Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

563 soru

Türkiye’de uygulanan nüfus politikaları incelendiğinde; hem Cumhuriyet’in ilk döneminde hem de $2014$ yılı sonrasındaki süreçte "nüfus artış hızını yükseltme" hedefinin benimsendiği görülmektedir. Ancak bu iki dönemdeki politikaların çıkış noktaları ve temel kaygıları birbirinden farklılık gösterir. Buna göre, günümüzde yürütülen nüfus artış hızını artırmaya yönelik politikaları, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki ( $1923$ - $1965$ ) benzer hedefli politikalardan ayıran temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Nüfusun niteliğini (eğitim ve sağlık düzeyi) artırmanın nicelikten daha öncelikli bir hedef haline gelmesi

Tarımsal üretimde ihtiyaç duyulan insan gücü açığının doğal artış yoluyla kapatılmak istenmesi

Hızla yaşlanan nüfus yapısına bağlı olarak demografik dinamizmin ve genç nüfus oranının korunmak istenmesi

Dış göçler neticesinde kaybedilen nitelikli iş gücünün doğal artış yoluyla dengelenmeye çalışılması

Milli savunma ve güvenlik için ihtiyaç duyulan asker sayısının sayısal olarak artırılmasının hedeflenmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hızla yaşlanan nüfus yapısına bağlı olarak demografik dinamizmin ve genç nüfus oranının korunmak istenmesi

Cevap

Günümüzde uygulanan nüfus politikasını geçmişten ayıran temel fark, hızla yaşlanan nüfus yapısına karşı demografik dinamizmin ve genç nüfus oranının korunmak istenmesidir.

Doğru seçenek, günümüzdeki politikanın temel motivasyonunu ifade etmektedir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında nüfus azlığı askeri ve ekonomik bir zayıflık olarak görülürken; günümüzde temel kaygı, düşen doğurganlık oranları nedeniyle nüfusun yaşlanması ve gelecekteki üretim kapasitesinin (dinamizminin) tehlikeye girmesidir.

Adım Adım Çözüm

Dönem analizi yapma

Cumhuriyet'in ilk dönemi (

1923

1965

) ve

2014

sonrası dönemin her ikisi de nüfus artış hızını artırmayı hedefler.

Her iki dönemin ortak stratejisini belirlemek karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır.

Tarihsel gerekçeleri belirleme

Erken Cumhuriyet döneminde gerekçeler; savaş kayıplarını telafi etmek, tarımsal iş gücü sağlamak ve askeri savunma gücünü artırmaktı.

Geçmiş politikaların hangi şartlar altında doğduğunu anlamak farkı ortaya koyar.

Güncel demografik verileri değerlendirme

Günümüzde Türkiye'de toplam doğurganlık hızı

2,1

seviyesinin altına inmiş ve nüfus yaşlanmaya başlamıştır.

Modern politikaların neden 'sayısal artış' istediği bu demografik risklerle açıklanır.

Temel farkı saptama

Eski dönemde gerekçe 'sayısal yokluk ve savunma' iken, yeni dönemde gerekçe 'yaşlanma ve dinamizm kaybı'dır.

İki dönem arasındaki kavramsal ayrımı netleştirmek doğru cevaba ulaştırır.

Anahtar Kavram

Nüfus Politikalarının Dönemsel Değişimi ve Gerekçeleri

İpuçları

Türkiye'de son yıllarda açıklanan doğum oranlarının

2,1

yenilenme eşiğinin altına düştüğünü hatırlayın.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında makineleşme yoktu ve savaşlarda çok insan kaybedilmişti; o dönemdeki kaygı 'sayı' idi. Modern kaygı ise 'yaş yapısı'dır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de

1965

yılında nüfus artış hızını azaltma yönünde yapılan köklü değişikliğin temel nedenlerini (ekonomik kalkınma hızı-nüfus artış hızı dengesizliği) inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 382Soru →

Demografik araştırmalarda bir ülkenin nüfusu incelenirken veriler genellikle 'nüfusun dağılışı', 'nüfus hareketleri' ve 'nüfusun yapısal özellikleri' olmak üzere üç temel başlık altında değerlendirilir. Nüfusun yapısal özellikleri; yaş grupları, cinsiyet durumu, eğitim seviyesi ve ekonomik sektörlere dağılım gibi ülkenin sosyoekonomik gelişmişlik seviyesi hakkında bilgi sunan nitel göstergelerdir.

Buna göre, aşağıda verilen kavram veya olgulardan hangisi doğrudan Türkiye nüfusunun yapısal özellikleri kapsamında incelenmektedir?

Tarım alanlarında çalışan kişi sayısının tarımsal alana bölünmesiyle elde edilen yoğunluk

Hayvancılık faaliyetlerine bağlı olarak kurulan oba ve kom gibi köy altı yerleşmelerinin durumu

Üretici konumunda bulunan 15-64 yaş aralığındaki aktif nüfusun toplam nüfus içindeki oranı

Kırsal kesimde tarımda makineleşmenin artması sonucunda kentlere doğru yaşanan nüfus hareketi

Nüfus sayım verilerinin haritalar üzerine aktarılarak bölgeler arasındaki farklılıkların tespit edilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretici konumunda bulunan 15-64 yaş aralığındaki aktif nüfusun toplam nüfus içindeki oranı

Cevap

Doğrudan Türkiye nüfusunun yapısal özellikleri kapsamında incelenen durum, üretici konumunda bulunan 15-64 yaş aralığındaki aktif nüfusun toplam nüfus içindeki oranıdır.

Nüfusun yaş gruplarına (0-14 genç, 15-64 olgun/çalışan, 65+ yaşlı) göre dağılımı, bir ülkenin en önemli 'yapısal' özelliklerinden biridir. Bu gruplandırma ülkenin bağımlı nüfus oranını, iş gücü potansiyelini ve demografik olgunluğunu gösterdiği için doğrudan nüfusun yapısını ifade eder.

Adım Adım Çözüm

Nüfusun yapısal özellikleri kavramının kapsamını belirle.

Yapısal özelliklerin yaş, cinsiyet, eğitim ve sektörel dağılım gibi insan niteliğini gösteren veriler olduğu hatırlanır.

Kavramsal sınırları çizmek, diğer coğrafya konularıyla (dağılış, göç, yerleşme) karışıklığı önler.

Seçeneklerdeki ifadelerin coğrafyadaki karşılıklarını tespit et.

Yoğunluk hesabının dağılış, köy altı birimlerinin yerleşme, makineleşme etkisinin göç hareketi, haritalandırmanın ise yine dağılış konusu olduğu bulunur.

Çeldiricilerin hangi coğrafi disipline veya alt başlığa ait olduğunu bularak eleme yapmak için.

Yapısal özelliğe uyan seçeneği seç.

15-64 yaş aralığındaki aktif nüfus oranının, nüfusun yaş yapısını gösterdiği için doğru cevap olduğu belirlenir.

Yaş yapısı, nüfusun niteliksel bileşimini gösteren en temel yapısal unsurdur.

Anahtar Kavram

Nüfusun Yapısal Özelliklerinin Sınırları ve Sınıflandırılması

İpuçları

Nüfus coğrafyasını çalışırken konuları üçe ayırabilirsiniz: 1) Nüfus nerede kalabalık? (Dağılış), 2) Nüfus nereye gidiyor? (Hareket), 3) Bu nüfus kimlerden oluşuyor? (Yapısal özellik). Soru sizden 'kimlerden oluştuğu' ile ilgili bir seçenek bulmanızı istiyor.

Seçeneklerdeki yoğunluk, yerleşme tipleri (oba, kom) ve göç hareketleri gibi kavramlar nüfusun yapısından çok dağılış ve hareketliliği ile ilgilidir.

Yaş grupları, cinsiyet, eğitim durumu ve sektörel dağılım nüfusun yapısal özellikleridir. 15-64 yaş grubunu (çalışan nüfusu) ifade eden seçeneğe yönelmelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de aktif nüfusun sektörel dağılımının yıllar içindeki değişimini inceleyerek yapısal özelliklerin nasıl dönüştüğünü analiz ediniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 383Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilk yıllarından günümüze kadar geçen süreçte, nüfusun yapısal özelliklerinde önemli değişimler meydana gelmiştir. Bu değişimler aynı zamanda ülkenin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyindeki ilerlemeyi de yansıtmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de nüfusun yapısal özelliklerinde görülen ve ülkenin gelişmişlik düzeyinin arttığını doğrudan kanıtlayan bir değişimdir?

Aktif nüfusun sektörel dağılımında hizmet ve sanayi sektörlerinin payının tarım sektörüne oranla belirgin şekilde artması

Doğum oranlarının yüksek seyretmesine bağlı olarak toplam nüfus içinde çocuk bağımlı nüfus oranının artması

Eğitim seviyesindeki yükselişe rağmen kadın nüfusun iş gücüne katılım oranının kırsal alanlarda kentsel alanlardan daha yüksek kalması

Hızlı şehirleşmeye bağlı olarak konut yetersizliği yaşanması sonucu kırsal yerleşme dokularının daha planlı hale gelmesi

Ortanca yaşın (medyan yaş) düşüş eğilimine girmesiyle birlikte nüfusun daha genç ve dinamik bir yapı kazanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aktif nüfusun sektörel dağılımında hizmet ve sanayi sektörlerinin payının tarım sektörüne oranla belirgin şekilde artması

Cevap

Aktif nüfusun sektörel dağılımında hizmet ve sanayi sektörlerinin payının tarım sektörüne oranla artması, modernleşme ve gelişmişlik göstergesidir.

Türkiye'de nüfusun yapısal özelliklerinden biri olan aktif nüfusun sektörel dağılımı, ülkenin ekonomik yapısını doğrudan yansıtır. Cumhuriyet'in ilk yıllarında nüfusun yaklaşık

\%80

'inden fazlası tarım sektöründe çalışırken, günümüzde bu oran yaklaşık

\%15

seviyelerine gerilemiş; hizmet ve sanayi sektörlerinin payı ise büyük oranda artmıştır. Bu durum, ekonominin tarıma dayalı yapıdan sanayi ve hizmet odaklı modern bir yapıya geçtiğini, yani gelişmişlik düzeyinin arttığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

Nüfusun yapısal özelliklerini tanımlama

Yapısal özellikler; yaş grupları, cinsiyet, eğitim durumu ve çalışan nüfusun sektörel dağılımını kapsar.

Sorunun hangi demografik verilerle ilgili olduğunu belirlemek için gereklidir.

Gelişmişlik ve sektörel dağılım ilişkisini kurma

Gelişmiş ülkelerde birincil ekonomik faaliyet (tarım) azalırken, ikincil (sanayi) ve üçüncül (hizmet) faaliyetlerin payı artar.

Modern ekonomilerde teknoloji ve hizmet üretimi ön plandadır.

Seçenekleri analiz etme

Hizmet ve sanayi payının artması gelişmişliği kanıtlarken; ortanca yaşın düşmesi veya bağımlı nüfusun artması az gelişmişlik göstergesidir.

Doğru seçeneğe ulaşmak için demografik geçiş teorisi verileriyle karşılaştırma yapılır.

Anahtar Kavram

Demografik Geçiş ve Sektörel İstihdam

İpuçları

Gelişmiş ülkelerde insanların hangi iş kollarında (tarım mı, hizmet mi) daha yoğun çalıştığını düşünün.

Demografik geçiş sürecindeki bir ülkede çocuk nüfus oranı azalırken yaşlı nüfus oranı ve ortanca yaş artar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de nüfusun yaş gruplarına göre dağılımını gösteren piramitlerin zaman içindeki değişimini inceleyerek 'arı kovanı' formuna yaklaşmanın nedenlerini araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 384Soru →

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin büyüme hızları ve kazandıkları fonksiyonel kimlikler; yer şekilleri, ulaşım ağları veya yeraltı kaynakları gibi doğal ve beşerî faktörlerin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Ancak bazı şehirler, sahip oldukları stratejik konum nedeniyle Cumhuriyet döneminde devlet eliyle bir 'sanayi ve askeri merkez' olarak kurgulanmış ve bu sayede küçük bir yerleşmeden büyük bir sanayi kentine dönüşmüştür.

Aşağıdaki şehirlerden hangisinin kentsel gelişim serüveni, bu açıklamada belirtilen planlı savunma sanayisi hamlesi ve buna bağlı gelişen fonksiyonel dönüşümün en belirgin örneğidir?

Karabük

Batman

Kırıkkale

Zonguldak

İskenderun

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kırıkkale

Cevap

Türkiye'de savunma sanayisi yatırımları ve askeri-idari planlama ile bir köyden büyük bir kentsel merkeze dönüşen en tipik örnek Kırıkkale'dir.

Kentsel fonksiyonlar incelendiğinde, Kırıkkale'nin kentsel kimliği tamamen Cumhuriyet dönemindeki sanayi hamlesine dayanır.

1925

yılında kurulan savunma sanayisi tesisleri (MKE), küçük bir yerleşmeyi kısa sürede sanayi, askeri ve idari bir merkeze dönüştürerek Türkiye'nin önemli kentlerinden biri haline getirmiştir. Bu durum, doğal kaynaklara dayalı büyümeden ziyade stratejik planlamanın sonucudur.

Adım Adım Çözüm

Şehirlerin temel fonksiyonel dinamiklerini analiz et.

Zonguldak ve Batman maden; İskenderun liman/ulaşım; Karabük ise enerji kaynağı odaklı gelişmiştir.

Her şehrin büyüme ivmesini başlatan temel bir ekonomik faaliyet bulunmaktadır.

Cumhuriyet dönemi stratejik sanayi hamlelerini incele.

İç Anadolu'nun güvenli bir noktasında bulunan Kırıkkale'nin (eski Kırık köyü)

1920

'li yıllardan itibaren savunma sanayisi merkezi olarak seçildiği görülür.

Milli Mücadele sonrası sanayinin iç kesimlere yayılması ve savunma ihtiyaçlarının karşılanması hedeflenmiştir.

Kentsel kimliğin birincil faktörünü belirle.

Kırıkkale'de nüfusun ve ticaretin ana motoru doğrudan Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) fabrikalarıdır.

Şehir, doğal bir büyüme sürecinden ziyade kamu yatırımlarıyla kurgulanmış bir fonksiyonel yapıya sahiptir.

Anahtar Kavram

Şehirlerin Fonksiyonel Gelişimi ve Yer Seçimi Faktörleri

İpuçları

Şehirlerin birçoğu hammaddeye veya enerjiye yakınlık nedeniyle gelişirken, bu şehir devletin stratejik kararıyla 'sıfırdan' inşa edilmiştir.

İç Anadolu'nun merkezinde, Ankara'ya yakın bir konumda bulunan ve Makine ve Kimya Endüstrisi ile özdeşleşen şehri düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki 'Maden Şehirleri' ile 'Sanayi Şehirleri' arasındaki hammadde/ulaşım farklarını gösteren bir tablo hazırlayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 385Soru →

1960'lı yılların başında Devlet Planlama Teşkilatının (DPT) kurulmasıyla Türkiye'de planlı kalkınma dönemine geçilmiştir. Bu dönemde hazırlanan kalkınma planlarında, Cumhuriyet'in ilanından itibaren uygulanan 'nüfus miktarını artırıcı' politikalardan vazgeçilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Hazırlanan bu planlarda, nüfus politikasının değiştirilmesine (nüfus artış hızını düşürücü yöne geçilmesine) gerekçe olarak aşağıdakilerden hangisinin gösterilmesi beklenir?

Kırdan kente yapılan göçlerin itici faktörlerden ziyade, tamamen şehirlerin sunduğu çekici imkânlardan kaynaklanması

Sanayi tesislerinin yer seçiminde hammaddeye yakınlık zorunluluğunun kalkmasıyla, fabrikalarda insan gücüne ihtiyacın azalması

Hızlı nüfus artışının ulusal tasarrufları azaltarak demografik yatırımları artırması ve bunun sonucunda ekonomik kalkınmanın yavaşlaması

Tarımsal nüfus yoğunluğunun ülke genelinde azalmasının, aritmetik nüfus yoğunluğunu bölgesel bazda dengesiz hâle getirmesi

Planlanan bölgesel kalkınma projelerinin (GAP, DAP vb.) kısa sürede tamamlanarak tarımsal işgücü ihtiyacının bütünüyle karşılanmış olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hızlı nüfus artışının ulusal tasarrufları azaltarak demografik yatırımları artırması ve bunun sonucunda ekonomik kalkınmanın yavaşlaması

Cevap

Hızlı nüfus artışının ulusal tasarrufları azaltarak demografik yatırımları artırması ve bunun sonucunda ekonomik kalkınmanın yavaşlaması

Devletin ekonomiyi planlamaya başladığı 1960'lı yıllarda, nüfus artış hızının çok yüksek olmasının ekonomik kalkınmayı engellediği fark edilmiştir. Genç ve artan nüfus, devletin eğitim, sağlık ve barınma gibi doğrudan üretime katkısı olmayan 'demografik yatırımlara' daha fazla bütçe ayırmasına neden olur. Bu durum yatırıma ve sanayiye dönüşebilecek ulusal tasarrufları erittiği için, 1965 yılından itibaren nüfus artış hızını sınırlandırıcı politikalar (Nüfus Planlaması Kanunu) hayata geçirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1960'lı yıllardaki nüfus dinamiklerini analiz et.

Tıptaki gelişmeler ve iyileşen yaşam koşulları sayesinde ölüm oranları düşmüş, nüfus artış hızı çok yüksek seviyelere ulaşmıştır.

Politika değişiminin hangi demografik zeminde gerçekleştiğini anlamak için.

Hızlı nüfus artışının ekonomik boyutunu değerlendir.

Nüfus çok hızlı arttığında devlet bütçesinin büyük bir kısmı yeni okullar, hastaneler ve altyapı hizmetleri gibi 'demografik yatırımlara' harcanmak zorunda kalmıştır.

Nüfus ve ekonomi arasındaki karşılıklı ilişkiyi tespit etmek için.

Devlet Planlama Teşkilatının (DPT) bakış açısıyla sonuca ulaş.

Demografik yatırımların artması, üretime ve sanayiye ayrılacak sermayeyi (tasarrufu) azalttığı için kalkınma hızı yavaşlamış; bu nedenle nüfus artış hızını düşürücü politikalara geçilmiştir.

