Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

563 soru

Türkiye'de nüfusun sektörel dağılımı, yaş yapısı, eğitim durumu ve kır-kent nüfus oranları gibi yapısal özellikleri yıllar içerisinde önemli değişimler geçirmiştir. Bu yapısal değişimlerin yerleşme ve demografik dinamikler üzerindeki etkileri incelendiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Tarım sektöründe istihdam edilen nüfus oranının ülke genelinde hızla azalması, özellikle Doğu Karadeniz gibi engebeli alanlarda tarımsal nüfus yoğunluğu değerlerinin de hızla ve istikrarlı bir şekilde düşmesi sonucunu doğurmuştur.

Sanayi ve hizmet sektörlerindeki büyüme ile birlikte eğitimli nüfusun artması, ekonomik açıdan daha avantajlı görülen kom ve oba gibi kalıcı köy altı yerleşmelerine yönelik tersine göçü belirgin şekilde hızlandırmıştır.

Kırsal kesimde tarım dışı istihdam olanaklarının sınırlı kalması ve tarımda makineleşme, çalışma çağındaki dinamik nüfusun kentlere yönelmesine yol açarak kırsal alanlarda ortanca yaşın ülke ortalamasının üzerine çıkmasına neden olmuştur.

Kentlerde okuryazar oranının artması ve endüstriyel faaliyetlerin çeşitlenmesi, bu alanlarda ortaya çıkan gecekondulaşma ve altyapı yetersizliği gibi çekici faktörlerin göç üzerindeki etkisini tamamen ortadan kaldırmıştır.

İstihdam yapısında hizmetler sektörünün payının tarım ve sanayiyi geride bırakması, aritmetik nüfus yoğunluğunun ülke genelinde daha dengeli dağılmasını sağlayarak bölgeler arası gelişmişlik farklarını asgari düzeye indirmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kırsal kesimde tarım dışı istihdam olanaklarının sınırlı kalması ve tarımda makineleşme, çalışma çağındaki dinamik nüfusun kentlere yönelmesine yol açarak kırsal alanlarda ortanca yaşın ülke ortalamasının üzerine çıkmasına neden olmuştur.

Cevap

Doğru yanıt, çalışma çağındaki nüfusun kente göç etmesi sonucu kırsal alanlarda ortanca yaşın ülke ortalamasının üzerine çıktığını ifade eden seçenektir.

Türkiye'nin demografik yapısındaki en belirgin değişimlerden biri, kırsal ve kentsel alanlar arasındaki yapısal farklılaşmadır. Tarımda makineleşme ve kırsalda tarım dışı sektörlerin yeterince gelişmemesi, iş arayışındaki genç ve çalışma çağındaki nüfusun kentlere göç etmesine (kırdan kente göç) neden olmuştur. Dinamik ve genç nüfusun ayrılmasıyla kırsal kesimde yaşlı nüfusun oranı göreceli olarak artmış, dolayısıyla kırsal alanlardaki ortanca yaş değeri, Türkiye genel ortalamasının oldukça üzerine çıkmıştır. Bu durum, nüfusun yaş yapısı ile göç dinamikleri arasındaki ilişkiyi doğru yansıtan kesin bir yargıdır.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerde yer alan nüfus ve yerleşme kavramlarının coğrafi tanımlarını hatırlamak.

Tarımsal nüfus yoğunluğu, kalıcı/geçici yerleşmeler ve itici/çekici göç faktörleri tanımlanır.

Yanlış seçenekler genellikle temel coğrafi kavramların yanlış kullanımı üzerine kurgulanır.

Kavramların doğru kullanılıp kullanılmadığını test etmek.

Kom ve obanın geçici olduğu, gecekondulaşmanın çekici faktör olmadığı, hizmet sektörünün nüfusu dengeli dağıtmadığı tespit edilir.

Çeldirici seçenekleri eleyerek doğru yargıya ulaşmak.

Kırsal alandan kente göçün yaş yapısı (ortanca yaş) üzerindeki etkisini analiz etmek.

Genç nüfusun kırsalı terk etmesiyle kırsalda yaşlı nüfus oranının arttığı ve ortanca yaşın yükseldiği sonucuna varılır.

Nüfusun yapısal özelliklerindeki değişimin mekânsal sonucunu doğrulamak.

Anahtar Kavram

Nüfusun Yapısal Özellikleri ve Göç Dinamikleri

İpuçları

Seçeneklerde yer alan coğrafi terimlerin (tarımsal yoğunluk, kalıcı/geçici yerleşme, çekici faktörler) tanımlarına dikkatlice odaklanın.

Kom ve oba yerleşmeleri yılın sadece belirli bir dönemi mi kullanılır yoksa kalıcı mıdır? Gecekondulaşma bir şehri göç için cazip kılan bir unsur olabilir mi?

Kırsal alandan kente göç eden nüfusun genellikle çalışma çağındaki (15-64 yaş) gençlerden oluştuğunu ve bu gençlerin kırsalı terk etmesinin geride kalan nüfusun yaş ortalamasını nasıl etkileyeceğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de nüfus piramitlerinin yıllar içindeki değişimini inceleyerek ortanca yaşın nasıl hesaplandığını ve demografik dönüşümün evrelerini gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Sınavda bu düzeydeki zor sorularda doğrudan doğruyu aramak yerine, kavramsal hataları tespit ederek eleme yöntemi kullanmak (Örn: Gecekondu çekici faktör değildir -> Eksi; Kom kalıcı değildir -> Eksi) zaman kazandırır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 482Soru →

Türkiye'de iç göç hareketleri; insanların bulundukları yeri tamamen terk ederek başka bir yere yerleşmeleri (sürekli göç) veya yılın belirli dönemlerinde çalışmak ya da dinlenmek amacıyla yer değiştirmeleri (geçici/mevsimlik göç) şeklinde gerçekleşmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de gerçekleşen mevsimlik göç hareketlerinde doğrudan etkili olan ekonomik faaliyetlerden biri değildir?

Tarım ürünlerinin hasat dönemlerinde ortaya çıkan iş gücü açığı

Kıyı bölgelerinde yaz aylarında canlanan turizm faaliyetleri

Mera hayvancılığı kapsamında yaz döneminde yaylalara çıkılması

Modern sanayi yatırımları sonucu yeni fabrikaların kurulması

İnşaat sektöründe hava şartlarına bağlı olarak artan iş imkanları

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Modern sanayi yatırımları sonucu yeni fabrikaların kurulması

Cevap

Modern sanayi yatırımları sonucu yeni fabrikaların kurulması, mevsimlik değil sürekli göçe neden olan bir faktördür.

Modern sanayi yatırımları, yılın tüm aylarında üretim yapan tesisler olduğu için sürekli iş gücü ihtiyacı yaratır. Bu durum, insanların aileleriyle birlikte göç edilen şehre kalıcı olarak yerleşmesine (sürekli göç) neden olur. Diğer seçeneklerdeki tarım, turizm, hayvancılık ve inşaat gibi faaliyetler ise iklim ve sezon şartlarına bağlı olarak yılın sadece belirli dönemlerinde yoğunlaşır ve bu nedenle geçici (mevsimlik) iş gücü hareketlerine yol açar.

Adım Adım Çözüm

Göç türlerini sürelerine göre sınıflandır

İç göçler 'sürekli' (kalıcı yerleşme) ve 'mevsimlik/geçici' (belirli dönemde çalışma) olarak ikiye ayrılır.

Soruda sorulan mevsimlik göçün kapsamını belirlemek için bu ayrım gereklidir.

Mevsimlik göçlerin nedenlerini analiz et

Tarım (hasat), turizm (yaz sezonu), hayvancılık (yaylacılık) ve inşaat faaliyetleri yılın belli dönemlerinde yoğunlaştığı için geçici nüfus hareketine yol açar.

Hangi faaliyetlerin geçici iş gücü ihtiyacı doğurduğunu tespit etmek gerekir.

Sanayi faaliyetinin iş gücü karakterini belirle

Sanayi üretimi süreklilik arz eder ve çalışanların tesisin bulunduğu bölgeye kalıcı olarak yerleşmesini (sürekli göç) gerektirir.

Sanayi yatırımlarının neden mevsimlik göç kapsamında değerlendirilemeyeceğini açıklamak için.

Anahtar Kavram

İç göçlerin sürelerine göre sınıflandırılması ve ekonomik faaliyetlerle ilişkisi

İpuçları

Göçün 'mevsimlik' olması için o işin yılın sadece belli bir döneminde yapılıyor olması gerekir.

Tarım, turizm ve yaylacılık gibi faaliyetlerin doğası gereği mevsimsel değişimler gösterdiğini düşünmelisin.

Seçenekler arasında hangisi 'yıl boyunca' devam eden bir üretim sürecine sahiptir? Bu faaliyet kalıcı yerleşmeyi tetikler.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de göç veren bölgelerde nüfusun cinsiyet ve yaş yapısında meydana gelen değişimleri inceleyen soruları çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 483Soru →

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusunu ve sınıflandırmasını etkileyen temel faktörler; yer şekillerinin uzanışı, su kaynaklarının dağılımı ve yürütülen ekonomik faaliyetlerin niteliğidir.

