Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 301Soru →

Türkiye'nin jeopolitik önemini belirleyen unsurlar; zamanla değişmeyen (statik) ve değişebilen (dinamik) faktörler olarak ikiye ayrılır. Bir unsurun fiziksel coğrafya verilerine dayanması onu statik kılarken, beşeri ve ekonomik süreçlere bağlı olması dinamik hale getirir. Türkiye'nin sınır aşan sular üzerindeki konumu ve hidropolitik gücü de bu iki faktörün etkileşimiyle şekillenmektedir.

Buna göre, Türkiye'nin su potansiyelinin jeopolitik bir güç unsuru olarak değerlendirilmesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudan statik (değişmeyen) bir faktördür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nehir havzalarının topografik yapısı ve Türkiye'nin bu nehirlerin yukarı havzasında (memba) yer alması

Cevap

Nehir havzalarının topografik yapısı ve Türkiye'nin bu nehirlerin yukarı havzasında (memba) yer alması
Türkiye'nin nehirlerin memba (yukarı havza) konumunda bulunması ve havzaların fiziksel yapısı, ülkenin yer şekilleri ile ilgili bir durumdur. Yer şekilleri, jeopolitik analizlerde 'statik' yani zamanla değişmeyen temel unsurlar arasında yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılmasını analiz et.
Statik unsurlar (coğrafi konum, yer şekilleri, iklim) ve Dinamik unsurlar (nüfus, ekonomi, siyaset, teknoloji) ayrımı yapılır.
Soruda statik bir faktör istendiği için fiziksel coğrafya verisi aranmalıdır.
2
Seçenekleri beşeri/siyasi ve fiziksel olarak ayrıştır.
Hukuk, baraj projeleri, teknolojik kullanım ve iklimsel değişimler (zamanla değişen süreçler) elenir.
Beşeri müdahaleler ve zamana bağlı değişkenler statik kabul edilemez.
3
Yeryüzü şekilleri ve havza konumunu değerlendir.
Türkiye'nin Fırat ve Dicle gibi nehirlerin 'yukarı havzasında' (memba) bulunması, yer şekillerine bağlı kalıcı ve statik bir durumdur.
Topografya ve memba konumu, insanın müdahale edemediği temel fiziksel veridir.

Anahtar Kavram

Jeopolitik unsurların Statik ve Dinamik olarak ayrılması

İpuçları

1
Statik unsurlar insanın müdahale edemediği fiziksel coğrafya özellikleridir.
2
Bir unsurun zamanla (yıllar veya yüzyıllar içinde) değişip değişmediğini düşünün; yasalar ve projeler değişebilir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik konumundaki 'değişmeyen' (statik) unsurlar ile 'değişebilen' (dinamik) unsurların listesini karşılaştırarak çalışmanız konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 302Soru →

Türkiye, başlangıç meridyeninin doğusunda 26∘−45∘26^{\circ} - 45^{\circ} boylamları arasında yer almaktadır. Bu durumun, Türkiye'nin coğrafi özellikleri üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ülkenin en doğusu ile en batısı arasında yerel saat farkının oluşması

Cevap

Türkiye'nin boylam dereceleri, ülkenin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkını belirleyen temel faktördür.
Meridyenler (boylamlar), Dünya üzerindeki bir noktanın doğu-batı konumunu belirtir ve ardışık her meridyen arasında 44 dakikalık sabit bir zaman farkı vardır. Dolayısıyla Türkiye'nin 26∘26^{\circ} ve 45∘45^{\circ} boylamları arasında olması, bu iki uç nokta arasında yerel saat farkı oluşmasının temel nedenidir.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum bileşenlerini ayırt etme
Enlem (paralel) kuzey-güney özelliklerini, boylam (meridyen) ise doğu-batı ve zaman özelliklerini belirler.
Soruda verilen 26∘−45∘26^{\circ} - 45^{\circ} değerleri boylam (meridyen) dereceleridir.
2
Boylamın etkisini belirleme
Ardışık iki meridyen arasındaki 44 dakikalık zaman farkı kuralına göre, boylam farkı yerel saat farkını doğurur.
Zaman kavramı ve meridyen sayısı doğrudan birbiriyle ilişkilidir.
3
Seçenekleri analiz etme
Yerel saat farkı dışında kalan seçeneklerin enlem (matematik konum) veya özel konum ile ilgili olduğu saptanır.
Hatalı çıkarımları eleyerek kesin sonuca ulaşmak için kavram ayrımı yapılmalıdır.

Anahtar Kavram

Boylamın (Meridyenlerin) temel görevi yerel saati belirlemektir.

İpuçları

1
Matematik konumun iki bileşeni olan enlem ve boylamın görevlerini hatırlayın.
2
Boylam (meridyen) denildiğinde akla ilk gelmesi gereken kavram 'zaman'dır.
3
Türkiye'nin en batısı ile en doğusu arasındaki 1919 meridyenlik farkın neyi etkilediğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun yerel saat dışındaki sonuçlarını (mesafe gibi) inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 303Soru →

Türkiye'nin jeopolitik konumu, sahip olduğu kara sınırlarının ötesinde deniz yetki alanlarını da kapsayan çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Özellikle Doğu Akdeniz'de son yıllarda yoğunlaşan enerji kaynakları arama faaliyetleri ve kıta sahanlığı tartışmaları, Türkiye'nin deniz jeopolitiğini stratejik bir öncelik haline getirmiştir. Buna göre, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları konusundaki tezlerini ve stratejik önemini güçlendiren temel fiziki (statik) dayanak aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anadolu yarımadasının Doğu Akdeniz havzasında en uzun kıyı şeridine sahip olan ana kara parçası olması

Cevap

Anadolu yarımadasının Doğu Akdeniz havzasında en uzun kıyı şeridine sahip olan ana kara parçası olması
Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki en uzun kıyı şeridine sahip ana kara parçası olması, jeopolitiğin 'fiziki coğrafya' özelliklerine dayanan ve zamanla değişmeyen (statik) bir unsurudur. Deniz hukukundaki 'kara denize hakimdir' ilkesi gereği, bu fiziki durum Türkiye'nin bölgedeki jeopolitik tezlerinin en temel ve sarsılmaz dayanağını oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılması
Statik (fiziki coğrafya özellikleri gibi değişmeyen) ve Dinamik (siyaset, ekonomi, askeri güç gibi değişen) unsurlar ayrıştırılır.
Soruda 'fiziki (statik)' dayanak istendiği için coğrafi şekil, kıyı yapısı veya ada/kara durumu gibi değişmeyen bir özellik aranmalıdır.
2
Doğu Akdeniz bağlamında seçeneklerin değerlendirilmesi
Anlaşmalar, gemi teknolojisi ve ekonomik maliyetler dinamik unsurlardır; kıyı şeridi uzunluğu ise fiziki bir veridir.
Uluslararası hukukta (Deniz Hukuku) bir ülkenin kıta sahanlığı iddiaları, kıyılarının uzunluğu ve ana kara yapısıyla doğrudan ilişkilidir.
3
Doğru seçeneğin teyit edilmesi
Anadolu'nun Doğu Akdeniz'deki hakim konumu ve kıyı uzunluğu, Türkiye'nin bölgedeki jeopolitik tezlerinin temelini oluşturur.
Kıyı uzunluğu zamanla değişmeyen coğrafi bir gerçeklik olduğu için 'statik' bir unsurdur.

