğrultusunda merkezden çevreye doğru kollar halinde gelişir.

Buna göre, ulaşım yollarının düğüm noktasında kurularak dışa doğru yayılan bu kırsal yerleşme dokusu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin bir parçası olan köy altı yerleşmeleri, yerleşmede kalma süresine göre "kalıcı" ve "geçici" yerleşmeler olarak ikiye ayrılır. Birbirinden uzak birden fazla mahallenin tek bir muhtarlık altında birleşmesiyle oluşan, özellikle Batı Karadeniz Bölümü'nde tarımsal faaliyetlerin yıl boyu kesintisiz devam ettiği kalıcı yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte yaşanan ekonomik ve sosyal gelişmelere bağlı olarak nüfusun yapısal özelliklerinde köklü değişimler meydana gelmiştir. Bu değişimlerin en temel göstergelerinden biri de nüfusun yerleşme birimlerine göre dağılımıdır. Günümüz ($2026$) demografik verileri ve idari yapısı göz önüne alındığında, Türkiye'de nüfusun kır ve şehir dağılımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de nüfusun yapısal özellikleri incelenirken nüfusun yaş gruplarına göre dağılımı önemli bir demografik göstergedir. Bu kapsamda nüfus genellikle; 0-14 yaş arası, 15-64 yaş arası ve 65 yaş üzeri olmak üzere üç temel gruba ayrılır. 15-64 yaş aralığı üretici konumunda olup ekonomik faaliyetlere katılma potansiyeli taşırken, diğer iki yaş grubu genellikle üretime doğrudan katılmaz.

Buna göre, Türkiye demografisinde üretime doğrudan katılmayan 0-14 ve 65 yaş üzeri grupların oluşturduğu, temel ihtiyaçları genellikle çalışma çağındaki grup tarafından karşılanan bu nüfus kesimine ne ad verilmektedir?

Türkiye'de tarımsal nüfus yoğunluğu, tarım sektöründe çalışan nüfusun toplam tarım alanlarına bölünmesiyle ($TNY = \frac{\text{Tarımsal Nüfus}}{\text{Tarım Alanları}}$) hesaplanır. Yer şekillerinin engebeli olduğu yörelerde tarım alanları parçalı ve dar olduğu için bu yoğunluk yüksek çıkarken; yer şekillerinin sade olduğu geniş ovalarda yoğunluk daha düşük çıkmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen yöre çiftlerinden hangisinde tarımsal nüfus yoğunlukları arasındaki farkın diğerlerine göre daha fazla olması beklenir?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin fonksiyonel gelişiminde $hinterland$ (art bölge) genişliği ve ulaşım ağlarının çeşitliliği belirleyici bir unsurdur. Dağların kıyıya paralel uzandığı ve hemen kıyı gerisinden yükseldiği alanlarda $hinterland$ dar olduğu için liman şehirlerinin büyüme hızı kısıtlı kalmaktadır.

Bu durum göz önüne alındığında, Karadeniz kıyı kuşağında yer alan aşağıdaki şehirlerden hangisinin bölgedeki diğer merkezlere göre daha büyük bir ticaret ve liman fonksiyonuna sahip olmasında; Canik Dağları'nın yükseltisinin az olması, kıyı gerisinde uzanması ve buna bağlı olarak iç kesimlerle demir yolu bağlantısının bulunması temel etkendir?

Doğu Karadeniz'de arazi engebesinin fazla olması nedeniyle tarımda makine kullanımının zorlaşması ve geçim kaynaklarının daralması, yöre insanının farklı bölgelerdeki sanayi merkezlerine geri dönmemek üzere göç etmesine neden olmaktadır.

Buna göre; parçada vurgulanan insanları göçe zorlayan şartlar (arazi engebesi ve geçim sıkıntısı) ile gerçekleştirilen bu göçün süresi, göç kavramları açısından sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru sınıflandırılmıştır?

Türkiye'nin $2007$ ve $2023$ yılları arasındaki nüfus yapısında meydana gelen değişimi gösteren aşağıdaki veriler dikkate alındığında;

Bu veriler ve Türkiye'nin demografik dönüşüm süreci birlikte değerlendirildiğinde, gelecekteki iş gücü ve sosyal güvenlik yapısı üzerindeki en muhtemel etki aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; yerleşmenin sürekliliği (kalıcı/geçici) ve temel ekonomik fonksiyon (tarım/hayvancılık/balıkçılık) gibi kriterlere göre gruplandırılmaktadır. Doğu Anadolu'da hayvancılık amaçlı kurulan 'kom' yerleşmeleri, genellikle yılın belirli bir döneminde kullanılan geçici yerleşmeler kategorisinde yer alır.

Buna göre, aşağıdaki köy altı yerleşmelerinden hangisi; yerleşme süresi bakımından 'kom' yerleşmesi ile aynı grupta yer almasına rağmen, yürütülen temel ekonomik faaliyetin türü bakımından kom yerleşmesinden farklılık gösterir?

Türkiye'de çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına (sektörlere) göre dağılımı, ülkenin gelişmişlik düzeyi ve ekonomik yapısı hakkında bilgi veren temel bir yapısal özelliktir. $2026$ yılı verileri ve demografik projeksiyonlar dikkate alındığında, Türkiye'de çalışan nüfusun sektörel dağılımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de nüfusun yaş yapısında görülen değişimler demografik göstergelere doğrudan yansımaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından paylaşılan verilere göre, Türkiye'nin ortanca yaş (median yaş) değerleri yıllar bazında şu şekilde değişim göstermiştir:

Tablodaki bu veriler ışığında Türkiye'nin nüfus yapısı hakkında ulaşılabilecek en doğru yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Köyden küçük, ancak köye bağlı olarak varlığını sürdüren kırsal yerleşmelerde, yürütülen temel ekonomik faaliyetin türü yerleşmenin süresini doğrudan etkiler. Tarımsal faaliyetlerin hayvancılığa göre daha baskın olduğu ve mülkiyetin genellikle şahıslara ait olduğu yerlerde yerleşmeler yıl boyu kullanılır. Bu bilgi doğrultusunda, aşağıdaki yerleşme tiplerinden hangisinde yerleşik hayatın ve ekonomik faaliyetlerin kesintisiz devam ettiği söylenebilir?

Kırsal alanlarda meskenlerin (evlerin) birbirine olan mesafesi 'yerleşme dokusu' olarak ifade edilir. Türkiye'nin bazı yörelerinde kırsal meskenler birbirinden uzak ve tarım alanlarının içine dağılmış şekilde inşa edilmişken (dağınık yerleşme), bazı yörelerinde ise evler bir su kaynağının etrafında birbirine çok yakın ve bitişik nizamda inşa edilmiştir (toplu yerleşme). Buna göre, Türkiye'de kırsal yerleşmelerin toplu veya dağınık dokuda olmasını belirleyen en temel iki faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile çeşitli üniversitelerin iş birliğiyle hazırlanan 'Geleneksel Kırsal Yaşam Alanlarımız' adlı belgesel serisinde şu ifadelere yer verilmiştir:

'Özellikle Toros Dağları kuşağında ve Doğu Anadolu'nun bazı kesimlerinde, konargöçer yaşam tarzının bir yansıması olarak günümüze kadar ulaşan bu yerleşmeler, genellikle keçi kılından dokunmuş çadırlardan meydana gelir. Geleneksel olarak akrabalık bağları güçlü olan birkaç ailenin veya aşiretin bir araya gelmesiyle kurulan bu üniteler, sürülerin otlatılması amacıyla ilkbahar ve yaz aylarında kullanılan karakteristik bir barınma ve yaşam alanıdır.'

Belgeselde sözü edilen ve konargöçer hayvancılık kültürüyle özdeşleşen bu geçici köy altı yerleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ülkenin nüfusunun niteliği, gelişmişlik düzeyi ve sosyo-ekonomik durumu hakkında bilgi veren verilere "nüfusun yapısal özellikleri" denir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin nüfusunun yapısal özelliklerinden biri değildir?