Karadeniz Bölgesi'nin batı kesimlerinde saha araştırması yapan bir coğrafyacı, incelediği kırsal yerleşmelerle ilgili şu notları kaydetmiştir:

• Arazi yapısının son derece engebeli, tarım alanlarının ise dar ve parçalı olması nedeniyle evler birbirinden oldukça uzağa inşa edilmiştir.
• Su kaynaklarının gür ve geniş alanlara yayılmış olması, meskenlerin bir su başı etrafında kümelenme zorunluluğunu ortadan kaldırmıştır.
• Hanelerin oluşturduğu bu birbirinden kopuk küçük yerleşme çekirdekleri, tek başlarına bir köy idaresi oluşturacak nüfus büyüklüğüne sahip olmadıklarından, idari bir kararla üç veya dört tanesi birleştirilerek tek bir köy tüzel kişiliği (muhtarlık) altında toplanmıştır.
• Bu yerleşmeler, yıl boyunca ikamet edilen ve temel geçim kaynağının tarım ile ormancılık olduğu kalıcı yaşam alanlarıdır.

Buna göre, araştırmacının saha notlarında fiziksel dokusu ve idari örgütlenme biçimi detaylandırılan bu kırsal yerleşme yapısı, aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Dağınık yerleşme – Mahalle

Toplu yerleşme – Mezra

Dağınık yerleşme – Divan

Dağınık yerleşme – Yayla

Toplu yerleşme – Kom

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağınık yerleşme – Divan

Cevap

Doğru eşleştirme, evlerin birbirinden uzak olduğu yerleşim dokusunu ve bu küçük ünitelerin idari olarak birleştirilmesiyle oluşan yapıyı ifade eden Dağınık yerleşme – Divan seçeneğidir.

Araştırmacının saha notlarındaki 'evlerin birbirinden uzağa inşa edilmesi' ve 'su kaynaklarının gür olması' ifadeleri dağınık yerleşme dokusunu kesinleştirmektedir. 'Yıl boyunca ikamet edilen kalıcı yaşam alanları' ibaresi, yerleşmenin geçici olmadığını gösterir. Soruyu en net şekilde çözen son ipucu ise 'birbirinden kopuk birkaç küçük yerleşme çekirdeğinin tek bir köy tüzel kişiliği (muhtarlık) altında birleşmesi' bilgisidir. Bu durum, özellikle Batı Karadeniz'de mahallelerin idari birliğinden doğan 'divan' yerleşmesinin literatürdeki temel ve ayırt edici tanımıdır.

Adım Adım Çözüm

Metindeki fiziksel çevre tanımlarından yerleşme dokusunu tespit etme

Arazi engebeli, tarım alanları parçalı ve su kaynakları gür olduğu için yerleşme dokusu 'Dağınık' olmalıdır.

Toplu veya dairesel yerleşmeler suyun kıt, arazinin düz olduğu İç ve Güneydoğu Anadolu gibi bölgelerde görülür.

Yerleşmenin süresine (kalıcı/geçici) göre seçenekleri daraltma

'Yıl boyunca ikamet edilen' ifadesi yerleşmenin kalıcı olduğunu gösterir; bu durum Yayla, Kom, Oba, Ağıl gibi geçici yerleşmeleri eler.

Geçici yerleşmeler mevsimlik olarak hayvancılık faaliyetleri için kullanılırken, tarım ve ormancılığın bir arada yapıldığı kalıcı yaşam alanları Mahalle, Divan, Mezra veya Çiftlik'tir.

İdari yapı detayından spesifik köy altı yerleşmesini belirleme

'Birbirinden kopuk küçük yerleşme çekirdeklerinin 3-4 tanesinin birleştirilerek tek bir köy tüzel kişiliği (muhtarlık) altında toplanması' tanımı Divan'ı işaret eder.

Mahalle, tek başına bir alt birimdir. Divan ise özellikle Batı Karadeniz'de birden fazla mahallenin tek bir muhtara bağlanmasıyla oluşan spesifik bir idari örgütlenme biçimidir.

Anahtar Kavram

Dağınık yerleşme dokusu ve kalıcı köy altı yerleşmelerinden olan Divan'ın idari/mekânsal yapısı.

İpuçları

Önce yerleşmenin dokusunu belirleyin: Engebeli arazilerde ve suyun bol olduğu Karadeniz gibi yerlerde evler birbirine yakın mı yapılır, uzak mı?

Evlerin uzak olması 'Dağınık' dokuyu gösterir. Peki, 'yıl boyu kalınan' bir yerleşme geçici (Yayla, Kom) olabilir mi?

Geriye kalan kalıcı yerleşmelerden (Mahalle, Divan, Mezra vb.) hangisi, 'birbirinden kopuk birkaç mahallenin birleştirilerek tek bir muhtarlık altında yönetilmesi' prensibine dayanır?

Daha Fazla Pratik

Geçici köy altı yerleşmelerinin (Yayla, Kom, Ağıl, Oba, Dalyan) bölgesel dağılışlarını ve temel ekonomik faaliyetlerini eşleştiren bir soru çözerek kırsal yerleşmeler konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soru kökündeki ipuçlarını bir filtre gibi kullanabilirsiniz: 1. Filtre (Kalıcı): Yayla ve Kom elenir. 2. Filtre (Dağınık doku): Toplu olan seçenekler elenir. 3. Filtre (Çoklu birimlerin idari birleşimi): Tekil ünite olan Mahalle elenir, geriye kapsayıcı idari yapı olan Divan kalır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 484Soru →

Türkiye'de iç göçler genellikle ekonomik gerekçelerle, çalışma çağındaki nüfusun yer değiştirmesi şeklinde gerçekleşmektedir. Bu durum, özellikle yoğun göç veren kırsal yerleşim birimlerinin demografik ve sosyo-ekonomik yapısında köklü değişimlere neden olmaktadır.

Buna göre, yoğun göç veren bir kırsal yerleşme için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Nüfusun yaş ortalamasında belirgin bir artış gözlenir.

Cinsiyet yapısında kadın nüfus oranı erkek nüfus oranına göre artar.

Okul ve sağlık ocağı gibi kamu yatırımlarının kullanım kapasiteleri düşer.

Şehirsel fonksiyonların çeşitliliği ve ticaret hacmi artış gösterir.

Tarımsal üretimde iş gücü kaybına bağlı olarak üretim tarzında değişimler yaşanabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şehirsel fonksiyonların çeşitliliği ve ticaret hacmi artış gösterir.

Cevap

Şehirsel fonksiyonların çeşitliliği ve ticaret hacminin artması durumu göç veren yerlerde değil, göç alan şehir merkezlerinde görülen bir sonuçtur.

Şehirsel fonksiyonların çeşitlenmesi ve ticaret hacminin genişlemesi, nüfusun ve sermayenin biriktiği 'göç alan' merkezlerin özelliğidir. Yoğun göç veren kırsal alanlarda ise nüfus azaldığı için ticari hayat durgunlaşır ve fonksiyonel çeşitlilik geriler.

Adım Adım Çözüm

Soru kökünü analiz et

Sorunun 'göç veren' (kaynak) yerleşime odaklandığı belirlendi.

Göçün sonuçları, göç alan ve göç veren yerler için taban tabana zıttır.

Demografik etkileri değerlendir

Genç ve erkek nüfusun göç etmesiyle yaşlı nüfus oranının artacağı ve kadın-erkek dengesinin bozulacağı saptandı.

Türkiye'de göçe katılan nüfusun profili genellikle çalışma çağındaki (15-64 yaş) erkek nüfustur.

Ekonomik ve mekânsal etkileri kontrol et

Azalan nüfus nedeniyle kamu yatırımlarının atıl kalacağı, fonksiyonel çeşitliliğin ise azalan nüfusla birlikte düşeceği anlaşıldı.

Şehirsel fonksiyonlar (sanayi, ticaret, hizmet vb.) nüfusun yoğunlaştığı yerlerde çeşitlenir.

Anahtar Kavram

Göç Veren Yerlerdeki Sosyo-Demografik Değişimler

İpuçları

Soruda göçün 'kaynak' (veren) yerdeki etkilerine odaklanmanız isteniyor.

Göç eden nüfusun genellikle genç ve erkeklerden oluştuğunu hatırlayın.

Ticari faaliyetlerin ve şehirsel fonksiyonların gelişmesi için nüfusun azalması mı yoksa artması mı gerekir?

Daha Fazla Pratik

Göç alan şehirlerde ortaya çıkan 'gecekondu oluşumu' ve 'altyapı yetersizliği' gibi sonuçları inceleyerek karşılaştırma yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soru seçeneklerini 'Göç Alan Yer' ve 'Göç Veren Yer' şeklinde gruplandırın. Dört seçenek göç veren yerin sorunlarını tarif ederken, bir tanesi kentsel (göç alan) gelişimle ilgilidir.