Anahtar Kavram

Jeopolitiğin Değişmeyen (Statik) Unsurları

İpuçları

1
Jeopolitiği belirleyen unsurları 'değişen' ve 'değişmeyen' olarak ikiye ayırarak düşünün.
2
Bir ülkenin yüz ölçümü, kıyı yapısı ve stratejik su yolları 'statik' yani değişmeyen fiziki unsurlardır.
3
Soruda Türkiye'nin 'kıyıdaş ülke' sıfatıyla sahip olduğu doğal bir avantaj sorulmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitiğinde 'dinamik' unsurların (askeri güç, ekonomi, nüfus) son dönemdeki değişimlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 304Soru →

Türkiye'de enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklık ortalamaları genel olarak azalmaktadır. Bu sıcaklık azalışı; tarım, orman, yerleşme ve kalıcı kar üst sınırlarının deniz seviyesine doğru yaklaşmasına (alçalmasına) yol açar.

Buna göre, özel konum şartları ihmal edilip sadece enlem etkileri göz önüne alındığında, aşağıdaki dağların hangisinde tarım üst sınırının deniz seviyesinden daha yüksekte yer alması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bey Dağları

Cevap

Antalya çevresinde yer alan Bey Dağları, Türkiye'nin en güneyindeki seçenek olduğu için tarım üst sınırının en yüksek olduğu merkezdir.
Türkiye'de enlem etkisiyle sıcaklık güneyden kuzeye azaldığı için, bitkilerin yetişebileceği ısı ortamı güneyde daha yüksek rakımlarda mevcuttur. Antalya'da bulunan Bey Dağları, seçenekler içindeki en güney merkez olduğu için tarım faaliyetlerinin deniz seviyesinden en uzağa (en yükseğe) tırmanabildiği yerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Enlem ve sıcaklık ilişkisini kurmak
Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe (Ekvator'dan uzaklaşıldıkça) güneş ışınlarının geliş açısı daralır ve sıcaklıklar azalır.
Enlem etkisi, matematik konumun bir sonucudur.
2
Sıcaklığın yükselti sınırları üzerindeki etkisini belirlemek
Sıcaklığın yüksek olduğu güney enlemlerde tarım, orman ve yerleşme gibi faaliyetler dağların daha yüksek rakımlarına kadar çıkabilir.
Bitkilerin yetişmesi ve insanların yerleşmesi için gerekli minimum sıcaklık değerleri güneyde daha yüksek rakımlarda bulunur.
3
Seçeneklerdeki dağların coğrafi mevkilerini karşılaştırmak
Bey Dağları (Antalya) yaklaşık 36∘−37∘36^\circ - 37^\circ Kuzey enlemlerinde iken; Kaçkar, Küre, Yıldız ve Canik Dağları 41∘−42∘41^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri kuşağındadır.
Üst sınırın en yüksek olması için en güneydeki (enleme göre en sıcak) merkez seçilmelidir.

Anahtar Kavram

Tarım, orman ve yerleşme üst sınırları enlem etkisine bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru alçalır.

İpuçları

1
Sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde bitkiler daha yüksek rakımlarda yetişebilir.
2
Türkiye'de en sıcak bölgeler, güneş ışınlarını daha dik alan güney enlemleridir.
3
Seçeneklerdeki dağlardan hangisi Akdeniz Bölgesi'nde, yani en güneyde yer alır?

Daha Fazla Pratik

Kalıcı kar alt sınırı ile tarım üst sınırı arasındaki farkı ve enlemle olan ters orantısını inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 305Soru →

Bir ülkenin jeopolitik önemi değerlendirilirken, komşu bölgelerin sahip olduğu veya yoksun olduğu doğal kaynaklar da dikkate alınır. Komşu bölgelerde eksikliği hissedilen yaşamsal kaynaklara sahip olmak, bir ülkenin o bölgedeki stratejik gücünü doğrudan artırır.

Türkiye'nin özellikle güney ve güneydoğusundaki komşularının genel iklim ve coğrafi koşulları düşünüldüğünde, Türkiye'ye bu bölgede stratejik bir üstünlük sağlayan temel fiziki özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kaynağını kendi topraklarından alıp güneydeki kurak bölgelere doğru akan zengin tatlı su havzalarına sahip olması

Cevap

Kaynağını kendi topraklarından alıp güneydeki kurak bölgelere doğru akan zengin tatlı su havzalarına sahip olması
Doğru seçenek, Türkiye'nin sınırlarını aşarak güneye akan tatlı su kaynaklarına sahip olduğunu belirten ifadedir. Türkiye'nin güney ve güneydoğu komşuları (Orta Doğu ülkeleri) genel olarak çöl ve step ikliminin etkisindedir ve tatlı su kaynakları açısından ciddi sıkıntılar yaşarlar. Kaynağını Doğu Anadolu'dan alan Fırat ve Dicle nehirlerinin bu kurak ülkelere doğru akması, Türkiye'ye bölge siyasetinde ve jeopolitiğinde çok büyük ve kalıcı bir stratejik üstünlük sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin güney ve güneydoğu komşularının (Suriye, Irak, İran vb.) genel coğrafi koşullarını analiz et.
Bu bölgelerde genellikle kurak ve yarı kurak iklim şartları hâkimdir, bu nedenle en büyük ihtiyaç tatlı sudur.
Soru metni, komşuların yoksun olduğu doğal koşulları düşünmemizi istemektedir.
2
Seçeneklerde verilen fiziki özellikleri Türkiye'nin gerçek coğrafi özellikleriyle karşılaştır.
Türkiye petrol zengini değildir, okyanusa kıyısı yoktur, ekvatoral kuşakta değildir ve tamamen düz masif bir arazi değildir.
Yanlış varsayımlara dayalı seçenekleri elemek soruyu çözmeyi kolaylaştırır.
3
Doğru coğrafi özelliği jeopolitik önemle ilişkilendir.
Fırat ve Dicle gibi büyük akarsuların kaynağının Türkiye'de olması ve bu suların kurak Orta Doğu coğrafyasına can vermesi, Türkiye'nin bölgedeki stratejik gücünün (jeopolitik öneminin) en temel statik unsurlarından biridir.
Tatlı su, kurak bölgelerde alternatifi olmayan en stratejik kaynaktır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin jeopolitik konumunda su kaynaklarının yeri ve Orta Doğu ile coğrafi ilişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin güneyindeki komşularını (Suriye, Irak) ve bu ülkelerdeki genel iklim şartlarını (kuraklık, çölleşme) göz önünde bulundurun.
2
Türkiye, enerjide (petrol/doğalgaz) dışa bağımlıdır, ancak yaşamsal önem taşıyan başka bir doğal kaynak açısından Orta Doğu'ya göre oldukça zengindir.
3
Doğu Anadolu'daki karların erimesiyle beslenen ve güneye doğru akarak Basra Körfezi'ne dökülen Fırat ve Dicle nehirlerini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik konumunu oluşturan statik (değişmeyen) ve dinamik (değişebilen) unsurlar arasındaki farkları inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Seçeneklerdeki ifadelerin coğrafi doğruluğunu kontrol ederek eleme yapabilirsiniz. Türkiye okyanusa kıyısı olmayan, petrol fakiri, orta kuşakta yer alan ve engebeli (genç) bir ülkedir. Doğru bilgi içeren tek ifade tatlı su kaynakları ile ilgilidir.
Tahmini Süre:45s
Soru 306Soru →

Türkiye'de ulusal saat (GMT+3GMT+3) uygulaması yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamının yerel saatine göre düzenlenmektedir. Bir araştırma grubunun, Türkiye sınırları içerisindeki bir merkezde yaptığı gözlemler şu şekildedir:

* Güneşin ufuk düzleminde en yüksek noktaya ulaştığı anda (yerel saat 12.0012.00) ulusal saate ayarlı kronometre 12.5612.56'yı göstermektedir.
* Aynı gün bu merkezde güneşin doğuşu yerel saate göre 06.1006.10'da gerçekleşmiştir.

Buna göre, araştırma grubunun çalışma yaptığı merkezin boylam derecesi ve güneşin ulusal saate göre doğuş vakti aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 31∘31^{\circ} Doğu boylamı - 07.0607.06

Cevap

Araştırma yapılan merkez 31∘31^{\circ} Doğu boylamındadır ve güneş ulusal saate göre 07.0607.06'da doğmuştur.
Verilen bilgilere göre yerel saatin 12.0012.00 olduğu anda ulusal saatin 12.5612.56 olması, merkezin ulusal saat ayar noktasından (45∘45^{\circ} Doğu) 5656 dakika daha geride olduğunu gösterir. 5656 dakika, 1414 boylam derecesine eşittir (56/4=1456/4=14). Batıya doğru gidildikçe boylam derecesi küçüleceği için 45−14=31∘45 - 14 = 31^{\circ} Doğu boylamına ulaşılır. Güneşin doğuşu yerel saate göre 06.1006.10 ise, bu ana ulusal saatteki 5656 dakikalık fark eklendiğinde sonuç 07.0607.06 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki zaman farkını bul.
12.56−12.00=5612.56 - 12.00 = 56 dakika.
Güneşin en tepede olduğu an o merkezin yerel öğle vaktidir (12.0012.00).
2
Zaman farkını boylam farkına çevir.
56/4=14∘56 / 4 = 14^{\circ} fark.
Her 11 boylam derecesi arasında 44 dakikalık zaman farkı bulunur.
3
Gözlem yapılan merkezin boylamını hesapla.
45∘−14∘=31∘45^{\circ} - 14^{\circ} = 31^{\circ} Doğu.
Ulusal saat (12.5612.56), yerel saatten (12.0012.00) daha ileri olduğu için gözlem merkezi Iğdır'ın (45∘45^{\circ} E) batısındadır.
4
Güneşin ulusal saate göre doğuş vaktini hesapla.
06.10+56 dakika=07.0606.10 + 56 \text{ dakika} = 07.06.
Ulusal saat ayarı, bu merkezin yerel saatinden 5656 dakika ileride olduğu için tüm olaylar saat üzerinde 5656 dakika geç görülür.

Anahtar Kavram

Yerel saat ve ulusal saat arasındaki ilişki, boylam farkının zaman farkına (1∘=4 dk1^{\circ} = 4 \text{ dk}) dönüştürülmesi ve doğu-batı yönündeki saat ileriliği/geriliği.

İpuçları

1
Güneşin en tepede olduğu an yerel saatin 12.0012.00 olduğunu unutmayın.
2
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlandığı için, saatiniz bu merkezden daha batıdaki yerlerde daima güneşin gerçek konumundan 'daha ileri' gösterecektir.
3
Önce 12.5612.56 ile 12.0012.00 arasındaki farkı boylama çevirip 4545'ten çıkarın, ardından aynı zaman farkını güneşin doğuş vaktine ekleyin.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlarda güneşin doğuş ve batış saatleri arasındaki farkı etkileyen 'gece-gündüz süresi' kavramını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Önce boylamı bulup ardından şıkları eleyerek gidebilirsiniz. 12.56−12.00=5612.56 - 12.00 = 56 dakika fark, 1414 boylam demektir. 45−14=3145 - 14 = 31 boylamını bulduğunuzda seçenekler ikiye iner.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 307Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, günümüzde yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Ankara'da (33∘33^{\circ} Doğu) yatay bir zemine dikilen çubuğun gölgesinin gün içindeki en kısa olduğu anda Türkiye'nin ortak (ulusal) saati aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12.4812.48

Cevap

Ankara'da yerel öğle vakti yaşandığı anda ulusal saat 12.4812.48 olur.
Doğru cevap olan ifade, Ankara (33∘33^{\circ} Doğu) ile ulusal saat merkezi olan Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu) arasındaki 1212 boylamlık farkın zamansal karşılığını (4848 dakika) yerel öğle vaktine (12.0012.00) doğru şekilde eklemiştir. Iğdır daha doğuda olduğu için saati daha ileridir.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezler arası boylam farkını hesapla
45∘−33∘=12∘45^{\circ} - 33^{\circ} = 12^{\circ}
Zaman farkını bulmak için iki merkez arasındaki meridyen farkı bilinmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına çevir
12×4=4812 \times 4 = 48 dakika
Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 44 dakikadır.
3
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki ilişkiyi kur
12.00+00.48=12.4812.00 + 00.48 = 12.48
Ankara'da güneşin tepe noktasında olması yerel saatin 12.0012.00 olması demektir. Türkiye'nin ulusal saati (45∘45^{\circ} Doğu) Ankara'nın (33∘33^{\circ} Doğu) daha doğusunda olduğu için ulusal saat daha ileridir; bu nedenle fark eklenir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Ulusal Saat İlişkisi

İpuçları

1
Güneşin en tepede olması, o merkezin yerel saatinin tam 12.0012.00 olduğunu gösterir.
2
Ankara 33∘33^{\circ} Doğu boylamında, ulusal saat merkezimiz ise 45∘45^{\circ} Doğu boylamındadır. Aradaki boylam farkını bulun.
3
Doğudaki meridyenlerin yerel saati her zaman daha ileridir. Iğdır Ankara'nın doğusunda olduğuna göre, ulusal saat Ankara'nın yerel saatinden daha büyük bir değer olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Farklı şehirlerin (örneğin İzmir veya Van) yerel öğle vakitleri ile ulusal saat arasındaki farkları hesaplayarak pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 308Soru →

Türkiye, sahip olduğu mutlak konum özellikleri nedeniyle yılın belirli dönemlerinde farklı karakterdeki hava kütlelerinin etkisi altında kalmaktadır. Türkiye'de özellikle kış mevsiminde görülen 'cephe (frontal) yağışları', aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Orta kuşakta yer almasının

Cevap

Türkiye'nin orta kuşakta yer alması
Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralelleri arasında yer alması, onu 'Orta Kuşak' ülkesi yapar. Orta kuşak, kutuplardan gelen soğuk hava kütleleri ile ekvatoral bölgeden gelen sıcak hava kütlelerinin karşılaşma alanıdır. Bu iki farklı karakterdeki hava kütlesinin karşılaşması sonucu oluşan 'cephe yağışları', Türkiye'nin mutlak konumunun en net iklimsel sonuçlarından biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Cephe yağışlarının oluşum mantığını hatırla.
Cephe yağışları, sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı alanlarda meydana gelir.
Farklı yoğunluk ve sıcaklıktaki hava kütleleri karşılaştığında sıcak hava soğuk havanın üzerinde yükselerek yoğuşur.
2
Hava kütlelerinin kaynak alanlarını ve Türkiye'nin konumunu değerlendir.
Kuzeyden gelen soğuk (kutup) ve güneyden gelen sıcak (tropikal) hava kütleleri Türkiye'nin bulunduğu enlemlerde karşılaşır.
Türkiye 30∘−60∘30^{\circ}-60^{\circ} enlemleri arasındaki 'Orta Kuşak'ta yer aldığı için bu iki hava kütlesinin doğal buluşma noktasıdır.
3
Matematik konum ile ilişkilendir.
Bu durum Türkiye'nin mutlak (matematik) konumunun, özellikle de enleminin bir sonucudur.
Bir yerin hangi iklim kuşağında olduğu doğrudan paralel dereceleriyle (enlem) belirlenir.

Anahtar Kavram

Orta Kuşak ve Cephe Yağışları İlişkisi

İpuçları

1
Cephe yağışları, farklı sıcaklıktaki hava kütlelerinin buluştuğu alanlarda görülür.
2
Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralellerinde olması, onun hangi iklim kuşağında olduğunu belirler.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin orta kuşakta olmasının diğer sonuçlarını (Dört mevsim, Batı rüzgarları, Akdeniz iklimi) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 309Soru →

Türkiye'nin kara sınırları; doğal ve yapay unsurlar dikkate alınarak şekillenmiştir. Gürcistan ile olan sınırımızda yer alan ve sınır hattının bir bölümünün bir göl (Aktas\cAktaş Gölü) yüzeyinden geçmesiyle diğer sınır kapılarımızdan ayrılan, Ardahan ilimizde bulunan gümrük kapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çıldır-Aktaş

Cevap

Çıldır-Aktaş Gümrük Kapısı
Ardahan'ın Çıldır ilçesinde yer alan Çıldır-Aktaş Gümrük Kapısı, Türkiye ile Gürcistan arasındaki sınır hattının bir bölümünün Aktaş Gölü yüzeyinden geçmesi nedeniyle coğrafi açıdan özgün bir yere sahiptir. 20152015 yılında modernize edilerek açılan bu kapı, Kafkasya ve Orta Asya ticaretinde stratejik bir öneme sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Sınır komşusunun tespit edilmesi
Gürcistan
Soruda belirtilen coğrafi konum ve Ardahan ili Gürcistan sınırında yer almaktadır.
2
Coğrafi özelliğin analizi
Aktaş Gölü üzerinden geçen sınır
Türkiye'nin kara sınırları içerisinde sadece Aktaş Gölü'nde sınır hattı su yüzeyinden geçmektedir.
3
Gümrük kapısının belirlenmesi
Çıldır-Aktaş
Ardahan'ın Çıldır ilçesinde bulunan bu kapı, adını sınırın geçtiği Aktaş Gölü'nden alır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Coğrafi Özellikleri

İpuçları

1
Bu gümrük kapısı Türkiye'nin kuzeydoğu ucunda, Ardahan ilinde yer almaktadır.
2
İsmini bulunduğu ilçeden ve Türkiye ile Gürcistan arasında paylaşılan bir gölden almaktadır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin diğer sınır kapılarından hangilerinde demir yolu bağlantısı olduğunu araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 310Soru →

Coğrafya dersinde "Türkiye'nin Coğrafi Konumu" konusuna giriş yapan bir öğretmen, öğrencilerine şu temel bilgiyi vermiştir:

"Dünya, kendi ekseni etrafındaki bir tam turunu 24 saatte tamamlar. Bu dönüş esnasında yeryüzündeki toplam 360 meridyen yayı sırasıyla Güneş'in tam karşısından geçer."

Öğretmenin verdiği bu matematiksel döngüden yola çıkılarak, meridyenler ve zaman ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının dünyanın her yerinde 4 dakika olduğuna

Cevap

Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının dünyanın her yerinde 4 dakika olduğu sonucuna ulaşılır.
Doğru seçenek, öğretmen tarafından verilen 24 saat (1440 dakika) bilgisinin toplam 360 meridyene bölünmesiyle elde edilen temel kuralı ifade etmektedir. Dünya'nın her yerinde açısal hız aynı olduğu için, meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara daralsa bile, ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her yerde sabittir ve 4 dakikadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki bir tam tur süresini (24 saat) dakikaya çevirin.
24×60=144024 \times 60 = 1440 dakika.
Zaman farkını dakika cinsinden daha hassas hesaplayabilmek için birim dönüştürmesi yapılmalıdır.
2
Elde edilen toplam dakikayı, Dünya üzerindeki toplam meridyen sayısına (360) bölün.
1440÷360=41440 \div 360 = 4 dakika.
Güneş'in ardışık iki meridyen arasından geçmesi için gereken süreyi bulmak amaçlanmıştır.
3
Çıkan sonucun tüm meridyenler için geçerli olup olmadığını yeryüzünün açısal hızı bağlamında yorumlayın.
Dünya'nın açısal hızı her enlemde sabit olduğundan, bu 4 dakikalık fark Ekvator'da da kutuplara yakın yerlerde de değişmez.
Meridyenlerin temel özelliklerini ve yerel saat hesabının değişmez kuralını anlamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Ardışık meridyenler arası zaman farkı (4 dakika kuralı)

İpuçları

1
Öncelikle soruda verilen 24 saatin kaç dakikaya eşit olduğunu bularak işe başlayabilirsiniz.
2
Elde ettiğiniz toplam süreyi (dakika cinsinden), yeryüzündeki toplam meridyen sayısına bölerek bir ardışık aralığın ne kadar sürdüğünü hesaplayın.
3
1440 dakikayı 360 meridyene böldüğünüzde elde ettiğiniz 4 dakikalık fark, Dünya'nın dönüş hızından dolayı yeryüzünün tamamında geçerli olan bir zaman kuralıdır.

Alternatif Yöntem

Matematiksel bir hesaplama yerine orantı da kurabilirsiniz: 360 meridyen 24 saatte dönüyorsa, 15 meridyen 1 saatte (60 dakikada) döner. Buradan 1 meridyenin 4 dakikada Güneş'in karşısından geçtiğini bulabilirsiniz.
Soru 311Soru →

Türkiye sınırları içerisinde konumları farklı olan K ve L merkezleri ile ilgili şu bilgiler verilmiştir:

* K merkezinde Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki çizgisel dönüş hızı L merkezinden fazladır.
* 2121 Mart tarihinde L merkezinde Güneş, K merkezine göre daha erken doğmaktadır.

Buna göre, bu iki merkezle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K merkezinde öğle vakti ölçülen gölge boyu L merkezinden daha kısadır.

Cevap

K merkezinin L merkezine göre daha güneyde yer alması sebebiyle, yıl boyunca (öğle vaktinde) güneş ışınlarını daha büyük açıyla alması ve dolayısıyla gölge boyunun daha kısa olması kesin bir sonuçtur.
Çizgisel hızın K merkezinde fazla olması, bu merkezin L'ye göre Ekvator'a daha yakın (daha güneyde) olduğunu gösterir. L merkezinde güneşin erken doğması ise L'nin daha doğuda olduğunu kanıtlar. Türkiye bir orta kuşak ülkesi olarak güneş ışınlarını hiçbir zaman 90 derecelik açıyla almasa da, güney illerimizde ışınlar kuzeye göre her zaman daha büyük açıyla düşer. Bu durum, güneydeki K merkezinde öğle vakti oluşan gölge boyunun kuzeydeki L merkezinden daha kısa olmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Çizgisel hız verisini analiz etme
K merkezinin L'den daha güneyde olduğu belirlenir.
Dünya'nın eksenel dönüş hızı (çizgisel hız) Ekvator'dan kutuplara doğru azalır; hızın fazla olması Ekvator'a (güney) yakınlığı gösterir.
2
Güneşin doğuş vakti verisini analiz etme
L merkezinin K'dan daha doğuda olduğu belirlenir.
21 Mart (Ekinoks) tarihinde gece ve gündüz eşittir. Güneşin daha erken doğması, o merkezin yerel saatinin daha ileri olduğunu, dolayısıyla daha doğuda yer aldığını kanıtlar.
3
Enlem farkının sonuçlarını değerlendirme
Güneş ışınlarının düşme açısı kıyaslanır.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır.
4
Gölge boyu ilişkisini kurma
K merkezinin gölge boyunun daha kısa olduğu sonucuna varılır.
Güneş ışınlarının geliş açısı büyüdükçe (daha dik geldikçe) yatay düzlemdeki bir cismin gölge boyu kısalır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumunun Enlem ve Boylam Sonuçları

İpuçları

1
Çizgisel hızın Ekvator'dan kutuplara doğru nasıl değiştiğini hatırlayın.
2
21 Mart tarihinde tüm dünyada gece-gündüz eşittir. Bu tarihte güneşin doğuş saatini belirleyen tek faktör boylamdır.
3
K merkezinin daha güneyde, L merkezinin ise daha kuzeyde ve doğuda olduğunu bulduktan sonra enlem-gölge boyu ilişkisini kurun.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konum sonuçları ile matematik konum sonuçlarını ayırt eden karşılaştırmalı sorular çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantıksal eleme yöntemi: Sıcaklık ve uzaklık gibi seçenekler özel konumdan etkilendiği için 'kesinlik' sorularında genellikle yanlıştır. Kutup yıldızı ve gündüz süresi ise enlem yönüyle çeliştiği için elenir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 312Soru →

Türkiye'nin kara sınırları ve bu sınır hatları üzerinde yer alan gümrük kapılarının idari ve fonksiyonel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İran ile olan sınır hattımızda yer alan Esendere Sınır Kapısı, Van ili sınırları içerisinde bulunup iki ülke arasındaki demir yolu taşımacılığının merkezini oluşturmaktadır.

Cevap

Esendere Sınır Kapısı'nın Van'da olduğu ve demir yolu geçişi sağladığı bilgisi yanlıştır; bu kapı Hakkari'dedir ve kara yolu bağlantısı sağlar.
Esendere Sınır Kapısı ile ilgili verilen bilgiler iki temel noktada hatalıdır: Birincisi, bu kapı Van'da değil Hakkari (Yüksekova) sınırları içindedir. İkincisi, bu kapı bir demir yolu geçiş noktası değil, kara yolu geçiş noktasıdır. İran ile olan tek aktif demir yolu bağlantımız Van'daki Kapıköy Sınır Kapısı üzerindendir.

Adım Adım Çözüm

1
Doğu sınırındaki iller ve sınır kapıları eşleştirilir.
Gürbulak Ağrı'da, Kapıköy Van'da, Esendere ise Hakkari'dedir.
Sınır kapılarının idari bağlılıklarını kontrol etmek yer tespiti hatalarını önler.
2
Komşu ülkelerle olan ulaşım türleri (kara yolu/demir yolu) analiz edilir.
İran ile demir yolu bağlantısı sadece Van (Kapıköy) üzerinden sağlanırken, Esendere (Hakkari) sadece kara yolu geçişine imkan verir.
Ulaşım modlarının doğru bilinmesi ekonomik coğrafya açısından kritiktir.
3
Diğer seçeneklerdeki sınır özelliklerini doğrula.
Iğdır'ın üçlü sınırı, Suriye'nin yapaylığı, Irak ile demir yolu yokluğu ve Meriç'in talveg özelliği doğru bilgilerdir.
Yanlış seçeneğin kesinliğinden emin olmak için tüm öncüller değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Sınır Kapıları ve Ulaşım Modları

İpuçları

1
İran sınırındaki illerimizi (Ağrı, Van, Hakkari) ve buralardaki temel kapıları düşünün.
2
Türkiye'nin hangi komşularıyla demir yolu bağlantısı olduğunu ve bu hatların hangi illerde sonlandığını hatırlayın.
3
Van üzerinden Van Gölü feribot geçişiyle İran'a bağlanan hattın hangi gümrük kapısından geçtiğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Demir yolu bağlantısı olan diğer sınır kapılarını (Kapıkule, Uzunköprü, Canbaz, Akyaka, İslahiye, Çobanbey, Nusaybin) bir harita üzerinde işaretleyerek çalışınız.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını 'Kuzeyden Güneye' doğru sıralayarak eşleştirme yapmak: Sarp (Artvin), Türkgözü (Ardahan), Gürbulak (Ağrı), Kapıköy (Van), Esendere (Hakkari) şeklinde bir rota izlenebilir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 313Soru →

Türkiye'de görülen bazı coğrafi olguların nedenleri incelendiğinde; mutlak konumun (enlem ve boylam) etkileri ile göreceli konumun (denizellik, yükselti, yer şekilleri) etkilerinin bazen birbirini desteklediği, bazen ise birbiriyle çeliştiği görülür. Normal şartlarda enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıkların düzenli olarak azalması beklenir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin mutlak konumunun sıcaklık üzerindeki genel etkisine (enlem etkisi) ters düşen ve yalnızca göreceli konum şartlarıyla açıklanabilen bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış mevsiminde Rize'nin, enlem olarak daha güneyde yer alan Şanlıurfa'dan daha yüksek bir sıcaklık ortalamasına sahip olması

Cevap

Kış mevsiminde Rize'nin, daha güneydeki Şanlıurfa'dan daha sıcak olması durumu enlem etkisiyle çelişen bir göreceli konum sonucudur.
Doğru seçenek olan durumda, Rize yaklaşık 41∘K41^\circ K enleminde, Şanlıurfa ise 37∘K37^\circ K enlemindedir. Normalde Şanlıurfa'nın daha sıcak olması gerekirken, kışın Rize'nin daha sıcak olması denizellik ve dağların koruyucu etkisi gibi göreceli konum faktörlerinin enlem etkisini baskıladığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak konum (enlem) etkisini analiz et
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için normalde güneydeki illerin (Şanlıurfa) kuzeydeki illerden (Rize) daha sıcak olması gerekir.
Güneş ışınlarının geliş açısı güneyden kuzeye doğru daralır.
2
Verilen illerin kış sıcaklık verilerini karşılaştır
Rize'nin Ocak ayı sıcaklık ortalaması yaklaşık 7∘C7^\circ C iken, daha güneydeki Şanlıurfa'da bu değer yaklaşık 5∘C5^\circ C civarındadır.
Rize kuzeyde olmasına rağmen daha ılıktır.
3
Çelişkinin nedenini belirle
Rize'nin ılık olmasının sebebi denizellik etkisi ve Kuzey Anadolu Dağları'nın soğuk hava kütlelerini engellemesidir (mikroklima).
Bu durum tamamen yerel coğrafi şartlarla (göreceli konum) açıklanır.

Anahtar Kavram

Mutlak Konum - Göreceli Konum Çelişkisi (Enlem Etkisine Ters Durumlar)

İpuçları

1
Normalde Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın azalması gerekir. Bu kuralın bozulduğu bir örneği arayın.
2
Kış mevsiminde deniz kıyısındaki kuzey illerimiz, bazen karasal olan güney illerimizden daha sıcak olabilir.
3
Rize ve Şanlıurfa'nın kış sıcaklıklarını düşünün. Rize'nin denizel etkisi onu kuzeyde olmasına rağmen daha sıcak yapar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de kışın en soğuk yerin en kuzey değil de en doğu (Erzurum-Kars) olması durumunu mutlak-göreceli konum açısından analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 314Soru →

Türkiye sınırları içerisinde yer alan XX ve YY merkezlerinde yıl boyu yerel saatin her zaman aynı olduğu, ancak XX merkezinde güneşin doğuş ve batış anındaki 'alacakaranlık' süresinin YY merkezine göre daha uzun olduğu gözlemlenmiştir.

Buna göre, XX ve YY merkezleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: XX merkezinin Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklığı YY merkezinden daha azdır.

Cevap

Alacakaranlık süresinin daha uzun olduğu kuzeydeki merkezin, meridyenlerin kutuplarda birleşmesi nedeniyle Başlangıç Meridyeni'ne olan kuş uçuşu uzaklığı daha azdır.
Yerel saatlerin aynı olması bu iki merkezin aynı boylam üzerinde olduğunu kanıtlar. Alacakaranlık süresinin uzunluğu ise çizgisel hızın yavaşlığına, yani kutuplara yakınlığa bağlıdır. Türkiye'de kuzeye (42∘42^\circ kuzey paraleline) gidildikçe çizgisel hız azaldığı için alacakaranlık süresi uzar; bu da XX merkezinin daha kuzeyde olduğunu gösterir. Meridyenler kutuplarda birleştiği için, aynı boylamda olan iki noktadan kuzeyde olanın Başlangıç Meridyeni'ne (0∘0^\circ) olan fiziksel uzaklığı (km cinsinden) daha kısadır.

Adım Adım Çözüm

1
Yerel saat eşitliğini yorumlama
XX ve YY merkezleri aynı boylam üzerindedir.
Aynı boylam üzerindeki tüm noktalarda yerel saat yıl boyu aynıdır.
2
Alacakaranlık süresini enlemle ilişkilendirme
XX merkezi YY merkezine göre daha kuzeydedir (kutba yakındır).
Çizgisel hız kutuplara doğru azaldığı için güneşin ufukta kalma süresi (alacakaranlık) artar.
3
Meridyenlerin daralması kuralını uygulama
XX merkezinin Başlangıç Meridyeni'ne (0∘0^\circ) olan kuş uçuşu mesafesi YY'den daha azdır.
Meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru daralır; dolayısıyla aynı boylamdaki kuzeydeki nokta Başlangıç Meridyeni'ne daha yakındır.

Anahtar Kavram

Meridyenlerin Kutuplarda Birleşmesi ve Çizgisel Hız İlişkisi

İpuçları

1
Yerel saatin aynı olması bize bu iki yerin boylamları hakkında ne söyler?
2
Güneşin doğuş/batış anındaki o yavaş süzülme (alacakaranlık), çizgisel hızın az olduğu kutuplara yakın yerlerde daha uzun sürer.
3
Aynı boylamdaki iki noktadan hangisi kutba daha yakınsa (kuzeydeyse), onun Başlangıç Meridyeni'ne olan kilometrelik uzaklığı daha azdır.

Daha Fazla Pratik

Meridyenlerin birbirine yaklaşmasının Türkiye'nin izdüşüm alanı üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 315Soru →

Türkiye'de 20162016 yılında alınan kararla, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saati "ulusal saat" (ortak saat) olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu uygulama ve sonuçları ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer alan bir merkezde yerel saat, ulusal saatten 6060 dakika ileridir.

Cevap

30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer alan bir merkezde yerel saatin ulusal saatten 6060 dakika ileri olduğunu iddia eden ifade yanlıştır; çünkü bu merkez referans meridyeninin batısındadır ve saati daha geri olmalıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, yerel saatin ulusal saatten ileri olduğunu belirtmektedir. Ancak 30∘30^{\circ} Doğu boylamı, ulusal saat referansı olan 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısındadır. Batıda yer alan merkezlerde yerel saat her zaman daha geridir. Aradaki 1515 boylamlık fark 6060 dakikaya tekabül eder, dolayısıyla yerel saat ulusal saatten 6060 dakika "geri" olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin ulusal saat referansını belirleme
45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır)
Türkiye'de yıl boyunca tek bir ulusal saat (+3+3 saat dilimi) kullanılmaktadır.
2
İzmit (30∘30^{\circ} Doğu) ile referans meridyeni arasındaki farkı hesaplama
45∘−30∘=15∘45^{\circ} - 30^{\circ} = 15^{\circ} boylam farkı
İki merkez arasındaki zaman farkını bulmak için boylam farkı gereklidir.
3
Boylam farkını zaman farkına dönüştürme
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat)
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakikadır.
4
Zamanın yönünü saptama
Yerel saat, ulusal saatten 6060 dakika geridir.
30∘30^{\circ} Doğu boylamı, 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısında yer alır; batıda yerel saat her zaman daha geridir.

Anahtar Kavram

Ulusal Saat ve Yerel Saat Arasındaki İlişki

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saatini hangi boylama göre ayarladığımızı hatırlayın (45∘45^{\circ} Doğu).
2
Güneş batıda daha geç doğar, bu yüzden batıdaki yerlerin yerel saati doğudaki referans noktasına göre daha 'geri' olmalıdır.
3
30∘30^{\circ} Doğu boylamı 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısındadır. Boylam farkını hesaplayıp yönü kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin Ankara 33∘33^{\circ} D ve Erzurum 41∘41^{\circ} D) yerel saat farklarını hesaplayarak pratiğinizi artırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantıksal olarak, Türkiye'nin ulusal saati en doğudaki boylama göre ayarlandığı için, Türkiye içindeki herhangi bir boylamda yerel saatin ulusal saatten 'ileri' olması mümkün değildir (en fazla eşit olabilir). Bu bilgiyle işlem yapmadan da doğru yanıta ulaşılabilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 316Soru →

Günümüzde Türkiye'nin her yerinde kullanılan ortak saat, 45∘45^{\circ} Doğu boylamı üzerindeki Iğdır ilinin yerel saatine göre düzenlenmiştir. Buna göre, ulusal (ortak) saatin 08:4008:40 olduğu bir anda, 40∘40^{\circ} Doğu boylamında bulunan Rize'de yerel saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 08:2008:20

Cevap

Rize'de yerel saat 08:2008:20'dir.
Rize (40∘40^{\circ} Doğu), ulusal saat merkezi olan Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) batısındadır. İki merkez arasındaki 5 boylamlık fark, 20 dakikalık zaman farkına (5×4=205 \times 4 = 20) denk gelir. Batıda yerel saat daha geri olduğu için ulusal saatten 20 dakika çıkarılarak 08:2008:20 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam farkını bulma
45∘−40∘=545^{\circ} - 40^{\circ} = 5 boylam farkı
Ulusal saatin merkezi (45∘45^{\circ}) ile istenen merkezin (40∘40^{\circ}) arasındaki mesafe farkını belirlemek gerekir.
2
Zaman farkını hesaplama
5×4=205 \times 4 = 20 dakika
Ardışık iki boylam arasındaki zaman farkı her zaman 4 dakikadır.
3
Yerel saati belirleme
08:40−00:20=08:2008:40 - 00:20 = 08:20
Rize (40∘40^{\circ}), ulusal saatin merkezi olan Iğdır'ın (45∘45^{\circ}) batısında yer aldığı için yerel saati ulusal saatten daha geridir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat Hesaplamaları

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanır.
2
İki boylam arasındaki zaman farkının 4 dakika olduğunu hatırlayın ve boylam farkıyla çarpın.
3
Daha batıdaki bir merkezin yerel saati, doğudaki merkeze göre her zaman daha geridir.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlarda bulunan iki ilin yerel saat farkını hesaplayarak öğrendiklerinizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 317Soru →

Türkiye'nin Ekvator'a olan uzaklığı ve bulunduğu enlem kuşakları; iklim koşullarından bitki örtüsüne, gölge boyundan alacakaranlık sürelerine kadar geniş bir yelpazede belirleyici rol oynar. Bu durumun bir sonucu olarak, güneyden kuzeye doğru gidildikçe coğrafi unsurların birçoğunda belirli bir düzen içerisinde değişimler yaşanır.

Buna göre, Türkiye'de gözlemlenen aşağıdaki durumlardan hangisi enlem etkisine bağlı olarak ortaya çıkan matematiksel bir sonuç değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Iğdır Ovası'nda çevresindeki yüksek alanlara göre sıcaklığın fazla olması ve buna bağlı olarak pamuk tarımı yapılabilmesi

Cevap

Iğdır Ovası'nda çevresindeki yüksek alanlara göre sıcaklığın fazla olması ve pamuk tarımı yapılabilmesi
Doğru cevap olan Iğdır Ovası örneği, bir mikroklima (küçük iklim alanı) örneğidir. Iğdır'ın çevresindeki illere (Erzurum, Kars gibi) göre daha sıcak olması ve pamuk gibi sıcaklık isteyen bir ürünün yetişmesi, bölgenin deniz seviyesine göre alçakta olması ve etrafının dağlarla çevrili olmasıyla yani özel konumuyla ilgilidir. Eğer sadece enlem etkili olsaydı, Iğdır'ın da çevresi kadar soğuk olması gerekirdi.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki durumların 'Enlem (Matematik Konum)' ile mi yoksa 'Özel Konum' (yükselti, denize yakınlık, yer şekilleri) ile mi ilgili olduğu belirlenir.
Akdeniz-Marmara sıcaklık farkı, kışın gündüz süresi değişimi, bakı etkisi ve alacakaranlık süreleri enlem ile doğrudan ilişkilidir.
Bu özellikler güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı ve çizgisel hız gibi matematiksel verilere bağlı olarak düzenli değişir.
2
Iğdır Ovası'ndaki mikroklima durumu analiz edilir.
Iğdır, Doğu Anadolu gibi yüksek ve soğuk bir bölgede yer almasına rağmen, etrafı dağlarla çevrili bir çukurda yer aldığı için sıcaklık değerleri yüksektir.
Enlem etkisine göre Iğdır'ın çok daha soğuk olması gerekirken, yer şekilleri bu durumu değiştirmiştir; dolayısıyla bu özel konumun bir sonucudur.

Anahtar Kavram

Matematiksel Konum (Enlem) ve Özel Konum Ayrımı

İpuçları

1
Matematik konum, enlem ve boylam dereceleriyle ilgilidir; özel konum ise yükselti, karasallık ve yer şekilleriyle ilgilidir.
2
Soruda 'enlem etkisi'ne ters düşen veya enlemle açıklanamayan, yerel bir faktör aramalısınız.
3
Iğdır'ın pamuk yetiştirebilmesi, Türkiye'nin enlem değerlerine göre beklenen bir durum değildir; bu bir çevreye göre alçakta kalma (çukurda olma) sonucudur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konumunun sonuçlarını (yükselti etkisi, karasallık, jeopolitik) tekrar ederek farkları pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şu kuralı unutmayın: Eğer bir özellik Türkiye'nin güneyinden kuzeyine gidildikçe düzenli artıyor veya azalıyorsa genellikle enlemdir. Ancak batıdan doğuya değişiyorsa veya yerel olarak kesintiye uğruyorsa (Iğdır örneği gibi) bu özel konumdur.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 318Soru →

Türkiye'nin kara sınırları belirlenirken akarsuların en derin noktalarını takip eden "talveg çizgisi" birçok sınır hattında esas alınmıştır. Bu durum, bazı sınır kapılarımızın ve ulaşım hatlarımızın doğrudan bu akarsular üzerindeki köprüler aracılığıyla komşu ülkelere bağlanmasını sağlamıştır.

Buna göre; sınır kapısı, açıldığı ülke ve sınır hattında doğal sınır oluşturan akarsu eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dilucu - Nahçıvan (Azerbaycan) - Aras

Cevap

Dilucu sınır kapısı, Nahçıvan (Azerbaycan) ile olan sınırımızda Aras Nehri'nin oluşturduğu doğal hat üzerinde yer alır.
Doğru eşleştirmede yer alan Dilucu sınır kapısı, Iğdır'ın doğusunda, Türkiye'nin Nahçıvan (Azerbaycan) ile olan en kısa kara sınırında bulunur ve bu sınır Aras Nehri tarafından belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki sınır kapılarının bulundukları illeri ve komşu ülkeleri belirleyin.
Dilucu (Iğdır-Nahçıvan), Sarp (Artvin-Gürcistan), Habur (Şırnak-Irak), İpsala (Edirne-Yunanistan), Yayladağı (Hatay-Suriye).
Sınır kapılarının coğrafi konumunu bilmek, ilişkili oldukları akarsuları tespit etmek için ilk adımdır.
2
Sınır kapılarının bulunduğu hatlardaki belirleyici doğal unsurları (akarsuları) kontrol edin.
Iğdır'da Aras Nehri Nahçıvan sınırını oluşturur. Meriç Yunanistan, Arpaçay Ermenistan, Asi ise Suriye sınırında yer alır.
Sınır kapısının açıldığı ülke ile o ülkeden bizi ayıran akarsuyun eşleşmesi gerekir.
3
Eşleştirmelerin doğruluğunu teyit edin.
Dilucu, Nahçıvan ve Aras eşleşmesi coğrafi gerçeklerle tam uyumludur.
Iğdır'ın Nahçıvan'a açılan tek kapısı olan Dilucu, Aras Nehri üzerindeki Umut Köprüsü'nü kullanır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Sınır Oluşturan Akarsular

İpuçları

1
Türkiye'nin en kısa kara sınırı Nahçıvan iledir ve bu sınır bir nehir üzerindeki köprüyle geçilir.
2
Meriç batıda Yunanistan ile, Aras ise doğuda Ermenistan ve Nahçıvan ile sınır oluşturur.
3
Iğdır ilindeki 'Dilucu' kapısı, Aras Nehri üzerindeki 'Umut Köprüsü' üzerinden bir Orta Asya Türk Cumhuriyeti olan Azerbaycan'ın özerk bölgesiyle bağlantı kurar.

Daha Fazla Pratik

Demiryolu bağlantısı olan sınır kapılarını ve hangi akarsuları kestiklerini incelemek KPSS'de sıklıkla karşınıza çıkabilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 319Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, 40∘40^{\circ} Doğu boylamı üzerindeki bir merkezde yerel saat 09.0009.00 iken, aynı anda Türkiye'de kullanılan ulusal saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 09.2009.20

Cevap

Türkiye'de kullanılan ulusal saat 09.2009.20'dir.
Ulusal saat merkezi olan 45∘45^{\circ} Doğu boylamı ile soruda verilen 40∘40^{\circ} Doğu boylamı arasında 5∘5^{\circ} fark vardır. Her meridyen arası 4 dakika olduğu için toplam fark 20 dakikadır. 45∘45^{\circ} boylamı daha doğuda olduğu için saati daha ileridir, bu nedenle yerel saate 20 dakika eklenerek ulusal saat 09.2009.20 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezler arasındaki boylam farkını bulun.
45∘−40∘=5∘45^{\circ} - 40^{\circ} = 5^{\circ} boylam farkı vardır.
Zaman farkını hesaplamak için önce iki nokta arasındaki meridyen uzaklığını bilmemiz gerekir.
2
Boylam farkını zaman farkına dönüştürün.
5×4=205 \times 4 = 20 dakika zaman farkı vardır.
Dünya üzerindeki her iki meridyen arasındaki zaman farkı sabit olarak 4 dakikadır.
3
Ulusal saati hesaplamak için yönü belirleyin ve farkı ekleyin.
09.00+20 dakika=09.2009.00 + 20 \text{ dakika} = 09.20.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamına göredir. 45∘45^{\circ} boylamı, 40∘40^{\circ} boylamına göre daha doğuda yer aldığı için saati daha ileridir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Ulusal Saat İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saatini belirleyen Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu), verilen merkezden daha mı doğudadır yoksa daha mı batıdadır?
2
İki boylam arasındaki farkı bulup, her boylam farkının 4 dakikaya eşit olduğunu hatırlayarak toplam zaman farkını hesaplayın.
3
45−40=545 - 40 = 5 boylam farkı vardır. 5×4=205 \times 4 = 20 dakika farkı, doğuda saat daha ileri olduğu için 09.0009.00'a eklemelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Bu tür sorularda 'Güneş'in doğuş saati' sorulsaydı, saati ileri olan yerde güneşin daha erken (daha küçük bir saatte) doğacağını unutmayın.

Alternatif Yöntem

Orantı kurarak da çözebilirsiniz: 1∘1^{\circ} boylam farkı 4 dakika ise, 5∘5^{\circ} boylam farkı xx dakikadır. Buradan x=20x = 20 dakika bulunur.
Tahmini Süre:45s
Soru 320Soru →

Bir doğa fotoğrafçısı, 2121 Haziran tarihinde Mersin'den yola çıkarak karayoluyla Sinop'a doğru seyahat etmiştir. Yolculuğu süresince kuzeye doğru ilerledikçe gündüz süresinin uzadığını ve güneşin daha geç battığını gözlemlemiştir.

Buna göre, fotoğrafçının gözlemlediği bu durum Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 36∘36^{\circ} - 42∘42^{\circ} Kuzey enlemleri arasında yer almasının

Cevap

Türkiye'nin Ekvator'un kuzeyinde, 36∘36^{\circ} - 42∘42^{\circ} Kuzey enlemleri arasında yer alması.
Dünya'nın eksen eğikliği nedeniyle 2121 Haziran tarihinde Kuzey Yarım Küre'de yaz gündönümü yaşanır. Bu tarihte Ekvator'dan Kuzey Kutbu'na doğru gidildikçe gündüz süresi uzar. Mersin (güney) ile Sinop (kuzey) arasındaki gündüz süresi farkı, Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey enlemleri arasında bulunmasının, yani matematik (mutlak) konumunun doğrudan bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Gözlemlenen olayın (gündüz süresinin uzaması) nedenini belirleme
Gündüz süresi değişimi eksen eğikliği ve enlem ile (matematik konum) ilgilidir.
Dünya üzerindeki herhangi bir noktanın Ekvator'a olan uzaklığı, o yerin güneş ışınlarını alma süresini belirler.
2
2121 Haziran tarihi ve yön ilişkisini analiz etme
2121 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de yaz yaşanır ve kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar.
Mersin'den Sinop'a (güneyden kuzeye) gidildiğinde gündüzün uzaması, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de (36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey enlemleri) olmasının doğrudan kanıtıdır.

Anahtar Kavram

Matematik Konumun Enlem Etkisi (Gece-Gündüz Süreleri)

İpuçları

1
Sorudaki durumun (gündüz süresinin değişimi) dağlar, denizler veya yükselti gibi yeryüzü şekilleriyle mi yoksa Dünya'nın şekliyle mi ilgili olduğunu düşünün.
2
Gece ve gündüz sürelerinin Ekvator'dan kutuplara doğru değişimi, boylam (meridyen) ile değil, enlem (paralel) ile ilgilidir.
3
2121 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüzlerin uzaması, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de (Kuzey enlemlerinde) yer aldığını kanıtlar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun iklim (bakar etkisi, güneyden esen rüzgarların sıcaklığı artırması) üzerindeki diğer etkilerini de tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Harita üzerinde Mersin ve Sinop'un yerlerini gözünüzde canlandırarak, sadece kuzey-güney yönlü bir hareketin hangi koordinat sistemini (enlem) değiştirdiğini bularak da doğru sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 16 / 31Sonraki