1965 yılında çıkarılan Nüfus Planlaması Kanunu'nun temel ekonomik gerekçesini ortaya koymak için.

Anahtar Kavram

1965 Sonrası Nüfus Politikalarının Ekonomik Gerekçeleri

İpuçları

1960'lı yıllarda devletin kısıtlı ekonomik kaynaklarını nerelere harcamak zorunda kaldığını düşünün.

Nüfus çok hızlı arttığında devlet bütçesinden okul, hastane ve konut gibi 'demografik yatırımlara' ayrılan pay zorunlu olarak artar.

Demografik yatırımların artması, yeni fabrikalar kurmak için gereken tasarrufları azaltacağı için ekonomik büyüme ve kalkınmayı yavaşlatır.

Daha Fazla Pratik

1965-1980 yılları arasında uygulanan nüfus planlaması politikalarının kırsal ve kentsel alanlardaki demografik sonuçlarına dair bir analizi inceleyin.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 386Soru →

Türkiye'de nüfusun dağılışı ve yoğunlukları üzerinde yer şekillerinin etkisi oldukça belirgindir. Bir yörede toplam nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle elde edilen aritmetik nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altında seyrederken; tarımla uğraşan nüfusun tarım alanlarına bölünmesiyle elde edilen tarımsal nüfus yoğunluğunun oldukça yüksek olduğu görülmektedir.

Bu durumun yaşandığı bir yöre için aşağıdakilerden hangisi temel gerekçe olarak gösterilebilir?

Toplam yüz ölçümüne oranla tarım alanlarının oldukça dar ve engebeli olması

Sanayi ve ticaret faaliyetlerinin gelişmişliğine bağlı olarak yoğun göç alması

Modern (intensif) tarım yöntemlerinin kullanımıyla makineli tarımın yaygınlaşması

Şehirleşme oranının yüksek olması nedeniyle tarım dışı sektörlerin ön plana çıkması

Yüz ölçümünün çok geniş olması nedeniyle aritmetik nüfus yoğunluğunun düşmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam yüz ölçümüne oranla tarım alanlarının oldukça dar ve engebeli olması

Cevap

Yer şekillerinin dağlık ve engebeli olması nedeniyle tarım alanlarının kısıtlı olması, tarımsal nüfus yoğunluğunu artırırken aritmetik yoğunluğu düşük tutmaktadır.

Türkiye'de özellikle Doğu Karadeniz ve Menteşe Yöresi gibi dağlık alanlarda yer şekilleri engebeli olduğu için tarım alanları oldukça dardır. Bu durum, az sayıda çiftçi olsa bile birim tarım alanına düşen insan sayısını (TNY) artırır. Aynı zamanda bu bölgelerin genel yüz ölçümü engebeli ve dağlık olduğu için toplam nüfusun yüz ölçümüne oranı (ANY) düşük kalmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Nüfus yoğunluk formüllerini analiz et.

ANY = \frac{\text{Toplam Nüfus}}{\text{Yüz Ölçümü}}

TNY = \frac{\text{Tarımsal Nüfus}}{\text{Tarım Alanı}}

Sorunun çözümü için yoğunluk türlerini etkileyen pay ve payda değişkenlerini anlamak gerekir.

Düşük Aritmetik Nüfus Yoğunluğu (ANY) durumunu değerlendir.

Bölgenin toplam nüfusu, geniş olan yüz ölçümüne göre azdır veya yerleşime uygun alanlar kısıtlıdır.

Doğu Karadeniz veya Doğu Anadolu gibi engebeli bölgelerde ANY genellikle düşüktür.

Yüksek Tarımsal Nüfus Yoğunluğu (TNY) durumunu değerlendir.

Paydadaki 'Tarım Alanı' çok küçük (dar) olduğu için oran çok yüksek çıkmaktadır.

Yer şekillerinin engebeli olması tarım yapılabilecek düzlükleri daraltır, bu da her bir kilometrekarelik tarım alanına düşen çiftçi sayısını artırır.

Anahtar Kavram

Nüfus Yoğunluğu ve Topografya İlişkisi

İpuçları

Tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek çıkması için paydadaki tarım arazisinin küçük olması gerekir.

Türkiye'de tarım alanlarının en dar olduğu yerler genellikle dağlık ve engebeli yörelerdir (Örneğin: Doğu Karadeniz).

Aritmetik nüfus yoğunluğu toplam alana bakarken, tarımsal yoğunluk sadece ekili alanlara bakar. İkisi arasındaki fark engebe hakkında bilgi verir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de tarımsal nüfus yoğunluğunun en düşük olduğu bölgeyi (İç Anadolu) ve bunun nedenini (yer şekillerinin düzlüğü) araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 387Soru →

Türkiye'de bazı yerleşmelerin küçük bir kasaba iken kısa sürede büyük bir şehre dönüşmesinde, çevresindeki doğal kaynakların işletilmesi ve buna bağlı sanayi kollarının gelişimi etkili olmuştur. Özellikle 1940'lı yıllarda petrolün keşfi ve ardından kurulan rafineri, bir yerleşmenin fonksiyonel değişiminde ve hızla büyümesinde temel etken olmuştur.

Buna göre, yukarıda belirtilen gelişim sürecine sahip olan şehir aşağıdakilerden hangisidir?

Batman

Zonguldak

Muğla

Konya

Sinop

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Batman

Cevap

Batman şehri, petrolün keşfi ve rafinerinin kurulmasıyla hızla büyüyerek maden ve sanayi fonksiyonu kazanan merkezdir.

Doğru yanıt olan şehir, 1940'lı yıllarda Raman Dağı'nda petrolün bulunması ve ardından Türkiye'nin ilk petrol rafinerisinin burada kurulmasıyla küçük bir yerleşmeden büyük bir il merkezine dönüşmüştür. Bu durum, şehrin gelişiminde maden ve sanayi fonksiyonunun belirleyici olduğunu kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

Soru kökündeki anahtar kelimeleri belirle.

"Petrolün keşfi" ve "rafineri" ifadeleri ön plana çıkmaktadır.

Şehrin fonksiyonel kimliğini belirleyen temel ekonomik faaliyeti bulmak için gereklidir.

Türkiye'deki petrol kaynakları ve işleme tesislerini hatırla.

Güneydoğu Anadolu'da Batman (Raman Dağı), petrol çıkarımı ve rafinerisi ile özdeşleşmiştir.

Maden ve sanayi fonksiyonunun hangi şehirle eşleştiğini tespit etmek için gereklidir.

Seçenekleri karşılaştır.

Batman seçeneği, verilen bilgilerle tam uyum sağlamaktadır.

Diğer seçeneklerdeki şehirlerin (Zonguldak-Kömür, Muğla-Turizm gibi) farklı fonksiyonlarla öne çıktığını teyit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Şehirlerin Fonksiyonel Gelişimi (Maden ve Sanayi)

İpuçları

Gelişimi tamamen modern dönemdeki bir yer altı kaynağı keşfine dayanan Güneydoğu Anadolu şehrini düşünün.

1940'lara kadar 'İluh' adında küçük bir köy olan bu merkez, 'siyah altın' olarak bilinen enerji kaynağıyla büyümüştür.

Raman Dağı'ndaki petrol kuyuları ve Türkiye'nin en eski petrol rafinerisi bu şehrimizde yer alır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer maden şehirlerini (Örn: Soma, Yatağan, Elbistan) ve hangi kaynakla geliştiklerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 388Soru →

Bireylerin veya toplulukların ekonomik, sosyal, siyasi ya da doğal nedenlerle bulundukları yerleşim yerinden başka bir yere kalıcı veya geçici olarak yerleşmesine göç denir. Türkiye'nin demografik yapısı incelendiğinde, iç göçlerin ülke coğrafyasında belirgin mekânsal ve yapısal etkiler yarattığı görülmektedir.

Buna göre, Türkiye'deki göç olgusunun nedenleri ve sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kent merkezlerinin sunduğu geniş istihdam olanakları ile üst düzey sağlık ve eğitim hizmetleri, nüfusu kırsaldan şehre yönlendiren temel itici faktörler grubunda yer alır.

Akdeniz ve Ege kıyı kuşağındaki turizm faaliyetleri ile belirli ovalardaki tarımsal hasat dönemleri, bu bölgelere yönelik daimi (kalıcı) nüfus hareketlerinin en önemli kaynağıdır.

Tarım arazilerinin miras yoluyla küçük parçalara bölünmesi siyasi göç nedeni olarak değerlendirilirken; güvenlik kaygıları ve sınır değişiklikleri ekonomik göç nedeni sayılır.

Yoğun göç hareketleri sonucunda, göç veren kırsal yerleşmelerde dinamik genç ve erkek nüfus oranı artış gösterirken; göç alan sanayi şehirlerinde yaşlı nüfus yoğunluğu belirginleşir.

Plansız ve hızlı nüfus yığılmaları, göç alan metropollerde altyapı sistemlerinin yetersiz kalmasına yol açarken; göç veren yörelerde okulların kapanması gibi kamu yatırımlarının atıl kalmasıyla sonuçlanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Plansız ve hızlı nüfus yığılmaları, göç alan metropollerde altyapı sistemlerinin yetersiz kalmasına yol açarken; göç veren yörelerde okulların kapanması gibi kamu yatırımlarının atıl kalmasıyla sonuçlanır.

Cevap

Plansız ve hızlı nüfus yığılmalarının göç alan metropollerde altyapı sorunlarına, göç veren yerlerde ise kamu yatırımlarının atıl kalmasına yol açtığını belirten ifade doğrudur.

Türkiye'de köyden kente doğru gerçekleşen yoğun göçün iki yönlü mekânsal sonucu vardır. Doğru seçenekte bu sonuçlar eksiksiz özetlenmiştir. Göç alan büyükşehirlerin nüfus taşıma kapasitesi aşıldığı için trafik, çevre kirliliği, konut açığı ve altyapı yetersizlikleri gibi problemler ortaya çıkar. Öte yandan, göç veren kırsal yerleşmelerde ise nüfus azaldığı için daha önceden inşa edilmiş olan okullar, yollar veya sağlık ocakları cemaatsiz kalır, yani devletin kamu yatırımları atıl (kullanılamaz) duruma düşer.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerdeki 'itici' ve 'çekici' faktör tanımlamalarını analiz etmek.

İstihdam, sağlık ve eğitim gibi kentlerin cazip yönlerinin göçe zorlayan 'itici' değil, kendine çeken 'çekici' faktörler olduğu tespit edilir.

İtici faktör, bulunulan yerdeki olumsuz şartları (ör. işsizlik, makineleşme) ifade eder.

Göçün türlerini (kalıcı/geçici) ekonomik faaliyetlere göre değerlendirmek.

Turizm sezonu ve pamuk/fındık hasadı gibi faaliyetlerin yılın sadece belirli bir dönemi sürdüğü ve bu nedenle kalıcı değil, mevsimlik göç yarattığı belirlenir.

Geçici süreyle gidilip tekrar dönülen nüfus hareketleri daimi göç kategorisine girmez.

Göç eden nüfusun cinsiyet ve yaş yapısının mekânlar üzerindeki demografik etkisini incelemek.

Çalışmaya gidenlerin çoğunlukla genç erkekler olması sebebiyle göç veren yerlerde yaşlı nüfusun, göç alan kentlerde ise genç ve dinamik nüfusun arttığı anlaşılır.

Göç hareketleri seçicidir; genellikle iş gücü çağındaki nüfus yer değiştirir.

Göçün mekânsal sonuçlarını doğrulamak.

Aşırı göçün şehirlerde gecekondulaşma, trafik ve altyapı çöküşüne yol açtığı; köylerde ise boşalan nüfus nedeniyle sağlık ocağı, okul gibi devlet yatırımlarının kullanılamaz (atıl) hale geldiği doğrulanır.

Nüfusun dağılışındaki ani dengesizlikler hem yatırımın eksik kalmasına hem de mevcut yatırımların israfına yol açar.

Anahtar Kavram

İç Göçlerin Nedenleri (İtici/Çekici Faktörler) ve Mekânsal Sonuçları

İpuçları

Seçenekleri okurken göçün 'itici' (bulunulan yerdeki olumsuzluk) ve 'çekici' (gidilen yerin cazibesi) faktör tanımlarına dikkat edin.

Turizm ve fındık/pamuk toplama gibi belirli dönemlerde yapılan işlerin kalıcı mı yoksa geçici (mevsimlik) mi bir nüfus hareketi yarattığını düşünün.

Köyden kente çalışmaya genellikle genç nüfus gider. Geride kalan köylerdeki okulların veya yolların nüfus eksikliğinden dolayı nasıl bir duruma düşeceğini değerlendirerek sonuca ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Göçün itici ve çekici faktörleri arasındaki ayrımı pekiştirmek için, tarımda makineleşmenin hangi bölgelerde işsizliğe (dolayısıyla göçe) en çok etki ettiğine dair sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Bütün seçenekleri yanlışlamaktansa doğrudan metropollerin kronik sorunlarını (çarpık kentleşme, altyapı sorunu) ve kapanan köy okullarını hatırlayarak göçün en belirgin iki yönlü mekânsal sonucuna odaklanabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 389Soru →

Türkiye’de Cumhuriyet’in ilanından $1965$ yılına kadar olan süreçte; savaşlar nedeniyle azalan nüfusu dengelemek, tarımda iş gücü ihtiyacını karşılamak ve askeri savunma gücünü artırmak amacıyla nüfus artışını teşvik edici politikalar izlenmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde nüfus artış hızını yükseltmek amacıyla uygulanan yasal önlemlerden biridir?

Altı veya daha fazla çocuğu olan annelerin para veya madalya ile ödüllendirilmesi

Nüfus Planlaması Kanunu çıkarılarak doğum kontrol yöntemlerinin serbest bırakılması

Evlenme yaş sınırının her iki cinsiyet için de

20

yaşın üzerine çıkarılması

Çok çocuklu ailelerin ödemekle yükümlü olduğu 'Yol Vergisi' miktarının artırılması

Yurt dışına yönelik işçi göçlerinin devlet tarafından teşvik edilerek hızlandırılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Altı veya daha fazla çocuğu olan annelerin para veya madalya ile ödüllendirilmesi

Cevap

Altı veya daha fazla çocuğu olan annelerin para veya madalya ile ödüllendirilmesi

Türkiye'de

1923-1965

yılları arasında nüfusun askeri ve ekonomik bir güç olarak görülmesi nedeniyle artırıcı politikalar izlenmiş; bu kapsamda çok çocuklu ailelere (genellikle

6

ve üzeri) yol vergisi muafiyeti, madalya ve nakdi ödül gibi teşvikler verilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Dönem tespiti yapılması

1923 - 1965

arası dönem

Soruda belirtilen tarihler Türkiye'nin ilk nüfus politikası dönemidir.

Politika amacının belirlenmesi

Nüfus artış hızını yükseltmek

Savaş sonrası nüfus azlığı ve ekonomik iş gücü ihtiyacı bu hedefi zorunlu kılmıştır.

Yasal uygulamaların eşleştirilmesi

Çok çocuklu annelere ödül verilmesi

Nüfus artışını teşvik etmek için aileleri özendirici yasal düzenlemeler (vergi muafiyeti, madalya, düşük evlilik yaşı) bu dönemde yapılmıştır.

Anahtar Kavram

Cumhuriyet Dönemi İlk Nüfus Politikaları (

1923-1965

)

İpuçları

Türkiye'nin ilk döneminde nüfusun 'sayıca çokluğu' bir güç olarak kabul ediliyordu.

Bu dönemde aileleri daha fazla çocuk yapmaya özendirmek için ödüllendirme mekanizmaları kullanılmıştır.

Vergi muafiyeti ve madalya gibi uygulamalar nüfusu artırmayı hedefleyen 'pro-natalist' yaklaşımlardır.

Daha Fazla Pratik

1965 yılında nüfus politikalarında yaşanan köklü değişimin (artırıcıdan azaltıcıya geçiş) temel ekonomik nedenlerini araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 390Soru →

Türkiye'deki kırsal yerleşme tiplerini inceleyen bir makalede şu ifadelere yer verilmiştir:

'Köy idari alan sınırları içerisinde yer alan bazı üniteler, zamanla nüfuslanarak ve ekonomik olarak gelişerek bağımsız bir köy statüsü kazanma potansiyeline sahiptir. Bu durumun en temel nedeni, söz konusu alanlarda meskenlerin kalıcı olarak inşa edilmesi ve tarımsal faaliyetlerin de etkisiyle ikametin yıl boyunca kesintisiz devam etmesidir.'

Makalede sözü edilen ve yıl boyunca ikamet edilmesi özelliğiyle ön plana çıkan bu köy altı yerleşmelerine aşağıdakilerden hangisi örnek gösterilebilir?

Oba

Ağıl

Mezra

Kom

Dalyan

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mezra

Cevap

Doğru seçenek tarım ve hayvancılığın bir arada yürütüldüğü, sürekli ikametin olduğu 'Mezra' adlı yerleşmedir.

Verilen metinde, insanların yılın tamamını geçirdiği, meskenlerin sağlam yapıldığı ve ileride köy olma potansiyeli taşıyan bir yerleşim yeri tanımlanmaktadır. Bu özelliklere uyan, tarım ve hayvancılığın birlikte yapılabildiği kalıcı köy altı yerleşmesi 'Mezra'dır.

Adım Adım Çözüm

Soru metnindeki özelliklerin hangi yerleşme tipine işaret ettiğini analiz etmek.

Aranılan yerleşmenin 'yıl boyunca kesintisiz ikamet' ve 'tarımsal faaliyet' özelliklerine sahip kalıcı bir yerleşme olduğu belirlenir.

Köy altı yerleşmelerini geçici ve kalıcı olarak sınıflandırmak, seçenekleri doğru elemeye yardımcı olur.

Seçeneklerde verilen köy altı yerleşmelerini kullanım sürelerine göre sınıflandırmak.

Oba, Ağıl, Kom ve Dalyan'ın geçici; Mezra'nın ise kalıcı yerleşme olduğu tespit edilir.

Soruda istenilen yıl boyunca kalınan birimi diğerlerinden ayırmak için bu sınıflandırma şarttır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de kalıcı ve geçici köy altı yerleşmeleri

İpuçları

Metindeki en kritik ipucu, bu yerleşmede yıl boyunca ikamet edilmesidir. Kalıcı bir yerleşme türü aramalısınız.

Köy altı yerleşmeleri geçici ve kalıcı olmak üzere ikiye ayrılır. Çadırlardan veya küçük hayvan barınaklarından oluşan seçenekleri eleyebilirsiniz.

Verilenler arasında sadece bir tanesi Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yaygın olan, hem tarım hem hayvancılık yapılan 'kalıcı' bir yerleşmedir.

Daha Fazla Pratik

Geçici köy altı yerleşmelerinden 'Yayla'nın son yıllarda geçirdiği turizm odaklı fonksiyon değişimini inceleyen sorular çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 391Soru →

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin fonksiyonel özellikleri incelendiğinde; bazı şehirlerin gelişiminde yeraltı kaynakları veya enerji potansiyeli gibi 'konum (site)' özellikleri, bazılarında ise ulaşım ağlarına yakınlık gibi 'durum (situasyon)' özellikleri belirleyici olmuştur.

Buna göre, aşağıdaki kentsel yerleşmelerden hangisinin büyüme ve gelişme sürecinde durum (situasyon) özellikleri, doğal kaynak varlığına göre daha ön plandadır?

Batman

Zonguldak

Seydişehir

Soma

Afyonkarahisar

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Afyonkarahisar

Cevap

Afyonkarahisar'ın kentsel gelişimi, yolların kesişim noktasında bulunması ve ulaşım fonksiyonunun sağladığı ticari avantajlar (durum/situasyon) ile gerçekleşmiştir.

Afyonkarahisar; İç Anadolu, Ege ve Akdeniz bölgelerini birbirine bağlayan stratejik bir ulaşım ve kavşak noktası olması nedeniyle gelişmiş bir 'durum (situasyon)' şehridir. Diğer seçeneklerdeki şehirler ise doğrudan bir doğal kaynağın (petrol, taş kömürü, boksit, linyit) bulunduğu yerlerde kurularak gelişen 'konum (site)' şehirleridir.

Adım Adım Çözüm

Şehirlerin temel fonksiyonlarını belirle.

Batman: Maden, Zonguldak: Maden/Enerji, Seydişehir: Sanayi (Hammaddeye dayalı), Soma: Maden/Enerji, Afyonkarahisar: Ulaşım/Ticaret.

Şehirlerin büyüme nedenlerini sınıflandırmak için gereklidir.

'Konum' ve 'Durum' kavramlarını karşılaştır.

Maden ve hammadde varlığı 'konum' (site), ulaşım yollarına göre pozisyon 'durum' (situasyon) özellikleridir.

Soruda istenen ayrımı yapmak için kavramsal çerçeveyi kurar.

Ulaşım odaklı olan şehri seç.

Afyonkarahisar, Türkiye'nin önemli kara ve demir yolu kavşak noktalarından biri olduğu için gelişmiştir.

Doğal kaynağa değil, coğrafi pozisyona dayalı gelişimi tespit eder.

Anahtar Kavram

Şehirlerin Fonksiyonel Gelişiminde Site (Konum) ve Situasyon (Durum) Farkı

İpuçları

Şehirlerin büyüme nedenlerini 'maden/hammadde' mi yoksa 'ulaşım' mı olarak düşünün.

Daha Fazla Pratik

Diğer kavşak noktası şehirleri (Örn: Eskişehir, Aksaray, Bilecik) ve bunların gelişimindeki sanayi-ulaşım ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 392Soru →

Türkiye'nin nüfus yapısı incelendiğinde; yaş gruplarının dağılımı, eğitim düzeyi ve çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına göre dağılımı gibi demografik özellikler ülkenin sosyal ve ekonomik yapısını yansıtmaktadır. Güncel veriler ve genel nüfus eğilimleri dikkate alındığında, Türkiye'nin nüfus özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplam nüfus içerisinde

15-64

yaş aralığını kapsayan çalışma çağındaki nüfusun payı en yüksektir.

Aritmetik nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu illerde doğum oranları da her zaman Türkiye ortalamasının üzerindedir.

Yayla, oba ve kom gibi yerleşmeler Türkiye'deki en yoğun nüfuslu kalıcı yerleşme dokularını oluşturmaktadır.

Kırsal alanlarda tarımda makineleşmenin hızla artması, kentlerden kıra doğru yaşanan temel çekici faktördür.

Türkiye'deki nüfusun sektörel dağılımında sanayi tesisleri sadece hammaddeye yakınlık ilkesine göre belirlenmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam nüfus içerisinde $15-64$ yaş aralığını kapsayan çalışma çağındaki nüfusun payı en yüksektir.

Cevap

Türkiye nüfusunun yapısal özelliklerine bakıldığında, nüfusun en büyük oranını

15-64

yaş grubundaki olgun (çalışma çağındaki) nüfus oluşturmaktadır.

Türkiye'nin demografik yapısında 'demografik fırsat penceresi' olarak da adlandırılan süreç devam etmektedir. Bu süreçte nüfusun en büyük payını, ekonomik üretim kapasitesine sahip olan ve dinamik yapıyı temsil eden

15-64

yaş grubundaki bireyler oluşturur.

Adım Adım Çözüm

Türkiye'nin yaş grubu istatistiklerini analiz et.

Nüfusun yaklaşık

\%21-22

'si

0-14

\%67-68

15-64

\%10

65+

yaş grubundadır.

Yaş gruplarının payını belirleyerek baskın grubu tespit etmek.

Çalışma çağındaki nüfus kavramını tanımla.

15-64

yaş arası dinamik veya aktif nüfus adayı olarak tanımlanır.

Soruda geçen 'çalışma çağındaki nüfus' ifadesinin hangi yaş grubuna denk geldiğini netleştirmek.

Doğru ifadeyi seçeneklerle karşılaştır.

Nüfusun büyük çoğunluğunun bu orta grupta olduğu bilgisi doğrulanır.

Güncel demografik verilerle seçeneği eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Nüfusun Yaş Yapısı

İpuçları

Türkiye'nin nüfus piramidini düşündüğünüzde ortadaki geniş bölüme odaklanın.

Gelişmekte olan ülkelerde genellikle üretken çağdaki nüfusun payı çocuk ve yaşlı nüfustan daha fazladır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki nüfusun sektörel dağılımında hizmetler sektörünün payının artışını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 393Soru →

Türkiye'nin demografik geçiş sürecinde katettiği mesafe, nüfusun yapısal özelliklerindeki değişimler üzerinden takip edilebilmektedir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin bazı temel demografik göstergelerinin yıllara göre değişimi ve $2026$ yılı projeksiyonu verilmiştir:

Gösterge	$2010$	$2023$	$2026$ (P)
Toplam Doğurganlık Hızı	$2,08$	$1,51$	$1,60$
Yaşlı Nüfusun Payı ( $\times$ )	$\%7,2$	$\%10,2$	$\%11,5$
Ortanca Yaş	$29,2$	$34,0$	$35,2$

Bu tablo ve Türkiye'nin nüfus yapısına dair genel bilgiler dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Doğurganlık hızının yenilenme eşiğinin altında kalması ve ortanca yaşın yükselmesi, 'demografik fırsat penceresi' olarak adlandırılan sürecin son evrelerine girildiğini ve yapısal bir yaşlanma sürecinin başladığını gösterir.

Modern tarım yöntemlerinin yaygınlaşması, çalışan nüfusun büyük kısmının yeniden tarım sektörüne yönelmesine ve buna bağlı olarak tarımsal nüfus yoğunluğunun ülke genelinde yapısal olarak yükselmesine neden olmuştur.

Yaşlı nüfus oranındaki artış, bu yaş grubunun daha çok hareketli bir yaşamı tercih etmesi nedeniyle yayla ve oba gibi geçici köy altı yerleşmelerinin Türkiye'nin temel kalıcı yerleşme tipi haline gelmesine yol açmıştır.

Kırsal alanlardaki itici faktörlerin azalması ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının kapanması sonucunda, tablodaki değişimler kentsel nüfus oranının ilk kez gerilemeye başladığını ve cinsiyet dengesinin homojenleştiğini kanıtlar.

Hammaddeye yakınlık ilkesi gereği, eğitim düzeyi yüksek olan okuryazar nüfusun tamamının maden yataklarının bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi'nde toplanması, yapısal nüfus dağılımındaki temel bölgesel etkendir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğurganlık hızının yenilenme eşiğinin altında kalması ve ortanca yaşın yükselmesi, 'demografik fırsat penceresi' olarak adlandırılan sürecin son evrelerine girildiğini ve yapısal bir yaşlanma sürecinin başladığını gösterir.

Cevap

Türkiye'nin doğurganlık hızının düşmesi ve yaşlı nüfus oranının artması, demografik fırsat penceresinin kapanmaya başladığını ve nüfusun yapısal olarak yaşlandığını göstermektedir.

Doğru olan değerlendirme, Türkiye'nin demografik göstergelerinin artık 'genç ve dinamik' yapıdan 'olgun ve yaşlı' yapıya geçtiğini tespit eden ifadedir. Toplam doğurganlık hızının yenilenme eşiği olan

2,1

seviyesinin altına inmesi (

1,6

), nüfusun kendini yenileme kapasitesinin azaldığını; yaşlı nüfus payının

\%10

'u geçmesi ise ülkenin Birleşmiş Milletler kriterlerine göre 'çok yaşlı nüfus' kategorisine yaklaştığını gösterir. Bu durum, çalışma çağındaki nüfusun en verimli olduğu 'demografik fırsat penceresinin' yavaş yavaş kapanmakta olduğunu simgeler.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki demografik göstergeleri analiz etme

Doğurganlık hızının

1,60

seviyesine gerilediği, yaşlı nüfusun ise

\%11,5

seviyesine çıkarak çift haneli rakamlara ulaştığı tespit edilir.

Bu veriler nüfusun dinamizmini kaybettiğinin ve 'genç nüfus' kategorisinden 'olgun nüfus' kategorisine geçildiğinin kanıtıdır.

Ortanca yaş değerini yorumlama

Ortanca yaşın

35

bandını aşması, Türkiye'nin nüfus yapısının artık yaşlı bir toplum olma yolunda ilerlediğini gösterir.

Demografide

30

yaş üzeri 'olgun',

35

yaş üzeri ise 'yaşlanmaya başlayan' nüfus yapısını simgeler.

Bağımlı nüfus ve fırsat penceresi sentezi yapma

Çocuk bağımlılığının azalması kısa vadede avantaj gibi görünse de (demografik kâr), yaşlı bağımlılığının artmasıyla bu pencere kapanmaktadır.

Çalışma çağındaki nüfusun (15-64 yaş) payı zirveye ulaştıktan sonra azalmaya başlayacağı için 'fırsat penceresi' son evrededir.

Anahtar Kavram

Demografik Dönüşüm ve Nüfusun Yaş Yapısı

İpuçları

Tablodaki ortanca yaşın

29

'dan

35

'e çıkmasının nüfusun dinamizmi üzerindeki etkisini düşünün.

Toplam doğurganlık hızının

2,1

altına düşmesi, bir ülkenin nüfusunun uzun vadede azalma eğilimine gireceğini ve yaşlı bağımlılığının artacağını gösterir.

Daha Fazla Pratik

Demografik fırsat penceresi (demographic dividend) kavramını ve Türkiye'nin bu süreçteki konumunu nüfus piramitleri üzerinden incelemek konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 394Soru →

Türkiye'de yer şekilleri, iklim özellikleri ve ekonomik faaliyetlere bağlı olarak çeşitli köy altı yerleşmeleri ortaya çıkmıştır. Aşağıdaki tabloda bazı yerleşme tipleri ve bu yerleşmelerin karakteristik özellikleri eşleştirilmiştir:

Yerleşme Tipi	Temel Özelliği
Divan	Birkaç mahallenin birleşmesiyle oluşan kalıcı yerleşmedir.
Mezra	Tarım ve hayvancılığın yapıldığı, Doğu Anadolu'da yaygın kalıcı yerleşmedir.
Çiftlik	Geniş tarım arazileri üzerinde kurulu, bir veya birkaç evden oluşan kalıcı yerleşmedir.
?	Toroslar ve Ege'de yaygın olan, göçebe ailelerin hayvancılık yaptığı çadırlardan oluşan geçici yerleşmedir.

Tabloda boş bırakılan yere getirilmesi gereken köy altı yerleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Oba

Yayla

Kom

Dam

Ağıl

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Oba

Cevap

Toroslar ve Ege'de göçebe ailelerin hayvancılık yaptığı ve çadırlardan oluşan geçici yerleşme tipi 'Oba' olarak adlandırılır.

Oba yerleşmeleri, hayvancılık faaliyetinin ön planda olduğu, genellikle Toros dağ kuşağı üzerinde Yörük kültürüyle özdeşleşmiş, konaklama birimi olarak çadırların tercih edildiği geçici kırsal yerleşmelerdir.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki ipuçlarını analiz etme

Aranan yerleşmenin geçici olduğu, hayvancılık odaklı olduğu, Toroslar/Ege'de yaygın olduğu ve 'çadır' konut tipine sahip olduğu belirlenir.

Soruda verilen karakteristik özellikler bir yerleşme tipini diğerlerinden ayırmak için tasarlanmıştır.

Seçeneklerdeki yerleşme tiplerini eleme

Mezra ve Divan zaten tabloda kalıcı olarak verilmiş; Yayla, Kom ve Ağıl ise konut tipi veya bölgesel odak açısından tanıma uymamaktadır.

Oba yerleşmesinin en ayırt edici özelliği çadır kullanımı ve göçebelik (konargöçerlik) kültürüdür.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Köy Altı Yerleşmelerinin Sınıflandırılması ve Oba Yerleşmesi

İpuçları

Soruda 'çadır' ifadesine ve 'geçici' olma özelliğine odaklanın.

Bu yerleşme tipi özellikle Akdeniz'deki Yörük kültürüyle çok yakından ilişkilidir.

Daha Fazla Pratik

Kalıcı köy altı yerleşmeleri (Mezra, Mahalle, Divan, Çiftlik) ile geçici olanları bir liste yaparak ezberlemek sınavda hız kazandırır.

Tahmini Süre:45s

Soru 395Soru →

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin büyüme hızları ve etki alanlarının genişliği, sahip oldukları fonksiyonel özelliklerle yakından ilişkilidir. Bazı şehirlerin gelişiminde sanayi tesisleri veya yeraltı kaynakları temel faktör iken; bazı şehirler, sanayi faaliyetlerinin sınırlı kalmasına rağmen idari, askeri, eğitim ve ticari hizmetlerin yoğunlaşmasıyla çevresindeki geniş bir alan için merkez olma özelliği kazanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki kentsel yerleşmelerden hangisi yukarıda belirtilen hizmet sektörüne dayalı "bölgesel merkez" fonksiyonu ile diğerlerinden ayrılır?

Erzurum

İskenderun

Batman

Karabük

Soma

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Erzurum

Cevap

Erzurum şehri, Doğu Anadolu Bölgesi'nin idari, askeri ve eğitim merkezi olma özellikleriyle çevresindeki illere hizmet veren bölgesel bir merkez fonksiyonuna sahiptir.

Erzurum, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve sanayi tesislerinin yoğunluğu bakımından batıdaki illere göre geride olsa da; bölgenin en büyük eğitim merkezi (Atatürk Üniversitesi), askeri karargah merkezi ve idari bölge müdürlüklerini barındırması sebebiyle 'bölgesel hizmet merkezi' tanımına en uygun örnektir. Bu tür şehirlerin etki alanı, sundukları hizmetlerin çeşitliliği sayesinde geniştir.

Adım Adım Çözüm

Şehirlerin fonksiyonel özelliklerini analiz etme

İskenderun ve Karabük sanayi, Batman ve Soma maden/enerji odaklı şehirlerdir.

Soruda istenen 'hizmet sektörü odaklı bölgesel merkez' tanımına uymayan seçenekleri elemek gerekir.

Erzurum'un ekonomik ve sosyal yapısını değerlendirme

Erzurum'da sanayinin payı düşük, ancak kamu hizmetleri (üniversite, ordu komutanlığı, bölge müdürlükleri) ve ticaretin payı yüksektir.

Şehrin çevresindeki Kars, Ardahan, Ağrı ve Erzincan gibi iller için bir çekim ve hizmet odağı olduğunu teyit etmek için bu değerlendirme gereklidir.

Kentsel gelişim faktörlerini karşılaştırma

Erzurum, tipik bir 'Bölge Merkezi' fonksiyonu gösterirken diğer seçenekler 'Uzmanlaşmış Fonksiyon' (sanayi/maden) gösterir.

En uygun örneğin hangisi olduğunu belirlemek için fonksiyonel ayrım netleştirilmelidir.

Anahtar Kavram

Şehirlerin Fonksiyonel Sınıflandırması (Bölgesel Hizmet Merkezleri)

İpuçları

Şehirleri sanayi mi yoksa hizmet (eğitim, askeriye, idare) mi geliştirmiş diye düşünün.

Doğu Anadolu Bölgesi'nin en büyük hizmet ve ulaşım odağı olan ili hatırlayın.

Batman ve Soma maden, Karabük ve İskenderun sanayi fonksiyonuyla bilinir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer 'Bölgesel Merkez' özelliği taşıyan şehirleri (örneğin; Diyarbakır, Kayseri) inceleyiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 396Soru →

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) öncesinde bölgedeki kırsal yerleşmeler, sınırlı sayıdaki su kaynaklarının (kuyular, pınarlar) etrafında kümelenmiş bir yapı sergilerken, projenin tamamlanmasıyla birlikte sulama kanallarının geçtiği alanlarda konutların tarım arazilerinin içine doğru yayıldığı ve dokunun "gevşek" bir karakter kazandığı gözlemlenmiştir. Bu değişim süreci dikkate alındığında, yerleşme dokuları ve bu dokuları etkileyen faktörler hakkında yapılabilecek en doğru değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Su kaynaklarının kısıtlı olduğu alanlardaki 'zorunlu toplu yerleşme' durumu, beşerî müdahalelerle suyun her noktaya ulaşması sonucunda yerini ekonomik odaklı bir mekânsal dağılıma bırakabilir.

Güneydoğu Anadolu'da gözlenen bu yeni yerleşme düzeni, Doğu Karadeniz'deki dağınık yerleşme dokusuyla aynı doğal nedenlere (engebeli yer şekilleri) dayanmaktadır.

Sulama kanallarının varlığı, bölgedeki tüm 'geçici' köy altı yerleşmelerinin idari olarak 'köy' statüsüne geçmesine ve dairesel bir doku kazanmasına neden olmuştur.

İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da toplu yerleşmelerin yaygın olması, sadece güvenlik kaygılarıyla açıklanan ve günümüzde tamamen terk edilmiş bir gelenektir.

Kırsal yerleşmelerdeki bu doku değişikliği, tarımsal nüfus yoğunluğunun azalmasına ve bölgedeki 'çizgisel' (hat boyu) yerleşmelerin tamamen ortadan kalkmasına yol açmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Su kaynaklarının kısıtlı olduğu alanlardaki 'zorunlu toplu yerleşme' durumu, beşerî müdahalelerle suyun her noktaya ulaşması sonucunda yerini ekonomik odaklı bir mekânsal dağılıma bırakabilir.

Cevap

Su kaynaklarının kısıtlı olduğu alanlardaki 'zorunlu toplu yerleşme' hali, suyun beşerî sistemlerle (GAP gibi) yayılması sonucu gevşek bir dokuya dönüşebilir.

Türkiye'de İç ve Güneydoğu Anadolu gibi suyun az olduğu kurak/yarı kurak bölgelerde toplu yerleşme bir zorunluluktur. Ancak GAP gibi büyük sulama projeleriyle su her noktaya ulaştırıldığında, insanların su kaynağının başında toplanma zorunluluğu ortadan kalkar. Bu durum, konutların tarım arazilerine yakın kurulmasına (gevşek doku) imkan tanıyarak yerleşme dokusunun evrimine neden olur.

Adım Adım Çözüm

Yerleşme dokusunu belirleyen temel doğal faktörleri hatırla.

Yer şekilleri ve su kaynakları birincil belirleyicilerdir.

Toplu yerleşme için suyun az, arazinin düz; dağınık yerleşme için suyun bol, arazinin engebeli olması gerekir.

Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) bölge üzerindeki etkisini analiz et.

Daha önce kısıtlı olan su, kanallarla geniş alanlara yayılmıştır.

Teknolojik ve beşerî müdahaleler, doğal kısıtlamaları (su kıtlığı) esnetebilir.

Doku değişimini yorumla.

Zorunlu toplu düzenden, tarım alanlarına yayılan gevşek düzene geçiş.

Çiftçiler artık suya ulaşmak için merkezde toplu yaşamak zorunda değil, tarlasına yakın yerleşebilir.

Anahtar Kavram

Yerleşme Dokularında Doğal ve Beşerî Faktörlerin Etkileşimi

İpuçları

Bir bölgede evlerin neden birbirine çok yakın (toplu) ya da uzak (dağınık) yapıldığını düşünürken suyun nerede olduğuna bakın.

Güneydoğu Anadolu normalde düzdür ama susuzdur. GAP ile su kanallar aracılığıyla tarlaların ayağına kadar gitmiştir.

Su eskiden sadece kuyulardaydı (toplu yerleşme), şimdi her yerde (gevşek/yayılmış yerleşme). Bu değişim doğal mı yoksa insan eliyle mi yapıldı?

Daha Fazla Pratik

Karadeniz'deki dağınık yerleşme ile GAP sonrası Güneydoğu'daki yayılma arasındaki 'farklı neden-benzer sonuç' ilişkisini detaylıca inceleyin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 397Soru →

Türkiye'deki kentsel yerleşmelerin fonksiyonel özellikleri incelendiğinde; bazı şehirlerin başlangıçta küçük birer yerleşme iken, sahip oldukları yeraltı kaynaklarının çıkarılması ve işlenmesiyle birlikte hızla büyüyerek bir 'maden şehri' kimliği kazandığı görülür. Aşağıdaki şehirlerden hangisi, gelişimini büyük ölçüde bu fonksiyonel özelliğe (madencilik) borçludur?

Zonguldak

Antalya

Mersin

Konya

Kayseri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zonguldak

Cevap

Şehirlerin gelişimini sağlayan temel faktör yeraltı kaynakları olduğunda bu şehirler 'maden şehri' olarak sınıflandırılır; bu tanıma en uygun örnek Zonguldak'tır.

Zonguldak, 19. yüzyılda taş kömürünün bulunması ve Cumhuriyet döneminde kömür işletmelerinin modernize edilmesiyle hızla büyümüştür. Şehrin nüfuslanması, yerleşim dokusu ve ekonomik yapısı tamamen madencilik faaliyetleri etrafında şekillendiği için tipik bir maden şehridir.

Adım Adım Çözüm

Soru kökündeki temel kavramı belirleme

Gelişimi 'madencilik' fonksiyonuna dayanan bir kentsel merkez aranmaktadır.

Türkiye'de şehirler; tarım, sanayi, ticaret, liman, maden, turizm gibi fonksiyonlarına göre sınıflandırılır.

Seçeneklerdeki şehirlerin baskın fonksiyonlarını analiz etme

Antalya turizm, Mersin liman/ticaret, Konya tarım/idari ve Kayseri ticaret/sanayi şehri olarak bilinir.

Her şehrin büyümesini tetikleyen baskın bir ekonomik faaliyet alanı mevcuttur.

Maden fonksiyonu ile şehri eşleştirme

Zonguldak, taş kömürü havzası sayesinde küçük bir kasabadan büyük bir şehre dönüşmüştür.

Zonguldak, Türkiye'de maden fonksiyonunun kentsel gelişime etkisini gösteren en somut ve klasik örnektir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de şehirlerin fonksiyonel sınıflandırması ve maden şehirlerinin özellikleri.

İpuçları

Şehrin gelişiminde yeraltı kaynaklarının (kömür, linyit, petrol vb.) çıkarılmasının etkisini düşünün.

Bu şehir, Batı Karadeniz Bölümü'nde yer alır ve Türkiye'nin en önemli taş kömürü havzasına ev sahipliği yapar.

Ereğli ve Karabük gibi yakın merkezlerdeki demir-çelik sanayisinin bu şehirdeki kömüre bağımlı olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Batman (petrol), Soma (linyit) ve Tavşanlı (linyit) gibi diğer maden şehirlerini harita üzerinde inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 398Soru →

Türkiye'de yerleşme coğrafyası açısından köy altı yerleşmelerinin sınıflandırılmasında; yürütülen ekonomik faaliyetin sürekliliği, mülkiyet yapısı ve coğrafi koşullar temel belirleyicilerdir. Bu yerleşmelerden bazıları tarımsal faaliyetlerin yıl boyu devam etmesi nedeniyle 'kalıcı' nitelik taşırken, bazıları ise hayvancılık faaliyetlerinin mevsimlik yapısı gereği 'geçici' yerleşme grubunda yer almaktadır.

Buna göre, köy altı yerleşmeleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisinde yerleşme tipi, yaygın olduğu bölge veya yerleşme süresi bakımından bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

Divan — Batı Karadeniz — Kalıcı

Mezra — Doğu Anadolu — Geçici

Oba — Toroslar — Geçici

Çiftlik — Marmara — Kalıcı

Dalyan — Ege Kıyıları — Geçici

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mezra — Doğu Anadolu — Geçici

Cevap

Mezra yerleşmelerinin Doğu Anadolu'da 'geçici' bir yerleşme olarak sınıflandırıldığı seçenek hatalıdır; çünkü mezralar kalıcı (devamlı) yerleşmelerdir.

Mezra yerleşmeleri, Türkiye'nin özellikle doğu kesimlerinde yaygın olan ve tarımsal üretimin ağırlıklı olması nedeniyle yıl boyunca kalınan 'kalıcı' (devamlı) köy altı yerleşmeleridir. Dolayısıyla, mezrayı 'geçici' olarak sınıflandıran ifade bir bilgi yanlışı içermektedir.

Adım Adım Çözüm

Köy altı yerleşmelerini sürekliliklerine göre gruplandırmak.

Kalıcı yerleşmeler: Mahalle, Divan, Mezra, Çiftlik. Geçici yerleşmeler: Yayla, Kom, Ağıl, Oba, Dam, Dalyan.

Sınıflandırma kriterlerini hatırlayarak yanlış olanı tespit etmek için temel bir zemin oluşturulur.

Mezra yerleşmelerinin karakteristik özelliklerini analiz etmek.

Mezralar özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yaygındır, mülkiyet genellikle şahıslara aittir ve tarımsal üretim yapıldığı için yıl boyu ikamet edilir.

Mezraların sadece hayvancılık yapılan geçici 'kom' yerleşmeleriyle karıştırılmasını önlemek gerekir.

Seçeneklerdeki eşleştirmeleri doğruluk kontrolünden geçirmek.

Mezra seçeneğinde yer alan 'geçici' ifadesinin akademik ve KPSS müfredatı standartlarına göre yanlış olduğu belirlenir.

Diğer tüm seçenekler (Divan, Oba, Çiftlik, Dalyan) hem bölge hem de süre bakımından doğrudur.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Köy Altı Yerleşmelerinin Süreklilik ve Bölgesel Dağılım Analizi

İpuçları

Köy altı yerleşmelerini sınıflandırırken 'temel ekonomik faaliyet tarım mı yoksa hayvancılık mı?' sorusunu sorun.

Tarımsal faaliyetlerin olduğu yerleşmeler (Divan, Mezra, Çiftlik, Mahalle) genellikle yıl boyunca ikamet edilen kalıcı yerleşmelerdir.

Mezra ve Kom yerleşmeleri benzer bölgelerde görülse de, Mezra tarım ağırlıklı ve kalıcıyken, Kom hayvancılık ağırlıklı ve geçicidir.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz'deki 'yayla' yerleşmelerinin modern dönemdeki fonksiyonel değişimini (hayvancılıktan turizme) incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Eğer sürekliliği karıştırıyorsanız, bölgenin iklim şartlarına bakın. Ancak en kesin yol, faaliyet türüne bakmaktır: Tarım varsa yerleşme genellikle kalıcıdır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 399Soru →

Bir ülkenin veya bölgenin kilometrekare ( $\text{km}^2$ ) başına düşen insan sayısı, aritmetik nüfus yoğunluğu olarak adlandırılır ve bu değer toplam nüfusun yüzölçümüne bölünmesiyle ( $\frac{\text{Toplam Nüfus}}{\text{Yüzölçümü}}$ ) hesaplanır.

Aşağıdaki tabloda, beş farklı merkezin nüfus büyüklükleri ve kapladıkları alanlara dair istatistikler yer almaktadır:

Merkez	Nüfus Büyüklüğü (Kişi)	Kapladığı Alan ( $\text{km}^2$ )
I	$2.400.000$	$40.000$
II	$1.800.000$	$20.000$
III	$900.000$	$6.000$
IV	$3.000.000$	$100.000$
V	$1.200.000$	$15.000$

Sadece tablodaki veriler göz önüne alındığında, bu merkezlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Aritmetik nüfus yoğunluğu en fazla olan merkez, III numaralı merkezdir.

Aritmetik nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu merkez, toplam nüfus miktarının da en fazla olduğu IV numaralı merkezdir.

Toplam nüfusu en az olan III numaralı merkezin kilometrekareye düşen insan sayısı da en azdır.

I ve V numaralı merkezlerin aritmetik nüfus yoğunlukları birbirine eşittir.

Merkezlerin kapladığı alan genişledikçe aritmetik nüfus yoğunlukları da düzenli olarak artmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aritmetik nüfus yoğunluğu en fazla olan merkez, III numaralı merkezdir.

Cevap

Aritmetik nüfus yoğunluğu en fazla olan merkez, III numaralı merkezdir.

Verilen tabloda her bir merkezin nüfusu yüzölçümüne bölündüğünde; I. merkez

60

, II. merkez

90

, III. merkez

150

, IV. merkez

30

ve V. merkez

80

kişi/km² nüfus yoğunluğuna sahip çıkmaktadır. Karşılaştırma yapıldığında aritmetik nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu merkez açıkça III numaralı merkezdir.

Adım Adım Çözüm

Aritmetik nüfus yoğunluğu formülünü hatırlama.

Aritmetik Nüfus Yoğunluğu = Toplam Nüfus / Yüzölçümü

Her bir merkezin yoğunluğunu bulmak için formüle ihtiyaç vardır.

Tablodaki verileri formülde yerine koyarak bölme işlemlerini yapma.

240/40 = 60

II:

180/20 = 90

III:

90/6 = 150

IV:

300/100 = 30

120/15 = 80

Seçeneklerdeki iddiaların doğruluğunu test etmek için somut verilere ulaşılmalıdır.

Hesaplanan değerleri seçeneklerle karşılaştırma.

En yüksek yoğunluk

150

ile III numaralı merkeze aittir.

Doğru yargıyı tespit etmek için elde edilen matematiksel sonuçların yorumlanması gerekir.

Anahtar Kavram

Aritmetik Nüfus Yoğunluğu Hesaplaması ve Yorumlanması

İpuçları

Aritmetik nüfus yoğunluğunu bulmak için tablodaki 'Nüfus Büyüklüğü' değerini 'Kapladığı Alan' değerine bölmelisiniz.

Bölme işlemini kolaylaştırmak için her iki taraftaki sıfırları karşılıklı olarak sadeleştirebilirsiniz (Örneğin;

2.400.000 / 40.000

işlemi

240 / 40 = 6

olarak pratik şekilde hesaplanabilir).

Toplam nüfusun en fazla olduğu IV. merkezin aynı zamanda alanının da çok büyük olduğuna, nüfusu en az olan III. merkezin ise alanının çok dar olduğuna dikkat ediniz.

Daha Fazla Pratik

Tarımsal nüfus yoğunluğu ve fizyolojik nüfus yoğunluğu hesaplamaları içeren tablo sorularını çözerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sıfırları atarak daha küçük sayılarla pratik tahmin yapma yöntemi: I (240/40=6), II (180/20=9), III (90/6=15), IV (300/100=3), V (120/15=8) şeklinde katsayılar bularak en büyük/en küçük oranı saniyeler içinde tespit edebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 400Soru →

Türkiye'de bir yerleşim merkezinin nüfus değişimi; doğumlar ve ölümler arasındaki farkı ifade eden "doğal nüfus artışı" ile göçler sonucu meydana gelen "gerçek nüfus artışı" karşılaştırılarak analiz edilebilir.

Aşağıdaki tabloda beş farklı merkezin doğal ve gerçek nüfus artış hızları verilmiştir:

Merkez	Doğal Nüfus Artış Hızı ( $\%_0$ )	Gerçek Nüfus Artış Hızı ( $\%_0$ )
I	$12$	$32$
II	$25$	$10$
III	$6$	$28$
IV	$15$	$14$
V	$18$	$4$

Tablodaki veriler dikkate alındığında, bu merkezlerin göç ve nüfus özellikleri ile ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

I ve III numaralı merkezlerde gerçek artışın doğal artışı belirgin şekilde geçmesi, bu yerlerde sanayileşme veya sosyal olanaklar gibi "çekici" faktörlerin etkili olduğunu gösterir.

II ve V numaralı merkezler, gerçek nüfus artış hızları doğal artış potansiyellerinin altında kaldığı için "göç veren" merkezler statüsündedir.

V numaralı merkezde gerçek nüfus artış hızının doğal artıştan düşük olması, bu merkezin toplam nüfus miktarının bir önceki yıla göre azaldığını kesin olarak kanıtlar.

IV numaralı merkezde doğal artış hızı ile gerçek artış hızı arasındaki farkın çok az olması, bu merkezin net göç hızının oldukça düşük olduğunu göstermektedir.

III numaralı merkez, verilen yerler arasında oransal olarak en fazla net göç alan yerleşim merkezidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V numaralı merkezde gerçek nüfus artış hızının doğal artıştan düşük olması, bu merkezin toplam nüfus miktarının bir önceki yıla göre azaldığını kesin olarak kanıtlar.

Cevap

Gerçek nüfus artış hızı pozitif olan bir merkezde toplam nüfus azalmaz; V numaralı merkezde artış hızı pozitif olduğu için nüfus miktarı artmaktadır.

V numaralı merkezde gerçek nüfus artış hızı

\%_0 4

olarak verilmiştir. Bir bölgede nüfus miktarının azalması için gerçek nüfus artış hızının negatif (sıfırın altında) olması gerekir. Bu merkez göç vermiştir ancak doğumlar göçten daha fazla olduğu için toplam nüfus miktarı artmaya devam etmiştir.

Adım Adım Çözüm

Doğal ve gerçek artış farkını hesapla

I (

+20

), II (

-15

), III (

+22

), IV (

-1

), V (

-14

)

Artı değerler göç alındığını, eksi değerler göç verildiğini gösterir.

Nüfus miktarındaki değişimi kontrol et

Tüm merkezlerin gerçek artış hızı pozitiftir (

>0

Artış hızının pozitif olması, o bölgenin nüfusunun sayısal olarak arttığı anlamına gelir.

Hatalı çıkarımı tespit et

V numaralı merkez göç vermesine rağmen nüfusu azalmamıştır.

Göç vermek, nüfusun azalması için yeterli değildir; göç miktarının doğal artıştan (doğumlardan) daha fazla olması gerekir.

Anahtar Kavram

Doğal ve Gerçek Nüfus Artışı Arasındaki İlişki

İpuçları

Bir yerin göç verip vermediğini anlamak için doğal artış hızı ile gerçek artış hızı arasındaki farka odaklanın.

Nüfusun azalması için artış hızının 'eksi' değerli olması gerekir; tablodaki tüm değerlerin pozitif olduğunu fark edin.

Göç vermek (itici faktörlerin etkisi), her zaman toplam nüfusun sayısal olarak düşeceği anlamına gelmez.

Daha Fazla Pratik

Nüfusun sayısal olarak azaldığı illerin (örneğin bazı Doğu Anadolu illeri) grafiklerini inceleyerek negatif artış hızının sonuçlarını analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

ÖncekiSayfa 20 / 29Sonraki

Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik