Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de iç göçler sonucunda nüfusun mekânsal dağılımı değişirken, göç veren ve göç alan bölgelerin demografik ve ekonomik yapılarında da önemli farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Buna göre, Türkiye'deki göçlerin sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

Kentsel yerleşmelerin büyümesinde ve fonksiyonel değişiminde yerel coğrafi koşulların yanı sıra küresel ölçekteki krizler ve ekonomik yönelimler de belirleyici olabilmektedir.

Örneğin; 19. yüzyılın ikinci yarısında okyanus ötesinde yaşanan askeri ve siyasi çatışmalar (Amerikan İç Savaşı) sonucunda Avrupa dokuma sanayisinin yeni ham madde arayışına girmesi, Anadolu'da o dönemde küçük bir kıyı yerleşmesi olan bir merkezin kaderini tamamen değiştirmiştir. Çukurova'nın yüksek tarımsal üretim potansiyelinin inşa edilen demir yolu ağıyla denize ulaştırıldığı bu nokta, kısa sürede dış ticarete dönük önemli bir iskele ve cazibe merkezine dönüşmüştür. Günümüzde ise Türkiye'nin ilk serbest bölgesine ev sahipliği yapan; limanı, lojistik üssü, tarıma dayalı sanayisi ve petrol depolama/dolum tesisleriyle çok fonksiyonlu bir metropol konumundadır.

Yukarıda mekânsal ve fonksiyonel gelişim süreci özetlenen kentsel merkez aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekillerinin uzanışı ve su kaynaklarının ulaşılabilirliği belirleyici bir rol oynar. Bu faktörlerin dağılımına bağlı olarak konutlar; toplu, dağınık, çizgisel veya dairesel gibi farklı morfolojik yapılar sergiler.

Buna göre, yerleşme dokuları ve bu dokuların yaygın olarak görüldüğü alanlarla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki tabloda Türkiye'deki iki farklı kırsal alanın (X ve Y yöreleri) yerleşme özellikleri karşılaştırılmıştır:

Bu tabloya göre, X ve Y yörelerinde yerleşme dokularının birbirinden tamamen farklı olmasında belirleyici olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bazı şehirlerin büyümesinde ve fonksiyonel gelişiminde belirli ekonomik faaliyetler ön plana çıkmaktadır. Aşağıdaki tabloda üç farklı şehrin gelişiminde etkili olan temel fonksiyonel özellikler verilmiştir:

Bu özellikler dikkate alındığında, ilgili şehirler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de bir şehrin "sanayi şehri" kimliği kazanmasında, o sanayi dalının hammaddesinin şehir çevresinde bulunması (hammaddeye yakınlık) sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak bazı şehirler, işlenen hammaddeye sahip olmamasına rağmen sahip olduğu ulaşım ve liman avantajları sayesinde belirli bir sanayi kolunda uzmanlaşarak fonksiyonel bir gelişim yaşamıştır.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisi karşısında verilen sanayi fonksiyonu bakımından bu duruma (hammaddeye uzak, ulaşıma yakın) bir örnek oluşturur?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde yer şekilleri, su kaynakları ve ulaşım hatları gibi faktörler belirleyici olmaktadır. Bazı yerleşmelerde konutların bir akarsu vadisi, bir yol güzergâhı veya bir dağ eteği boyunca belli bir hat üzerinde sıralandığı görülür.

Bu özelliklere sahip olan kırsal yerleşme dokusu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu ve köy altı yerleşmelerinin sınıflandırılması; yer şekilleri, iklim, jeolojik yapı, su kaynakları, hakim ekonomik faaliyet türü ve mülkiyet ilişkileri gibi çok boyutlu faktörlerin etkileşimiyle şekillenir. Bu karmaşık yapı, genel coğrafi kuralların dışında bazı yörelere özgü istisnai yerleşme formlarının ortaya çıkmasına da zemin hazırlamaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki kırsal yerleşmelerin dokusu ve köy altı yerleşme türleri ile ilgili aşağıdaki analitik değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin büyümesinde ve fonksiyonel çeşitlilik kazanmasında, ana ulaşım yollarının kavşak noktasında bulunmaları (ulaşım fonksiyonu) belirleyici bir rol oynamıştır. Bu özelliğe sahip şehirler, çevrelerindeki yerleşim birimleri için aynı zamanda birer ticaret ve hizmet merkezi haline gelmişlerdir. Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin kentsel gelişiminde 'ulaşım ve kavşak noktası olma' fonksiyonunun payı diğerlerine göre daha azdır?

Türkiye'de $1965$ yılında çıkarılan Nüfus Planlaması Kanunu ile nüfus artış hızını düşürücü politikalara geçilmiş olmasına rağmen, $1965-1985$ yılları arasındaki yirmi yıllık dönemde nüfusa eklenen kişi sayısının (mutlak artış) önceki dönemlere kıyasla sayısal olarak daha fazla olduğu görülmüştür.

Bu demografik eğilimin temel nedeni ve politika yapıcıların bu tabloya karşı $1985$ sonrasında geliştirdiği yeni politika yaklaşımı aşağıdakilerin hangisinde doğru bir nedensellik bağıyla birlikte verilmiştir?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; ekonomik faaliyetlerin türü, yerleşme süresi ve konut sayısı gibi kriterlere göre sınıflandırılmaktadır. Bazı yerleşmeler sadece hayvancılık faaliyetleri için yılın belli dönemlerinde kullanılırken (geçici), bazıları ise tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı, yıl boyunca ikamet edilen (kalıcı) yerleşmelerdir.

Buna göre, aşağıdaki köy altı yerleşmelerinden hangisi, genellikle Karadeniz (özellikle Batı Karadeniz) ve Batı Anadolu gibi bölgelerde görülen, birkaç mahallenin idari olarak birleşmesiyle oluşmuş 'kalıcı' bir yerleşme tipidir?

Türkiye'de nüfusun yapısal özellikleri (nitelikleri); yaş grupları, cinsiyet durumu, eğitim seviyesi ve çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına dağılımı gibi unsurları kapsar. Bu özellikler, bir ülkenin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinin en önemli göstergeleri arasında yer alır.

Buna göre, günümüz Türkiye nüfusunun yapısal özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusu üzerinde doğal çevre faktörleri belirleyici bir rol oynamaktadır. Bir araştırmacı yaptığı saha çalışmalarında şu iki farklı yerleşme dokusunu gözlemlemiştir:

$1.$ Tip: Su kaynaklarının her yerde bulunabildiği, ancak yer şekillerinin oldukça engebeli olması nedeniyle konutların birbirinden uzak ve yamaçlara serpilmiş şekilde inşa edildiği görülür.
$2.$ Tip: Su kaynaklarının kısıtlı, yer şekillerinin ise sade (düz) olması nedeniyle konutların mevcut su kaynaklarının etrafında birbirine yakın ve sık bir düzende toplandığı görülür.

Buna göre, gözlemlenen bu yerleşme dokuları ve en yaygın görüldüğü coğrafi bölgeler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de özellikle Doğu ve İç Anadolu'nun kırsal kesimlerinden Marmara ve Ege'deki sanayileşmiş büyük kentlere doğru gerçekleşen yoğun iç göçler, göçün başladığı ve bittiği bölgelerde önemli değişimlere neden olmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki iç göçlerin sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

Türkiye'de iç göç hareketleri, hem göçün başladığı kırsal alanlarda hem de göçün yöneldiği kentsel merkezlerde çeşitli sosyal ve ekonomik değişimlere yol açmaktadır. Göç veren bölgelerdeki değişimler genellikle nüfusun azalması ve üretimin aksaması şeklinde kendini gösterirken, göç alan bölgelerde hızlı büyümenin getirdiği sorunlar ön plana çıkmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi göç veren kırsal bir yerleşmede ortaya çıkması beklenen sonuçlardan biri değildir?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırması yapılırken, şehri büyüten ve ekonomik karakterini belirleyen temel faaliyet esas alınır. Bazı şehirler, yer altı kaynaklarının bulunduğu sahalarda 'maden şehri' olarak gelişirken; bazıları bu kaynakların işlendiği tesislerin varlığıyla 'sanayi şehri' kimliği kazanır. Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin kentsel gelişimindeki temel fonksiyon, o alanda bir maden çıkarımının yapılmasından ziyade hammaddenin işlendiği bir sanayi faaliyetine dayanmaktadır?

Türkiye'de kırsal yerleşme dokularının şekillenmesinde genellikle su kaynaklarının yeterliliği ve yer şekillerinin engebeli olup olmaması belirleyici rol oynar. Örneğin, suyun bol ve arazinin engebeli olduğu Karadeniz'de 'dağınık yerleşme', suyun kıt ve arazinin sade olduğu İç Anadolu'da 'toplu yerleşme' hakimdir. Ancak Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, yer şekilleri sade olmasına ve modern tekniklerle suya erişim kolaylaşmasına rağmen yerleşmelerin hâlâ oldukça sıkı 'toplu yerleşme' dokusunu koruduğu görülmektedir.

Buna göre, Güneydoğu Anadolu'daki yerleşmelerin fiziki şartlar uygun olsa dahi toplu dokusunu korumasındaki temel beşerî faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından $1965$ yılına kadar geçen süreçte, özellikle uzun süren savaşlar sonrası azalan nüfusu canlandırmak ve kalkınma hamleleri için gerekli iş gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla pro-natalist (nüfus artışını destekleyen) politikalar izlenmiştir. Bu dönemde nüfus artış hızını yükseltmek için çeşitli yasal düzenlemeler ve sosyal teşvikler hayata geçirilmiştir.

**Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $1923-1965$ dönemi nüfus politikaları kapsamında uygulanan yöntemlerden biri değildir?**

Türkiye'deki şehirlerin büyümesinde ve gelişmesinde sanayi, ticaret, turizm, tarım, ulaşım, idari ve madencilik gibi çeşitli fonksiyonel özellikler belirleyici rol oynamaktadır. Bazı şehirler tek bir fonksiyonla ön plana çıkarken, bazıları birden fazla fonksiyona sahiptir.

Buna göre, aşağıda verilen şehir ve bu şehrin gelişmesinde en belirgin olan fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de $2014$ yılından itibaren belirginleşen ve günümüzde de devam eden nüfus politikalarında, nüfusun hem nitelik hem de nicelik yönünden iyileştirilmesine odaklanılmıştır. Özellikle toplam doğurganlık hızındaki düşüş ve nüfusun yaşlanma eğilimi, devletin bu alandaki stratejilerini yeniden şekillendirmesine neden olmuştur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin güncel nüfus politikalarının temel amaçları arasında yer almaz?