Tahmini Süre:50s

Soru 485Soru →

Türkiye'de bir yörenin aritmetik nüfus yoğunluğu ( $ANY$ ) düşük iken tarımsal nüfus yoğunluğunun ( $TNY$ ) Türkiye ortalamasının çok üzerinde olması, o yörenin coğrafi özelliklerine dair önemli bilgiler sunar. Buna göre, $ANY$ 'si düşük ancak $TNY$ 'si yüksek olan bir yöre için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Yer şekilleri engebeli olduğu için tarım yapılabilecek alanlar oldukça dardır.

Bölgede sanayileşme ve ticaret faaliyetleri çok geliştiği için yoğun göç almaktadır.

Tarımda makineleşme yaygın olduğu için insan gücüne duyulan ihtiyaç azalmıştır.

Toplam yüz ölçümü içerisinde ekili ve dikili alanların oranı oldukça fazladır.

Bölge nüfusunun büyük bir çoğunluğu kentlerde yaşamakta ve hizmet sektöründe çalışmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yer şekilleri engebeli olduğu için tarım yapılabilecek alanlar oldukça dardır.

Cevap

Yer şekillerinin engebeli ve tarım alanlarının dar olması, düşük aritmetik yoğunluğa rağmen yüksek tarımsal yoğunluk oluşmasının temel nedenidir.

Düşük aritmetik nüfus yoğunluğu, o bölgenin genel olarak seyrek nüfuslu olduğunu gösterir. Buna rağmen tarımsal nüfus yoğunluğunun yüksek çıkması, matematiksel olarak 'tarım alanları' paydasının çok küçük olduğunu gösterir. Türkiye'de bu durum yer şekillerinin engebeli olduğu, tarım arazilerinin dar ve parçalı olduğu dağlık yörelerin (Örn: Hakkâri, Doğu Karadeniz, Menteşe Yöresi) karakteristik özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

Aritmetik Nüfus Yoğunluğu (

ANY

) formülünü analiz et.

ANY = \frac{\text{Toplam Nüfus}}{\\text{Toplam Yüz Ölçümü}}

ANY

'nin düşük olması, o bölgenin ya çok geniş bir alana sahip olduğunu ya da toplam nüfusunun az olduğunu gösterir.

Yoğunluk türleri arasındaki farkı anlamak için önce bileşenleri belirlemek gerekir.

Tarımsal Nüfus Yoğunluğu (

TNY

) formülünü analiz et.

TNY = \frac{\text{Tarımsal Nüfus}}{\text{Tarım Alanları}}

TNY

'nin yüksek olması, ya tarım nüfusunun çok fazla olduğunu ya da tarım alanlarının çok dar olduğunu gösterir.

Tarımsal yoğunluğun yüksek çıkmasının matematiksel nedenini bulmak.

İki durumu sentezle ve Türkiye coğrafyasına uygula.

Bir yerde toplam nüfusun az olmasına (düşük

ANY

) rağmen tarımsal yoğunluğun (

TNY

) yüksek çıkması, o yörede tarım yapılabilecek alanların (payda) aşırı kısıtlı olduğunu kanıtlar.

Genel nüfusun seyrek olduğu dağlık alanlarda (Doğu Anadolu veya Doğu Karadeniz'in sarp kesimleri gibi) tarım arazilerinin azlığı bu zıtlığı yaratır.

Anahtar Kavram

Nüfus yoğunluğu türleri ve yer şekilleri ilişkisi

İpuçları

TNY

formülünde paydanın (tarım alanları) küçülmesinin sonucu nasıl etkileyeceğini düşünün.

Türkiye'de dağlık ve engebeli olan ancak toplam nüfusu az olan bölgeleri (Hakkâri, Menteşe vb.) göz önüne getirin.

Daha Fazla Pratik

Fizyolojik nüfus yoğunluğu ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın fazla olduğu bölgelerin ortak özelliklerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Formül üzerinden sağlama yapma:

ANY \downarrow

(Nüfus az veya Alan geniş),

TNY \uparrow

(Tarım Alanı

\downarrow \downarrow

veya Tarım Nüfusu

\uparrow

). Eğer genel nüfus azsa ama tarımsal yoğunluk fazlaysa, tek ihtimal tarım alanlarının çok küçük olmasıdır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 486Soru →

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan 1960 yılına kadar olan süreçte, nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik pro-natalist (destekleyici) politikalar izlenmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde uygulanan nüfus politikalarının temel gerekçeleri arasında yer almaz?

Nüfus artışıyla birlikte işsizlik oranlarını düşürerek ekonomik kalkınmayı hızlandırmak

Savaşlar nedeniyle azalan erkek nüfusun dengelenmesini sağlamak

Makineli tarımın yaygın olmaması nedeniyle ortaya çıkan iş gücü ihtiyacını karşılamak

Ülke savunması için genç ve dinamik bir nüfusun askeri güç olarak görülmesi

Doğal kaynakların işletilmesi ve kalkınma hamleleri için gerekli insan kaynağını oluşturmak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nüfus artışıyla birlikte işsizlik oranlarını düşürerek ekonomik kalkınmayı hızlandırmak

Cevap

Nüfus artışıyla birlikte işsizlik oranlarını düşürerek ekonomik kalkınmayı hızlandırmak hedefi, 1923-1960 dönemi nüfus politikalarının bir gerekçesi değildir.

1923-1960 döneminde Türkiye'de işsizlik değil, tam tersine her alanda ciddi bir iş gücü açığı mevcuttu. Bu nedenle nüfusu artırarak işsizliği düşürmek gibi bir gerekçe söz konusu olamaz; asıl amaç boş arazileri işleyecek ve üretimi artıracak yeterli insan sayısına ulaşmaktır.

Adım Adım Çözüm

Dönem analizi yapma

1923-1960 yılları arası Türkiye'nin nüfus artışını teşvik ettiği (pro-natalist) bir dönemdir.

Sorunun kapsamını ve o yıllardaki genel devlet politikasını belirlemek için gereklidir.

Sosyo-ekonomik şartları değerlendirme

Savaş sonrası nüfus kaybı, iş gücü yetersizliği ve askeri güç ihtiyacı gibi gerçekler tespit edilir.

Nüfusu artırma isteğinin altındaki gerçek nedenleri anlamak için önemlidir.

Seçenekleri eleme

İşsizliği azaltmanın bir yönteminin nüfus artışı olduğu iddiası ekonomik bir hatadır; tam tersine hızlı nüfus artışı işsizlik riskini tetikler.

Yanlış mantıksal bağıntıyı bularak doğru seçeneğe ulaşmak için uygulanır.

Anahtar Kavram

Nüfus Politikalarının Dönemsel Özellikleri

İpuçları

1923-1960 arası dönemi 'İnsan gücüne en çok ihtiyaç duyulan zaman' olarak düşünün.

Bir ülkede nüfusun kontrolsüzce çok artması işsizliği azaltır mı yoksa artırır mı?

Daha Fazla Pratik

1960 yılından sonra neden nüfus planlamasına (anti-natalist politikalara) geçildiğini araştırınız.

Tahmini Süre:45s

Soru 487Soru →

Türkiye'de yerleşme coğrafyası içerisinde yer alan köy altı yerleşmeleri; kuruluş yerleri, mülkiyet durumları, ekonomik faaliyetleri ve yerleşme sürelerine göre farklı kategorilere ayrılır. Özellikle yerleşme süresinin yıl boyu (kalıcı) veya mevsimlik (geçici) olması, o yerleşmedeki temel ekonomik fonksiyonla doğrudan ilişkilidir. Buna göre, aşağıdaki köy altı yerleşmesi çiftlerinden hangisinin her iki üyesi de "kalıcı yerleşmeler" sınıfı içerisinde yer almaktadır?

Mezra - Kom

Mahalle - Yayla

Divan - Çiftlik

Oba - Ağıl

Dam - Mezra

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Divan - Çiftlik

Cevap

Divan ve çiftlik yerleşmelerinin bulunduğu seçenek doğrudur.

Divan ve çiftlik yerleşmeleri, Türkiye'de tarımsal faaliyetlerin ve mülkiyetin daha yerleşik olduğu, yılın tamamında ikamet edilen kalıcı yerleşme gruplarıdır. Divan yerleşmesi özellikle Batı Karadeniz'de birkaç mahallenin birleşmesiyle oluşurken; çiftlik yerleşmesi geniş tarım arazileri üzerinde kurulu, sahipliği belirgin kalıcı ünitelerdir.

Adım Adım Çözüm

Köy altı yerleşmelerini yerleşme süresine göre sınıflandır.

Kalıcı yerleşmeler: Mahalle, Divan, Mezra, Çiftlik. Geçici yerleşmeler: Yayla, Kom, Ağıl, Oba, Dam, Dalyan.

Sınıflandırma kriteri, yerleşmedeki temel ekonomik faaliyetin (tarım veya hayvancılık) sürekliliğidir.

Seçeneklerdeki ikilileri sınıflandırma listesiyle karşılaştır.

A (K-G), B (K-G), C (K-K), D (G-G), E (G-K) şeklinde bir dağılım görülmektedir.

Soruda her iki üyenin de kalıcı olması şartı aranmaktadır.

Doğru eşleşmeyi belirle.

Divan (Batı Karadeniz'de yaygın) ve Çiftlik (Geniş arazilerde tarım odaklı) yerleşmeleri kalıcıdır.

Her iki yerleşme türü de tarımsal süreklilik arz eder ve yıl boyu ikamet edilir.

Anahtar Kavram

Köy Altı Yerleşmelerinde Süreklilik (Kalıcı ve Geçici Yerleşmeler)

İpuçları

Kalıcı yerleşmelerde genellikle tarım, geçici yerleşmelerde ise hayvancılık ön plandadır.

Türkiye'de kalıcı olan sadece dört ana köy altı yerleşmesi vardır: Mahalle, Divan, Mezra ve Çiftlik.

Seçeneklerde hem tarımsal faaliyetin sürekli olduğu hem de yıl boyu yaşanılan iki türü bulmalısınız; bunlardan biri Karadeniz'e özgü bir mahalle birleşimidir.

Daha Fazla Pratik

Geçici yerleşmelerin (Yayla, Oba, Kom gibi) hangi bölgelerde yoğunlaştığını harita üzerinde incelemek konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Kalıcı yerleşmeleri 'Ma-Di-Me-Çi' (Mahalle, Divan, Mezra, Çiftlik) şeklinde kodlayarak geçici olanlarla karıştırmadan hızlıca eleme yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 488Soru →

Bir bölgede aritmetik nüfus yoğunluğu ile fizyolojik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın fazla olması, o bölgedeki tarım alanlarının toplam yüz ölçümüne oranının düşük olduğunu; yani yer şekillerinin engebeli ve dağlık olduğunu gösterir.

Aşağıdaki tabloda beş farklı merkezin toplam nüfus, yüz ölçümü ve tarım alanı bilgileri verilmiştir:

Merkez	Toplam Nüfus	Yüz Ölçümü ( $km^2$ )	Tarım Alanı ( $km^2$ )
I	$500.000$	$5.000$	$4.000$
II	$600.000$	$10.000$	$2.000$
III	$400.000$	$8.000$	$6.000$
IV	$300.000$	$3.000$	$2.500$
V	$700.000$	$14.000$	$12.000$

Buna göre, tablodaki veriler göz önüne alındığında bu merkezlerden hangisinin yer şekillerinin tarım yapmaya daha az elverişli (engebeli) olduğu söylenebilir?

I. Merkez

II. Merkez

III. Merkez

IV. Merkez

V. Merkez

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. Merkez

Cevap

II. Merkez, tarım alanlarının toplam yüz ölçümüne oranının en düşük olduğu yer olduğu için yer şekilleri en engebeli olan merkezdir.

Doğru cevap olan merkezde, toplam

10.000 km^2

yüz ölçümünün sadece

2.000 km^2

gibi küçük bir kısmı tarıma ayrılmıştır. Bu durum, geri kalan %80'lik alanın dağlar, dik yamaçlar veya tarıma elverişsiz engebeli arazilerle kaplı olduğunu kanıtlar. Bu tür bölgelerde fizyolojik nüfus yoğunluğu, aritmetik nüfus yoğunluğuna göre çok daha yüksek çıkar ve aradaki fark maksimuma ulaşır.

Adım Adım Çözüm

Aritmetik ve fizyolojik nüfus yoğunluğu arasındaki ilişkiyi analiz edin.

Aritmetik yoğunluk toplam alana, fizyolojik yoğunluk ise sadece tarım alanına göre hesaplanır. Aradaki fark ne kadar fazlaysa tarım alanları o kadar kısıtlıdır.

Yer şekillerinin engebeli olması, tarım alanlarını daraltarak bu iki yoğunluk arasındaki farkı artırır.

Her merkez için tarım alanının toplam yüz ölçümüne oranını hesaplayın.

I: %80, II: %20, III: %75, IV: %83, V: %85 değerleri bulundu.

Engebeli yerlerde tarım alanlarının toplam yüz ölçümü içindeki payı düşüktür.

En düşük oranı seçerek yer şekilleriyle ilişkilendirin.

II. Merkez'in %20 ile en düşük paya sahip olduğu belirlendi.

Düşük tarım alanı oranı, arazinin dağlık ve engebeli yapıda olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

Fizyolojik ve Aritmetik Nüfus Yoğunluğu Farkı ve Yer Şekilleri İlişkisi

İpuçları

Yer şekillerinin engebeli olduğu bir yerde tarım alanları dardır.

Aritmetik yoğunluk ile fizyolojik yoğunluk arasındaki farkın fazla olması için tarım alanının toplam yüz ölçümüne oranının çok düşük olması gerekir.

Tablodaki tarım alanı değerini yüz ölçümü değerine bölün; oranı en küçük olan merkez en engebeli olanıdır.

Daha Fazla Pratik

Doğu Karadeniz ve Menteşe Yöresi gibi bölgelerin nüfus yoğunluklarını harita üzerinden inceleyerek bu kavramı pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 489Soru →

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; mülkiyet durumu, yürütülen ekonomik faaliyetin türü ve yerleşme süresinin devamlılığına göre 'kalıcı' ve 'geçici' yerleşmeler olarak iki ana gruba ayrılmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kalıcı (devamlı) köy altı yerleşmeleri arasında yer alır?

Divan

Yayla

Oba

Kom

Ağıl

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Divan

Cevap

Divan yerleşmesi kalıcı köy altı yerleşmeleri grubunda yer alır.

Divan yerleşmeleri, özellikle Batı Karadeniz'de tarımsal üretimin yıl boyu devam ettiği, birkaç mahalleden oluşan kalıcı yerleşme birimleridir.

Adım Adım Çözüm

Köy altı yerleşmelerini sürekliliklerine göre gruplandırmak.

Kalıcı (Mahalle, Divan, Mezra, Çiftlik) ve Geçici (Yayla, Kom, Ağıl, Oba, Dam, Dalyan) ayrımı yapılır.

Soruda istenen 'kalıcı' yerleşmeyi bulmak için bu temel sınıflandırma gereklidir.

Seçeneklerdeki yerleşme tiplerini bu gruplara göre kontrol etmek.

Divan kalıcı; Yayla, Oba, Kom ve Ağıl ise geçici yerleşmedir.

Hangi yerleşmenin tarım odaklı (genelde kalıcı) veya hayvancılık odaklı (genelde geçici) olduğunu saptamak cevaba ulaştırır.

Anahtar Kavram

Köy Altı Yerleşmelerinin Sürekliliğine Göre Sınıflandırılması

İpuçları

Kalıcı yerleşmelerde genellikle tarım, geçici yerleşmelerde ise hayvancılık ön plandadır.

Batı Karadeniz'de yaygın olan ve mahallelerin birleşmesiyle oluşan tipi hatırlayın.

Mahalle, Divan, Mezra ve Çiftlik kalıcı; diğerleri geçicidir.

Daha Fazla Pratik

Köy altı yerleşmelerinin en yoğun olduğu bölgeleri ve bu yerleşmelerin bölgesel dağılım nedenlerini (su kaynakları, yer şekilleri) inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Yerleşmeleri 'ekonomik fonksiyon' üzerinden ayırabilirsiniz: Hayvancılık odaklı olanlar (oba, kom, ağıl, yayla) genellikle geçicidir; tarım odaklı olanlar (çiftlik, mahalle, divan) ise kalıcıdır.

Tahmini Süre:45s

Soru 490Soru →

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu; yer şekilleri, su kaynakları ve ekonomik faaliyetlerin etkisiyle farklı geometrik formlar kazanır. Bir akarsu yatağının veya vadi tabanının uzanışı gibi doğal unsurlar 'çizgisel' (lineer) dokulu yerleşmeleri oluşturabileceği gibi, ulaşım hatları gibi beşerî faktörler de benzer bir dokunun ortaya çıkmasına neden olabilir. Buna göre, Türkiye'deki kırsal yerleşme dokuları dikkate alındığında, aşağıdaki yerleşme tiplerinden hangisi dokusunun şekillenmesinde beşerî bir faktörün (ulaşım) doğal faktörlerden daha baskın olduğu bir 'çizgisel yerleşme' örneğidir?

Karadeniz kıyı kuşağında, dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde konutların ana karayolu güzergahı boyunca sıralanması

Doğu Anadolu'da derin ve dar bir akarsu vadisinin her iki yamacında, su yatağını takip eden konut dizileri

İç Anadolu'da su kaynaklarının yetersiz olduğu düzlük alanlarda, bir su kuyusu etrafında yoğunlaşan konutlar

Yıldız Dağları'nda yer şekillerinin engebeli olması ve tarım arazilerinin parçalı yapısı nedeniyle evlerin birbirinden uzak inşa edilmesi

Batı Toroslar'daki karstik polye alanlarında, verimli toprakların bulunduğu çanak merkezinde toplanan köyler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karadeniz kıyı kuşağında, dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde konutların ana karayolu güzergahı boyunca sıralanması

Cevap

Karadeniz kıyı kuşağında, dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde konutların ana karayolu güzergahı boyunca sıralanması seçeneği, beşerî faktör (ulaşım yolu) etkisiyle oluşmuş çizgisel bir yerleşmeyi temsil eder.

Doğru yanıt olan seçenek, yerleşmenin bir ulaşım aksı (karayolu) üzerine inşa edildiğini belirtmektedir. Karayolları insan yapımı (beşerî) unsurlar olduğu için, yerleşmenin bu doğrultuda şekil alması beşerî faktörlerin doku üzerindeki baskınlığını kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

Yerleşme dokusunun geometrik şeklini belirle.

Soruda 'çizgisel' (lineer) doku istenmektedir. Bu doku, evlerin bir hat boyunca dizilmesiyle oluşur.

Soru kökündeki doku türünü netleştirmek için.

Doku oluşumundaki belirleyici faktörleri (doğal vs beşerî) ayır.

Doğal faktörler: Akarsular, vadi tabanları, kıyı çizgisi. Beşerî faktörler: Karayolları, demiryolları, kanallar.

Beşerî faktörün baskın olduğu seçeneği bulmak için.

Seçeneklerdeki yerleşme örneklerini analiz et.

Karayolu boyunca uzanış beşerî bir etki iken; vadi boyunca uzanış doğal bir etkidir. Diğer seçenekler (toplu, dağınık) ise zaten çizgisel dokuya uymaz.

Doğru örneği saptamak için.

Anahtar Kavram

Yerleşme dokularını etkileyen faktörler (Doğal: Su, yer şekilleri; Beşerî: Ulaşım yolları)

İpuçları

Çizgisel yerleşme, evlerin bir hat (çizgi) boyunca sıralanmasıdır.

Beşerî faktörler insan elinden çıkan unsurlardır; ulaşım yolları bu kategorinin en güçlü örneğidir.

Akarsu vadisi ve karayolu her ikisi de çizgisel doku yaratabilir; ancak biri doğaldır, diğeri ise insanlar tarafından inşa edilmiştir.

Daha Fazla Pratik

Karadeniz'deki dağınık yerleşmeler ile İç Anadolu'daki toplu yerleşmelerin su ve yer şekilleri üzerinden karşılaştırılması konusuna çalışabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 491Soru →

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri ve su kaynakları belirleyici bir rol oynarken; yerleşmenin sürekliliği (geçici veya kalıcı olması) temel ekonomik faaliyet türüne göre şekillenmektedir.

Batı Karadeniz Bölümü'nde yaygın olan; birbirinden uzak konumlanmış birkaç mahallenin bir muhtarlık altında birleşmesiyle oluşan, temel geçim kaynağının tarım ve hayvancılık olduğu, mesken yapımında ise ahşap malzemenin kullanıldığı kırsal yerleşme tipinin adı, sürekliliği ve yerleşme dokusu aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Divan — Kalıcı yerleşme — Dağınık doku

Mezra — Kalıcı yerleşme — Toplu doku

Kom — Geçici yerleşme — Dağınık doku

Oba — Geçici yerleşme — Toplu doku

Yayla — Geçici yerleşme — Dağınık doku

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Divan — Kalıcı yerleşme — Dağınık doku

Cevap

Divan yerleşmesi; Batı Karadeniz'de yaygın olan, idari olarak kalıcı ve coğrafi şartlar nedeniyle dağınık dokulu bir yerleşme tipidir.

Divan yerleşmesi, Batı Karadeniz'e özgü bir kalıcı yerleşmedir. Bölgenin dağlık-engebeli yapısı ve su kaynaklarının her yere dağılmış olması, evlerin birbirinden uzak (dağınık) kurulmasına neden olmuştur. İdari olarak birkaç mahallenin birleşmesiyle oluşması en belirgin ayırt edici özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

Coğrafi bölgeyi ve idari yapıyı analiz et.

Batı Karadeniz'de mahallelerin birleşmesiyle oluşan yapı 'Divan' olarak adlandırılır.

Soru kökündeki 'Batı Karadeniz' ve 'birkaç mahallenin birleşmesi' ifadeleri Divan yerleşmesine işaret eder.

Yerleşme dokusunu bölge şartlarına göre belirle.

Bölgenin engebeli olması ve su kaynaklarının bolluğu nedeniyle yerleşme 'dağınık' dokuludur.

Karadeniz'de su sorunu olmadığı için konutlar tarım arazilerinin içine serpiştirilmiştir.

Ekonomik faaliyet ve süreklilik ilişkisini kur.

Tarım ve hayvancılığın yıl boyu yapılması yerleşmeyi 'kalıcı' kılar.

Geçici yerleşmeler genellikle sadece mevsimlik hayvancılık (yayla, kom, oba) için kullanılır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Köy Altı Yerleşmelerinin Sınıflandırılması

İpuçları

Soru kökündeki 'Batı Karadeniz' ve 'birkaç mahallenin birleşmesi' ifadeleri en büyük ipucudur.

Karadeniz Bölgesi'nde su kaynakları bol olduğu için yerleşmeler genellikle birbirine uzak kurulur (dağınık doku).

Köy altı yerleşmelerinden olan mahalle, divan, çiftlik ve mezraların yıl boyunca kullanılan kalıcı yerleşmeler olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Diğer kalıcı yerleşme tipi olan Mezra ile Divan arasındaki farkları (bölge ve su faktörü) karşılaştıran sorular çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 492Soru →

Türkiye'deki sanayi şehirlerinin kuruluş yerleri analiz edildiğinde, tesislerin büyük bir kısmının hammadde bölgelerine kurulduğu görülür. Ancak bazı istisnai durumlarda, ağır sanayi kollarında olduğu gibi, tesislerin yer seçiminde hammadde yerine enerji kaynağının (kömür vb.) varlığı daha belirleyici olmuştur.

Bu durumun Türkiye'deki en belirgin örneği olan şehir aşağıdakilerden hangisidir?

Batman

Karabük

Seydişehir

Murgul

Uşak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karabük

Cevap

Karabük şehrinin sanayi fonksiyonu kazanmasında enerji kaynağına (taş kömürü) yakınlık faktörü, hammaddeye yakınlıktan daha etkili olmuştur.

Karabük'te demir yatakları bulunmamaktadır; hammadde olan demir Sivas-Divriği gibi bölgelerden getirilir. Fabrikanın burada kurulmasının ana sebebi, Zonguldak'tan çıkarılan taş kömürünün (enerji kaynağı) bölgeye olan yakınlığıdır. Bu, Türkiye'de sanayi kuruluş yeri seçiminde 'enerji kaynağına yakınlık' ilkesinin en klasik ve öğretici örneğidir.

Adım Adım Çözüm

Sanayi tesislerinin yer seçimi kriterlerini analiz etme

Hammadde, enerji, ulaşım ve pazarlama faktörleri belirlendi.

Sorunun temelinde yatan 'hammadde vs enerji' karşılaştırmasını anlamak için gereklidir.

Seçeneklerdeki şehirleri ve sanayi kollarını inceleme

Karabük'te demir madeni olmamasına rağmen demir-çelik sanayisinin varlığı tespit edildi.

Hammaddeye uzak ama enerjiye yakın olan istisnai durumu bulmak için her örneği kontrol etmek gerekir.

Karabük'ün konumunu enerji kaynağı ile ilişkilendirme

Zonguldak taş kömürü havzasının demiri eritmek için gereken enerjiyi sağladığı sonucuna varıldı.

Karabük'teki gelişimin temel nedeninin 'enerji kaynağına yakınlık' olduğunu doğrular.

Anahtar Kavram

Sanayi Coğrafyasında Yer Seçimi Kriterleri (Hammadde ve Enerji İlişkisi)

İpuçları

Sanayi tesislerinin yer seçiminde hammadde mi yoksa enerji mi daha önemlidir sorusuna odaklanın.

Özellikle demir-çelik sanayisinin yüksek enerji (taş kömürü) ihtiyacını ve bu kömürün Türkiye'de nerede çıkarıldığını düşünün.

Zonguldak'taki taş kömürü havzasına çok yakın olan ve bu sayede dev bir sanayi kentine dönüşen şehri hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

İskenderun Demir-Çelik Fabrikası'nın yer seçiminde hangi faktörün (ulaşım/liman) etkili olduğunu araştırarak Karabük ile karşılaştırın.

Tahmini Süre:50s

Soru 493Soru →

Türkiye’deki kentsel yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırması yapılırken; kentin kuruluş yeri, ulaşım ağlarına olan mesafesi ve çevresindeki ekonomik faaliyetlerin niteliği esas alınır. Bazı liman şehirlerinde gelişim, doğrudan büyük sanayi tesislerinin varlığına bağlıyken, bazılarında ise coğrafi konumun sunduğu transit ticaret imkânları ve art bölge (hinterland) bağlantıları daha belirleyici olmuştur.

Buna göre, aşağıdaki liman şehirlerinden hangisinin gelişimi ve günümüzdeki ekonomik karakteri, diğerlerinden farklı olarak sanayi fonksiyonundan ziyade, daha çok iç bölgelerle olan transit taşımacılık ve ticari hareketliliğe dayanmaktadır?

İskenderun

İzmit (Kocaeli)

Samsun

Trabzon

Aliağa

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Trabzon

Cevap

Şehirlerin fonksiyonel özelliklerini karşılaştırdığımızda, transit ticaret ve ulaşım avantajlarının sanayi faaliyetlerinin önüne geçtiği merkez Trabzon'dur.

Trabzon şehri, Karadeniz Bölgesi'nde yer almasına ve kısıtlı bir sanayi altyapısına sahip olmasına rağmen, tarih boyunca stratejik bir liman kenti olmuştur. Bu gelişimin temelinde, Doğu Anadolu'yu ve İran'ı Karadeniz'e bağlayan Zigana ve Kop geçitleri üzerinden gerçekleştirilen transit ticaret yer alır. Diğer liman kentlerinde ağır sanayi (demir-çelik, petrol) belirleyiciyken, bu şehirde ticari fonksiyon çok daha baskındır.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerdeki şehirlerin temel ekonomik faaliyetlerini analiz etmek.

İskenderun, Kocaeli ve Aliağa'nın ağır sanayi (demir-çelik, petrol rafinerisi) odaklı büyüdüğü, Samsun'un ise sanayi ve ticaretin iç içe geçtiği bir merkez olduğu görülür.

Fonksiyonel ayrımı yapabilmek için şehirlerin baskın ekonomik motorunu belirlemek gerekir.

Şehirlerin ulaşım ve hinterland avantajlarını değerlendirmek.

Trabzon, dağlık bir topoğrafyaya sahip olmasına rağmen Zigana ve Kop geçitleri sayesinde stratejik bir ticaret kapısıdır.

Transit ticaretin hangi şehirde lokomotif fonksiyon olduğunu anlamak için ulaşım koridorlarını incelemek gerekir.

Sanayi ve ticaret dengesini kıyaslayarak sonuca ulaşmak.

Trabzon'da sanayi tesislerinin (ağır sanayi bazında) en az seviyede olduğu, kentin gelişiminin tarihsel İpek Yolu'nun devamı niteliğindeki transit taşımacılığa dayandığı sonucuna varılır.

Soruda istenen 'sanayiden ziyade ticaret/ulaşım' kriterine en uygun örnek seçilir.

Anahtar Kavram

Şehirlerin Fonksiyonel Özellikleri ve Liman-Hinterland İlişkisi

İpuçları

Liman şehirlerinin gelişimi bazen sanayi tesislerine, bazen de sadece ticaret yolları üzerindeki konumlarına bağlıdır.

Seçeneklerdeki şehirlerden biri, Doğu Anadolu ve İran'ı Karadeniz'e bağlayan stratejik geçitlerin (Zigana ve Kop) ağzında yer almasıyla öne çıkar.

Bu şehir, diğerlerine kıyasla ağır sanayi yatırımlarının (demir-çelik, petrol rafinerisi, bakır işletme vb.) kentsel büyümede en az paya sahip olduğu merkezdir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer 'fonksiyonel değişim' örneklerini (örneğin Batman'ın bir köyden sanayi kentine dönüşümü) inceleyerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 494Soru →

Türkiye'de yer şekillerinin engebeli olduğu illerde tarım alanları sınırlı olduğu için fizyolojik nüfus yoğunluğu, aritmetik nüfus yoğunluğuna göre çok daha yüksek çıkmaktadır.

Aşağıdaki tabloda beş farklı ilin nüfus ve arazi verileri verilmiştir:

İl	Toplam Nüfus	Yüz Ölçümü ( $km^2$ )	Tarım Alanı ( $km^2$ )
I	$500.000$	$10.000$	$8.000$
II	$200.000$	$15.000$	$1.500$
III	$1.000.000$	$5.000$	$4.000$
IV	$300.000$	$8.000$	$6.000$
V	$800.000$	$20.000$	$18.000$

Tablodaki verilere göre, hangi ilde yer şekillerinin engebeli olmasına bağlı olarak fizyolojik nüfus yoğunluğu ile aritmetik nüfus yoğunluğu arasındaki oransal farkın en fazla olması beklenir?

III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

Verilen tabloda toplam yüz ölçümü ile tarım alanı arasındaki oransal farkın en yüksek olduğu II numaralı ilde, fizyolojik nüfus yoğunluğu aritmetik nüfus yoğunluğuna göre en büyük sapmayı gösterir.

Doğru yanıt olan II numaralı ilde, toplam yüz ölçümü

15.000

km^2

iken tarım alanı sadece

1.500

km^2

düzeyindedir. Bu, ilin arazisinin %90'ının tarım dışı (dağlık, engebeli veya yerleşim alanı) olduğunu gösterir. Fizyolojik nüfus yoğunluğu hesaplanırken payda (tarım alanı) çok küçük olduğu için sonuç aritmetik yoğunluğa göre tam

10

kat daha büyük çıkacaktır. Bu durum, Türkiye'de genellikle Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu gibi engebeli bölgelerin karakteristik özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

Nüfus yoğunluğu formüllerini hatırlayın.

Aritmetik Yoğunluk = Toplam Nüfus / Toplam Yüz Ölçümü; Fizyolojik Yoğunluk = Toplam Nüfus / Tarım Alanı.

Yoğunluklar arasındaki farkın neye dayandığını belirlemek için temel formüllere ihtiyaç vardır.

İki yoğunluk arasındaki oransal farkın matematiksel mantığını kurun.

\frac{\text{Fizyolojik}}{\text{Aritmetik}} = \frac{\text{Toplam Yüz Ölçümü}}{\text{Tarım Alanı}}

Bu oran bize toplam arazinin ne kadarının tarım dışı (dağlık/engebeli) olduğunu gösterir.

Tablodaki iller için Yüz Ölçümü / Tarım Alanı oranını hesaplayın.

1,25

, II:

10

, III:

1,25

, IV:

1,33

, V:

1,11

En yüksek oran, tarım alanlarının toplam yüz ölçümü içinde en az yer kapladığı (yani en engebeli) ili verir.

Anahtar Kavram

Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu ile Aritmetik Nüfus Yoğunluğu arasındaki fark, bir bölgedeki tarım arazilerinin darlığı ve yer şekillerinin engebeliliği ile doğru orantılıdır.

İpuçları

Aritmetik yoğunluk toplam araziyi, fizyolojik yoğunluk ise sadece tarım arazisini esas alır.

Tarım arazisi toplam araziye göre ne kadar 'dar' ise, fizyolojik yoğunluk aritmetik yoğunluğa göre o kadar 'yüksek' çıkar.

Tabloda hangi ilin tarım alanı, toplam yüz ölçümüne oranla en küçük kalıyor? Bu oranı hesaplamak sizi cevaba ulaştıracaktır.

Daha Fazla Pratik

Tarımsal nüfus yoğunluğu kavramını da bu verilere ekleyerek, makineli tarımın yoğunluklar üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel oran kurmak yerine tablodaki 'Yüz Ölçümü' sütununu 'Tarım Alanı' sütununa bölün. Hangi sonuç en büyükse, fark o ilde en fazladır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 495Soru →

Türkiye'de nüfus yoğunluğu hesaplamalarında kullanılan aritmetik nüfus yoğunluğu ile fizyolojik nüfus yoğunluğu arasındaki temel fark, paydadaki alan tanımıdır. Aritmetik yoğunlukta toplam yüz ölçümü esas alınırken, fizyolojik yoğunlukta sadece tarım alanları hesaba katılır.

Nüfus Yoğunluğu Türü	Formül
Aritmetik Nüfus Yoğunluğu	$\frac{\text{Toplam Nüfus}}{\text{Toplam Yüz Ölçümü}}$
Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu	$\frac{\text{Toplam Nüfus}}{\text{Tarım Alanı}}$

Bir bölgede bu iki yoğunluk türü arasındaki farkın çok fazla olması, o bölgedeki tarım alanlarının toplam yüz ölçümüne oranla oldukça dar olduğunu göstermektedir.

Buna göre, Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki bölümlerin hangisinde aritmetik nüfus yoğunluğu ile fizyolojik nüfus yoğunluğu arasındaki farkın en fazla olması beklenir?

Doğu Karadeniz Bölümü

Ergene Bölümü

Konya Bölümü

Orta Fırat Bölümü

Güney Marmara Bölümü

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu Karadeniz Bölümü

Cevap

Doğu Karadeniz Bölümü

Doğu Karadeniz Bölümü'nde dağların kıyıya paralel ve çok yakın uzanması, iç kesimlerin aşırı engebeli olması tarım alanlarını ciddi şekilde sınırlandırmıştır. Fizyolojik nüfus yoğunluğu formülünde payda (tarım alanı) çok küçük olduğu için sonuç çok yüksek çıkar. Aritmetik yoğunlukta ise tüm yüz ölçümü kullanıldığı için fark maksimuma ulaşır.

Adım Adım Çözüm

Yoğunluk formüllerindeki ortak noktayı belirle.

Hem aritmetik hem de fizyolojik nüfus yoğunluğunun pay kısmında 'Toplam Nüfus' yer alır.

İki yoğunluk arasındaki farkın kaynağını anlamak için sabit değişkeni belirlemek gerekir.

Paydadaki değişkenleri karşılaştır.

Farkın yüksek olması için 'Tarım Alanı'nın 'Toplam Yüz Ölçümü'nden çok daha küçük olması gerekir.

Bir kesrin paydası küçüldükçe değeri büyür; tarım alanı ne kadar darsa fizyolojik yoğunluk o kadar yüksek çıkar.

Yer şekilleri ile tarım alanı ilişkisini kur.

Dağlık ve engebeli bölgelerde tarım alanları parçalı ve dardır.

Türkiye'de topoğrafya, tarım arazilerinin genişliğini doğrudan belirleyen ana faktördür.

Bölgeleri coğrafi özelliklerine göre analiz et.

Doğu Karadeniz, Kaçkar Dağları ve dik yamaçlar nedeniyle tarım alanlarının en kısıtlı olduğu bölümdür.

Konya, Ergene ve Orta Fırat gibi düzlük yerlerde tarım alanı geniş olduğu için yoğunluk farkı azdır; Doğu Karadeniz bu konuda en uç örnektir.

Anahtar Kavram

Nüfus yoğunluğu türleri ile yer şekilleri arasındaki ilişki

İpuçları

İki formülde de nüfus aynıdır. Soruyu çözmek için 'Toplam Alan' ile 'Tarım Alanı' arasındaki farkın nerede en büyük olduğunu bulun.

Tarım alanlarının en dar olduğu bölgeler genellikle en dağlık olanlardır. Türkiye fiziki haritasını gözünüzün önüne getirin.

Doğu Karadeniz'in engebeli yapısı, tarım alanlarını toplam alanın sadece küçük bir parçası haline getirir. Bu da fizyolojik yoğunluğun 'şişmesine' neden olur.

Daha Fazla Pratik

Tarımsal nüfus yoğunluğunu etkileyen 'çalışan nüfus' ve 'makineleşme' faktörlerini inceleyerek konuyu derinleştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 496Soru →

Türkiye'de son yıllarda yaşanan demografik dönüşüm süreci; doğum oranlarının azalması, ortalama yaşam süresinin uzaması ve nüfusun yaşlanmaya başlaması gibi temel özelliklerle karakterize edilmektedir. Bu değişimler sonucunda Türkiye'nin nüfus yapısında görülen bağımlılık oranlarındaki değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Genç bağımlı nüfusun (

0-14

yaş) toplam nüfus içindeki oranı azalırken, yaşlı bağımlı nüfusun (

65+

yaş) oranı artmaktadır.

Aritmetik nüfus yoğunluğunun her yıl artış göstermesi, toplam bağımlı nüfus miktarının azaldığını kesin olarak kanıtlamaktadır.

Yayla ve kom gibi geçici yerleşmelerin hızla kalıcı yerleşmeye dönüşmesi, genç bağımlı nüfus oranının ülke genelinde artmasına neden olmuştur.

Kırdan kente göçün tamamen durmasıyla birlikte, büyük şehirlerdeki yaşlı bağımlı nüfus oranı hızla düşüşe geçmiştir.

Sanayi kuruluşlarının hammaddeye yakın yerlerde toplanması, aktif nüfusun tamamının birincil ekonomik faaliyetlerde çalışmasını sağlamıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç bağımlı nüfusun ( $0-14$ yaş) toplam nüfus içindeki oranı azalırken, yaşlı bağımlı nüfusun ( $65+$ yaş) oranı artmaktadır.

Cevap

Genç bağımlı nüfusun (

0-14

yaş) oranının azalması ve yaşlı bağımlı nüfusun (

65+

yaş) oranının artması

Türkiye'nin güncel demografik yapısında doğum hızındaki düşüş, çocuk nüfus oranını (genç bağımlı nüfus) aşağı çekmektedir. Aynı zamanda yaşam standartlarının iyileşmesiyle yaşlı nüfusun payı artmakta, bu da yaşlı bağımlı nüfus oranının yükselmesine neden olmaktadır. Bu durum Türkiye'nin 'yaşlanan nüfus' kategorisine girdiğini göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

Doğum oranlarının etkisini analiz et

Doğum oranlarının azalması, nüfusun tabanını (

0-14

yaş grubu) daraltır.

Yeni doğan bebek sayısı azaldıkça toplam nüfus içindeki payları düşer.

Yaşam süresi değişimini analiz et

Sağlık hizmetlerinin gelişmesiyle ortalama yaşam süresi uzar ve

65+

yaş grubundaki nüfus artar.

Yaşlı nüfusun hayatta kalma oranı arttıkça bu grubun genel nüfustaki payı yükselir.

Bağımlılık türlerini eşleştir

Genç bağımlılık düşerken, yaşlı bağımlılık yükselmektedir.

Bağımlılık oranı, üretken olmayan yaş gruplarının (

0-14

65+

) çalışma çağındaki nüfusa (

15-64

) oranıdır.

Anahtar Kavram

Nüfusun Yaş Yapısı ve Bağımlılık Oranları

İpuçları

Bağımlı nüfusu ikiye ayırın:

0-14

yaş (genç) ve

65+

yaş (yaşlı).

Türkiye'de doğum oranlarının azaldığını ve yaşlı nüfusun arttığını hatırlayın.

Nüfus piramidinin tabanının daralması çocuk oranının, tepesinin genişlemesi yaşlı oranının arttığını gösterir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin nüfus piramidinin şekil değişimini (asimetrik piramitten arı kovanına geçiş süreci) inceleyen bir soru çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 497Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet’in ilanından 1960 yılına kadar geçen süreçte nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik "pronatalist" (doğum yanlısı) politikalar uygulanmıştır. Ancak 1960 yılından itibaren bu politikadan vazgeçilmiş ve nüfus artış hızını kontrol altına almayı amaçlayan yeni bir döneme girilmiştir.

1960 yılında gerçekleşen bu politika değişikliğinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Hızlı nüfus artışının ekonomik kalkınma hızını yavaşlatması

Ülke genelinde yaşlı nüfus oranının hızla artmaya başlaması

Tarımda makineleşmenin iş gücü ihtiyacını tamamen ortadan kaldırması

Kentli nüfus oranının kırsal nüfus oranını geçmiş olması

Salgın hastalıklar nedeniyle toplam nüfusun azalma eğilimine girmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hızlı nüfus artışının ekonomik kalkınma hızını yavaşlatması

Cevap

1960 yılındaki politika değişikliğinin temel nedeni hızlı nüfus artışının ekonomik kalkınma hızı üzerindeki olumsuz etkisidir.

1960 yılından sonra hazırlanan Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda, yüksek nüfus artış hızının yatırımların üretken alanlara kaydırılmasını engellediği ve kalkınma hızını düşürdüğü resmen kabul edilmiştir. Bu nedenle nüfus planlaması yasası çıkarılarak artış hızını düşürmeye yönelik politikalar benimsenmiştir.

Adım Adım Çözüm

Dönemsel özelliklerin analizi

1960 öncesi askeri ve ekonomik güç için sayısal artış hedeflenirken, 1960 sonrası 'planlı kalkınma' dönemi başlamıştır.

Türkiye'nin nüfus politikaları ekonomik şartlara ve kalkınma hedeflerine göre şekillenir.

Nüfus-ekonomi ilişkisinin kurulması

Hızlı nüfus artışının kişi başına düşen milli geliri azalttığı ve demografik yatırımların yükünü artırdığı tespit edilmiştir.

Ekonomik kalkınmanın sürdürülebilirliği için nüfus artış hızı ile ekonomik büyüme hızı arasında denge kurulmalıdır.

Anahtar Kavram

Nüfus Politikalarının Değişimi

İpuçları

1960 sonrası Türkiye'de 'Kalkınma Planları' döneminin başladığını hatırlayın.

Bir ülkenin kaynakları, nüfusundan daha yavaş artarsa ne tür bir ekonomik sorun ortaya çıkar?

Hızlı nüfus artışı ile kişi başına düşen milli gelir arasındaki ilişkiyi düşünün.

Daha Fazla Pratik

1923-1960 arası uygulanan doğum teşvik yöntemlerini (vergi muafiyeti, çok çocuklu annelere madalya vb.) gözden geçirin.

Tahmini Süre:45s

Soru 498Soru →

Türkiye’de kentsel yerleşmelerin büyümesinde ve fonksiyonel çeşitlilik kazanmasında; tarım, sanayi, maden, ulaşım, turizm ve idari gibi ekonomik faaliyetler belirleyici olmaktadır. Bazı şehirlerin gelişiminde tek bir fonksiyonun baskın olduğu görülürken, bazıları ise çok yönlü bir gelişim sergilemektedir.

Buna göre, aşağıda verilen şehir ve bu şehrin büyümesini sağlayan baskın fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Batman - Maden

Karabük - Sanayi

Afyonkarahisar - Ulaşım

Muğla - Sanayi

Eskişehir - Eğitim ve Kültür

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Muğla - Sanayi

Cevap

Muğla - Sanayi eşleştirmesi yanlıştır; çünkü Muğla'nın baskın fonksiyonu turizm ve yönetimdir.

Muğla şehri, coğrafi konumu ve yer şekilleri özellikleri nedeniyle büyük ölçekli sanayi faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir merkez değildir. Bu şehir daha çok turizm potansiyeli, idari yapısı (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ve kamu kurumları) ve çevresindeki tarımsal faaliyetlerin merkezi olma özelliğiyle ön plana çıkar. Dolayısıyla sanayi, şehrin baskın fonksiyonu olarak kabul edilemez.

Adım Adım Çözüm

Verilen şehirlerin temel ekonomik faaliyetlerini belirle.

Batman: Petrol (Maden), Karabük: Demir-Çelik (Sanayi), Afyonkarahisar: Yol kavşağı (Ulaşım), Eskişehir: Üniversiteler (Eğitim).

Şehirlerin hangi fonksiyonla büyüdüğünü saptamak için.

Muğla şehrinin ekonomik yapısını analiz et.

Muğla, Menteşe yöresinde yer alan, dağlık yapısı nedeniyle sanayinin sınırlı kaldığı, ancak turizm ve idari (üniversite ve valilik) fonksiyonların baskın olduğu bir merkezdir.

Seçeneklerdeki hatayı bulmak için.

Eşleştirmeleri karşılaştır.

Muğla - Sanayi eşleştirmesi, şehrin gerçek fonksiyonel kimliğiyle uyuşmamaktadır.

Yanlış seçeneği doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Şehirlerin fonksiyonel sınıflandırılması, o şehirdeki baskın ekonomik faaliyet koluna göre yapılır.

İpuçları

Şehirlerin hangisinin bir 'sanayi devrimi' veya yoğun fabrika bacalarıyla anıldığını düşünün.

Muğla'nın yer şekillerini (Menteşe Dağları) ve ulaşım yollarına olan uzaklığını hatırlayın; bu durum büyük fabrikaların kurulmasını zorlaştırır.

Muğla il merkezi, sanayi tesislerinden ziyade üniversitesi ve yönetim birimleriyle bir 'memur ve öğrenci şehri' kimliğine daha yakındır.

Daha Fazla Pratik

Liman şehirlerinin fonksiyonel gelişiminde hinterlandın (art bölge) etkisini araştırmak konuyu pekiştirebilir.

Alternatif Yöntem

Şehirleri 'ne üretiyor?' sorusuyla test edin. Batman petrol, Karabük demir-çelik, Afyon kavşak noktası hizmeti üretirken Muğla sanayi ürünü değil, turizm ve idari hizmet üretir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 499Soru →

Türkiye’de köy altı yerleşmeleri; yer şekilleri, su kaynakları ve ekonomik faaliyetlerin türüne göre farklı bölgelerde yoğunlaşmış; yerleşme süresi bakımından ise "kalıcı" veya "geçici" olarak ikiye ayrılmıştır.

Aşağıdaki tabloda bazı köy altı yerleşmeleri ile bu yerleşmelerin yaygın görüldüğü yerler ve yerleşme süreleri eşleştirilmiştir:

Yerleşme Tipi	Yaygın Görüldüğü Yer	Yerleşme Süresi
$I.$ Divan	Batı Karadeniz	Kalıcı
$II.$ Oba	Toroslar	Geçici
$III.$ Mezra	Doğu Anadolu	Kalıcı
$IV.$ Kom	Doğu Anadolu	Geçici
$V.$ Çiftlik	Ergene Havzası	Geçici

Buna göre, tablodaki numaralandırılmış eşleştirmelerin hangisinde yerleşme süresi yanlış belirtilmiştir?

I

II

III

IV

V

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $V$

Cevap

Çiftlik yerleşmesi için verilen 'geçici' yerleşme süresi yanlıştır; bu yerleşmeler kalıcı statüdedir.

Çiftlik yerleşmeleri; geniş düzlüklerde tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin bir arada yapıldığı, yılın tamamında ikamet edilen kalıcı (sürekli) köy altı yerleşmeleridir. Marmara (Ergene), İç Anadolu ve Ege bölgelerinde yaygın olan bu yerleşmelerin tabloda 'geçici' olarak belirtilmesi bir bilgi hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki yerleşme tiplerini ve karşılarında verilen yerleşme sürelerini (kalıcı/geçici) inceleyin.

Divan, Mezra ve Çiftlik 'kalıcı'; Oba ve Kom 'geçici' olarak listelenmiştir.

Soruda yerleşme süresindeki yanlışlığın tespit edilmesi istenmektedir.

Köy altı yerleşmelerinde kalıcılığı belirleyen temel faktörün ekonomik faaliyetin sürekliliği (özellikle tarım) olduğunu hatırlayın.

Mahalle, Divan, Mezra ve Çiftlik yerleşmeleri kalıcı; Yayla, Kom, Oba, Ağıl, Dam ve Dalyan yerleşmeleri geçicidir.

Müfredat bilgilerine göre yerleşme tiplerini sınıflandırmak gerekir.

Çiftlik yerleşmesinin özelliklerini analiz ederek tablodaki bilgiyle kıyaslayın.

Çiftlikler geniş arazilerde tarım ve hayvancılığın yapıldığı kalıcı yerleşmelerdir ancak tabloda 'geçici' olarak işaretlenmiştir.

Hatalı eşleştirmenin beşinci sırada olduğu tespit edilir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Köy Altı Yerleşmelerinin Süreklilik (Kalıcı/Geçici) Kriterleri

İpuçları

Köy altı yerleşmesinin kalıcı olup olmamasını belirleyen en temel unsur, orada yürütülen ekonomik faaliyetin (tarım mı yoksa hayvancılık mı) yıl boyu sürüp sürmediğidir.

KPSS müfredatına göre Mahalle, Divan, Mezra ve Çiftlik 'kalıcı'; Yayla, Kom, Oba, Ağıl, Dam ve Dalyan 'geçici' yerleşmelerdir.

Geniş tarım arazilerinin ortasında kurulu olan çiftlik binaları ve müştemilatı, yılın tamamında kullanım için tasarlanmıştır.

Daha Fazla Pratik

Diğer köy altı yerleşmelerinden olan 'Dam' ve 'Dalyan' yerleşmelerinin hangi ekonomik faaliyetlerle ilişkili olduğunu ve Türkiye'nin hangi bölgelerinde yoğunlaştığını tekrar edin.

Alternatif Yöntem

Yerleşmeleri ekonomik faaliyetine göre gruplayın: Tarım ön plandaysa büyük ihtimalle 'Kalıcı', sadece hayvancılık ön plandaysa (otlak arayışı vb.) büyük ihtimalle 'Geçici' yerleşmedir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 500Soru →

Türkiye'de özellikle 1950'li yıllardan itibaren hız kazanan kırdan kente göç hareketlerinde pek çok faktör etkili olmuştur. Bu faktörler kırsal alanın yaşamı zorlaştıran şartlarını ifade eden "itici faktörler" ve kentlerin sunduğu imkanları ifade eden "çekici faktörler" olarak iki temel grupta incelenmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de gerçekleşen iç göçlerde rol oynayan itici faktörlerden biri değildir?

Tarımda makineleşme sonucunda kırsal alanda iş gücü ihtiyacının azalması

Tarım arazilerinin miras yoluyla aile üyeleri arasında küçük parçalara bölünmesi

Şehirlerdeki sanayi tesislerinin ve hizmet sektörünün sunduğu geniş iş imkanları

Kırsal kesimde eğitim, sağlık ve kültürel hizmetlerin kentlere göre yetersiz kalması

Erozyon ve benzeri doğal afetlerin toprak verimliliğini düşürerek tarımsal geçimi zorlaştırması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şehirlerdeki sanayi tesislerinin ve hizmet sektörünün sunduğu geniş iş imkanları

Cevap

Şehirlerdeki sanayi tesislerinin ve hizmet sektörünün sunduğu geniş iş imkanları, göçün 'itici' değil 'çekici' nedenidir.

Şehirlerdeki sanayi faaliyetleri ve hizmet sektörünün gelişmişliği, insanları şehirlere doğru çeken bir avantajdır. Bu durum, göçün kaynağındaki (kırsaldaki) bir sorundan değil, hedefteki (kentteki) bir fırsattan kaynaklandığı için 'çekici faktör' olarak sınıflandırılır.

Adım Adım Çözüm

İtici ve çekici faktörlerin tanımlarını hatırla.

İtici faktörler kırsaldaki olumsuzluklardır; çekici faktörler ise kentteki olumlu imkanlardır.

Soruda bizden hangisinin itici faktör olmadığı (yani çekici faktör olduğu) sorulmaktadır.

Seçeneklerdeki durumları kırsal/kentsel ve olumlu/olumsuz ekseninde analiz et.

Sanayi ve hizmet sektöründeki iş imkanları şehirle ilgili ve olumlu bir özelliktir.

Kentsel alanın sunduğu avantajlar 'çekici faktörler' kategorisine girer.

Anahtar Kavram

Göçün İtici ve Çekici Faktörleri

İpuçları

Soru kökündeki 'itici' kelimesi, insanları yaşadıkları yerden uzaklaştıran sorunları ifade eder.

Hangi seçenek bir 'sorun'dan ziyade bir 'fırsat' veya 'avantaj' belirtmektedir?

Sanayi ve iş imkanları, kentlerin cazibesini artırarak insanları kendisine çeken bir unsurdur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de göçlerin sonuçlarını (çarpık kentleşme, sanayi tesislerinin kent içinde kalması vb.) inceleyen bir soru çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

ÖncekiSayfa 25 / 29Sonraki

Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap