Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 321Soru →

Bir lojistik firması, Türkiye çapında kuracağı iklimlendirilmiş depolama tesislerinin konumlarını belirlerken bölgelerin sıcaklık dağılışlarını incelemiştir. Yapılan analizlerde şu iki temel bulguya ulaşılmıştır:

I. Hatay'dan Sinop'a doğru kıyı şeridi boyunca ilerledikçe, deniz seviyesinde kalınmasına rağmen yıllık ortalama sıcaklıkların düzenli bir şekilde düştüğü gözlemlenmiştir.
II. İzmir'den Van'a doğru yaklaşık aynı paralel derecesi üzerinde doğuya ilerlendiğinde ise, güneş ışınlarının geliş açısı büyük oranda aynı kalmasına rağmen sıcaklık değerlerinin belirgin şekilde azaldığı tespit edilmiştir.

Bu analizde belirtilen güney-kuzey ve batı-doğu yönlü sıcaklık değişimlerinin temel nedenleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Enlem faktörü — Yükselti ve karasallık

Cevap

Güneyden kuzeye sıcaklık düşüşünün nedeni enlem, aynı enlem üzerinde batıdan doğuya sıcaklık düşüşünün nedeni ise yükselti ve karasallıktır.
Hatay'dan Sinop'a doğru gidildikçe Ekvator'dan uzaklaşıldığı için güneş ışınlarının geliş açısı daralır. Her iki şehir de deniz kıyısında (aynı yükseltide) olduğundan bu sıcaklık düşüşü tamamen 'enlem faktörü' (mutlak konum) ile açıklanır. İzmir'den Van'a doğru gidildiğinde ise enlem (güneş ışınlarının geliş açısı) yaklaşık aynı kalmasına rağmen Türkiye'nin özel konumundan dolayı batıdan doğuya doğru yükselti artar ve deniz etkisi kaybolur (karasallık şiddetlenir).

Adım Adım Çözüm

1
Birinci durumu (Hatay'dan Sinop'a) analiz et.
Her iki şehir de deniz kıyısında olduğundan yükselti sıfır metredir. Bu hatta sadece Ekvator'dan uzaklaşılmış olunur.
Yükselti ve denizellik şartları eşitse, sıcaklık değişiminin tek nedeni güneş ışınlarının geliş açısının daralmasıdır (Enlem etkisi).
2
İkinci durumu (İzmir'den Van'a) analiz et.
İki şehir yaklaşık aynı paralel (enlem) üzerindedir, yani güneş ışınlarını benzer açılarla alırlar. Ancak batıdan doğuya gidilmektedir.
Aynı enlemde sıcaklığın doğuya doğru düşmesinin nedeni, Türkiye'nin batıdan doğuya doğru yükseltisi artan ve iç kesimlerde deniz etkisine kapalı (karasal) bir yapıya sahip olmasıdır (Özel konum).
3
Kavramları eşleştir.
I. Durum = Enlem faktörü, II. Durum = Yükselti ve karasallık.
Matematik ve özel konum etkilerini doğru sırayla belirlemek eşleştirme için zorunludur.

Anahtar Kavram

Türkiye'de sıcaklık dağılışını etkileyen mutlak (enlem) ve göreceli (yükselti, karasallık) konum faktörlerinin birbirinden ayırt edilmesi.

İpuçları

1
Hatay ve Sinop'un her ikisinin de deniz kıyısında olduğunu unutmayın. Kıyıda ilerlerken yükselti değişmediğine göre sıcaklığı ne düşürüyor olabilir?
2
Türkiye'nin Ege kıyılarından Doğu Anadolu'ya doğru gidildikçe dağların daha yüksek ve sarp hale geldiğini, ayrıca denizin ılımanlaştırıcı etkisinden çıkıldığını hatırlayın.
3
Güneyden kuzeye sıcaklık düşüşü Dünya'nın şeklinden (enlem/mutlak konum) kaynaklanırken, batıdan doğuya sıcaklık düşüşü yer şekillerinden (özel konum) kaynaklanır.

Daha Fazla Pratik

Mutlak konumun diğer bir sonucu olan yerel saat farkları ve gölge yönü hesaplamaları ile ilgili sorular çözerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Harita gözünüzün önüne getirilerek, birinci durum dikey bir hareket (paralel kesme), ikinci durum yatay bir hareket (meridyen kesme ama aynı enlemde kalma) olarak modellenebilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 322Soru →

Türkiye'de 2121 Haziran tarihinde, coğrafi konumları birbirinden farklı olan K ve L merkezlerinde Güneş'in aynı anda (saat ve dakikada) doğduğu tespit edilmiştir. K merkezinin L merkezine göre daha güneyde yer aldığı bilindiğine göre, bu merkezlerin coğrafi konumları ve özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: K merkezi, L merkezinin daha doğusunda yer almaktadır.

Cevap

K merkezi, L merkezinin daha doğusunda yer almaktadır.
Türkiye'de 2121 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. Eğer iki merkez aynı boylamda olsaydı, kuzeydeki L merkezinde Güneş daha erken doğacaktı. Güneş'in her iki merkezde de aynı anda doğabilmesi için, gündüz süresi daha kısa olan güneydeki K merkezinin, boylam etkisiyle bu farkı kapatması yani daha doğuda yer alması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Tarihe bağlı gündüz süresi değişimini analiz etme
2121 Haziran tarihinde Türkiye'de kuzeye (L merkezine) doğru gidildikçe gündüz süresi uzar.
Eksen eğikliği nedeniyle Yaz Gündönümü'nde Kuzey Yarım Küre'de enlemler yükseldikçe aydınlanma süresi artar.
2
Boylam ve enlem etkisini birleştirme
Aynı boylamda olsalardı, gündüzü daha uzun olan L (kuzey) merkezinde Güneş daha erken doğardı.
Gündüz süresi uzun olan merkezde Güneş daha erken doğar ve daha geç batar.
3
Aynı anda doğuş şartını belirleme
Güneydeki K merkezinin, Güneş'i daha erken gören kuzeydeki L merkeziyle aynı anda doğuşu yakalayabilmesi için daha doğuda (Güneş'e daha yakın) konumlanması gerekir.
Yerel saat farkı, enlemden kaynaklanan doğuş saati gecikmesini telafi etmelidir.

Anahtar Kavram

Aydınlanma Çizgisinin Mevsimsel Eğimi ve Enlem-Boylam İlişkisi

İpuçları

1
2121 Haziran'da Türkiye'nin hangi yönünde gündüzlerin daha uzun olduğunu hatırlayın.
2
Gündüz süresi uzun olan bir yerde Güneş, aynı boylamdaki diğer yerlere göre daha erken doğar.
3
Güneş'in aynı anda doğması, bu merkezlerin o anki 'aydınlanma çizgisi' üzerinde olduğunu gösterir. Yazın bu çizgi Türkiye üzerinde Kuzeybatı-Güneydoğu yönünde uzanır.

Daha Fazla Pratik

Aynı soruyu 2121 Aralık tarihi için çözerek aydınlanma çizgisinin nasıl yön değiştirdiğini analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Aydınlanma çizgisini hayal edin: 2121 Haziran'da Kuzey Kutbu Güneş'e dönüktür. Bu yüzden sabah aydınlanma çizgisi dikey değil, saat yönünün tersine eğiktir. Bu eğik çizgi üzerindeki noktaların biri kuzeybatıda (L), diğeri güneydoğudadır (K).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 323Soru →

Bir grup lise öğrencisi, coğrafya proje ödevi için okul bahçesindeki bayrak direğinin yıl boyunca saat 12.00'deki (öğle vakti) gölge yönünü ve boyunu gözlemlemiştir. Öğrenciler, gölge boyunun yılın hiçbir gününde sıfır olmadığını ve gölgenin daima kuzey yönüne düştüğünü raporlamışlardır.

Öğrencilerin tespit ettiği bu durum, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almasının

Cevap

Bayrak direğinin gölgesinin asla sıfır olmaması ve daima kuzeye düşmesi, Türkiye'nin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almasının bir sonucudur.
Türkiye, 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri arasında, yani Güneş ışınlarının en son dik açı ile gelebildiği Yengeç Dönencesi'nin (23∘27′23^\circ 27' Kuzey) daha kuzeyinde yer almaktadır. Bu matematik (mutlak) konumundan dolayı Güneş ışınları Türkiye'ye hiçbir zaman tam 90∘90^\circ lik dik açıyla gelmez, bu yüzden gölge boyu sıfır olmaz. Ayrıca Güneş öğle vakti daima güneyden vurduğu için cisimlerin gölgesi her zaman kuzeye (veya kuzey yönlü açılara) düşer.

Adım Adım Çözüm

1
Gölge yönü ve Güneş ışınlarının geliş açısı arasındaki ilişkiyi hatırla.
Gölgenin kuzeye düşmesi için Güneş ışınlarının cisme güneyden gelmesi gerekir.
Işık kaynağının olduğu yönün tam zıttı yönünde gölge oluşur.
2
Dünya üzerinde Güneş ışınlarının dik geldiği sınırları (dönenceleri) belirle.
Güneş ışınları yalnızca Yengeç (23∘27′23^\circ 27' Kuzey) ve Oğlak (23∘27′23^\circ 27' Güney) dönenceleri arasına 90∘90^\circ lik dik açıyla gelebilir.
Dünya'nın eksen eğikliği nedeniyle Güneş'in dik açıyla ulaştığı en son noktalar dönencelerdir.
3
Türkiye'nin matematik konumunu bu sınırlar ile karşılaştır.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemlerinde, yani Yengeç Dönencesi'nin daha kuzeyinde yer alır.
Türkiye'nin Ekvator'a göre mutlak konumu bu değerlerdedir.
4
Elde edilen sonuçları birleştirerek olayı açıkla.
Dönencelerin dışında olduğu için gölge boyu asla sıfır olmaz; Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde olduğu için de Güneş hep güneyden vurur ve gölgeler daima kuzeyi gösterir.
Bu durum tamamen ülkenin bulunduğu enlem derecelerinin (matematik konumunun) bir sonucudur.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Matematik Konumu ve Yengeç Dönencesi'nin Kuzeyinde Olması

İpuçları

1
Gölge yönünü belirleyen temel faktör, Güneş ışınlarının hangi yönden geldiğidir.
2
Güneş ışınları, Dünya üzerinde yalnızca Dönenceler (Ekvator çevresi) arasına dik açıyla düşebilir.
3
Türkiye'ye öğle vakti Güneş daima güneyden gelir çünkü Türkiye dönencelerin dışında ve Kuzey Yarım Küre'de yer alır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun iklim (örneğin Akdeniz iklimi görülmesi) ve cephe yağışları üzerindeki etkilerini de inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 324Soru →

Türkiye sınırları içerisinde yer alan XX ve YY merkezlerinde yapılan gözlemler sonucunda şu verilere ulaşılmıştır:

- 2121 Mart tarihinde XX merkezinde güneşin YY merkezine göre daha erken doğduğu tespit edilmiştir.
- 2121 Haziran tarihinde XX merkezindeki gündüz süresinin YY merkezine göre daha kısa olduğu gözlemlenmiştir.

Bu verilere göre, XX ve YY merkezlerinin mutlak (matematik) konum özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: XX merkezinde Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı (çizgisel hız) YY merkezinden daha fazladır.

Cevap

Verilen bilgilere göre XX merkezinde çizgisel hızın YY merkezinden fazla olduğu seçeneği doğrudur.
Yapılan analizler sonucunda XX merkezinin YY merkezine göre daha güneyde ve daha doğuda olduğu bulunmuştur. Türkiye'de güneye gidildikçe (Ekvator'a yaklaşıldıkça) Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı olan çizgisel hız artar. Bu nedenle çizgisel hızın XX merkezinde daha fazla olduğu bilgisi kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
2121 Mart verisinin analiz edilmesi
XX merkezi YY'den daha doğudadır.
Ekinoks tarihlerinde güneşin daha erken doğduğu yer, boylam olarak daha doğuda bulunur.
2
2121 Haziran verisinin analiz edilmesi
XX merkezi YY'den daha güneydedir.
Kuzey Yarım Küre'de Haziran ayında kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar. XX'te gündüz kısa ise XX daha güneydedir.
3
Enlem ve boylam sonuçlarının birleştirilmesi
XX merkezi YY'nin güneydoğusundadır; Ekvator'a daha yakındır.
Güneydeki merkezler Ekvator'a daha yakın oldukları için çizgisel hızları daha yüksektir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin enlem ve boylam değerlerinin yerel saat, gündüz süresi ve çizgisel hız üzerindeki etkileri.

İpuçları

1
2121 Mart'ta güneşin erken doğması boylam farkıyla, 2121 Haziran'da gündüz süresi ise enlem farkıyla ilgilidir.
2
Türkiye'de kuzeye gidildikçe çizgisel hız azalır, yer çekimi artar ve Haziran'da gündüzler uzar.
3
XX merkezinin YY merkezine göre daha doğuda ve daha güneyde (Ekvator'a yakın) olduğunu saptayın.

Daha Fazla Pratik

Güneşin batış hızı (grup süresi) ile çizgisel hız arasındaki ilişkiyi inceleyen benzer bir soru çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 325Soru →

Türkiye'nin kara sınırları; dağ doruklarının takibi (su bölümü çizgisi), akarsu yataklarının en derin noktasının esas alınması (talveg hattı) veya yapay belirleyiciler (demir yolu hatları) gibi farklı kriterlere göre şekillenmiştir. Buna göre; sınır hattının bir bölümünde Arpaçay ve Aras nehirlerinin yataklarının (talveg hattı) takip edildiği, sınırın günümüzdeki hukuki statüsünün 19211921 yılında imzalanan Kars Antlaşması ile kesinleştiği ve üzerinde bulunan demir yolu bağlantısının (Akyaka) siyasi gerekçelerle kapalı tutulduğu sınır hattımız aşağıdaki ülkelerin hangisi ile olan sınırımızdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ermenistan

Cevap

Ermenistan ile olan sınır hattımız, talveg hattı prensibi, Kars Antlaşması dayanağı ve kapalı demir yolu gümrük kapısı özelliklerini bir arada taşımaktadır.
Ermenistan sınırı, fiziki coğrafya açısından Arpaçay ve Aras nehirlerinin yatağını (talveg) takip eder. Diplomatik olarak 19211921 Kars Antlaşması ile şekillenmiştir. Akyaka (Doğukapı) demir yolu istasyonu üzerinden sağlanan bağlantı ise 19931993 yılından bu yana siyasi sebeplerle kapalı durumdadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sınırın hukuki dayanağını analiz etme
19211921 Kars Antlaşması, Kafkas sınırımızı (Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan) belirleyen temel metindir.
Soru kökündeki antlaşma kriteri seçenekleri Gürcistan ve Ermenistan'a indirger.
2
Sınırın fiziki karakterini (talveg) değerlendirme
Arpaçay ve Aras nehirleri, Ermenistan ile olan sınırımızın büyük bir kısmını oluşturur.
Akarsu yatağının sınır kabul edilmesi 'talveg hattı' olarak tanımlanır.
3
Sınır kapılarının aktiflik durumunu kontrol etme
Akyaka (Ermenistan) demir yolu gümrük kapısı günümüzde kapalıdır; Canbaz (Gürcistan) ise açıktır.
Siyaseten kapalı olan demir yolu bağlantısı Ermenistan sınırına özgüdür.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenme kriterleri (Talveg vs. Su Bölümü) ve güncel gümrük kapısı statüleri.

İpuçları

1
Sınırın hukuki dayanağı olan Kars Antlaşması (19211921), Doğu sınırımızdaki üç ülke için de geçerlidir.
2
Arpaçay ve Aras nehirleri bu ülkeyle olan sınır hattımızın doğal belirleyicileridir (Talveg hattı).
3
Kars ilimizde bulunan ve Ermenistan'a açılan Akyaka (Doğukapı) demir yolu hattı günümüzde faal değildir.

Daha Fazla Pratik

Diğer sınır kapılarımızı (Kapıkule, Sarp, Habur) ve bunların hangi komşularla bağlantı sağladığını harita üzerinden inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 326Soru →

Türkiye'de bulunan XX ve YY şehirlerinin bazı coğrafi özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

ÖzellikXX ŞehriYY Şehri
Grup ve tan süresiDaha kısaDaha uzun
Yerçekimi kuvvetiDaha azDaha fazla

Bu tabloya dayanarak XX ve YY şehirleri hakkında yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: XX şehrinde çizgisel hız YY şehrine göre daha fazladır.

Cevap

Çizgisel hızın XX şehrinde YY şehrine göre daha fazla olduğu seçeneği doğrudur.
Doğru olan seçenek, XX şehrindeki çizgisel hızın daha fazla olduğunu belirtmektedir. Tablodaki veriler incelendiğinde; grup ve tan süresinin kısalığı çizgisel hızın yüksekliğine, yerçekiminin azlığı ise Ekvator'a yakınlığa (daha güneye) işaret eder. Bu iki durum birbiriyle tutarlıdır ve XX şehrinin güneyde, çizgisel hızın ise orada daha fazla olduğunu kesinleştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Grup ve tan süresi ile çizgisel hız ilişkisini analiz etmek.
XX şehrinde çizgisel hız YY şehrinden fazladır.
Çizgisel hız arttıkça Güneş'in ufuktaki geçiş hızı artar ve grup/tan süresi kısalır. XX şehrinde sürenin kısa olması, hızın yüksek olduğunu ve bu şehrin Ekvator'a (güney) daha yakın olduğunu gösterir.
2
Yerçekimi kuvveti ile enlem ilişkisini değerlendirmek.
YY şehri XX şehrinden daha kuzeydedir.
Dünya'nın geoid şekli nedeniyle kutuplar yer merkezine daha yakındır. Bu yüzden kuzeye gidildikçe yerçekimi artar. YY şehrinde yerçekiminin fazla olması, onun kuzeyde olduğunu kanıtlar.
3
Sonuçları birleştirerek seçenekleri elemek.
XX güneyde (çizgisel hız fazla), YY kuzeydedir.
Her iki veri de birbirini desteklemektedir; XX şehri Türkiye'nin güneyinde, YY şehri ise kuzeyindedir.

Anahtar Kavram

Enlem etkisine bağlı olarak çizgisel hız ve yerçekiminin değişimi

İpuçları

1
Grup ve tan süresinin uzunluğu, Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızıyla (çizgisel hız) ters orantılıdır.
2
Dünya'nın şekli nedeniyle yerçekimi Ekvator'dan kutuplara doğru artar. Türkiye'de en kuzeydeki illerde yerçekimi en fazladır.
3
Verilen bilgiler ışığında XX şehrinin Antalya gibi güneyde, YY şehrinin ise Sinop gibi kuzeyde bir il olduğunu düşünerek seçenekleri değerlendirin.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin enlemine bağlı olarak kalıcı kar sınırının dağların güney ve kuzey yamaçlarındaki değişimini (Bakı etkisi) araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 327Soru →

Türkiye'de kısa mesafelerde iklim özelliklerinin, bitki örtüsünün ve tarım ürünü çeşitliliğinin belirgin değişimler göstermesi, ülkemizin göreceli (özel) konumunun bir sonucudur.

Buna göre, söz konusu bu durumun yaşanmasında aşağıdakilerden hangisi temel etkendir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yer şekillerinin engebeli ve çeşitlilik göstermesi

Cevap

Yer şekillerinin engebeli ve çeşitlilik göstermesi
Türkiye'de yer şekillerinin kısa mesafelerde çeşitlilik göstermesi ve yükseltinin hızla değişmesi, sıcaklık ve nemlilik gibi iklim elemanlarının da hızla farklılaşmasına neden olur. Bu durum, bitki örtüsü ve tarım ürünlerinin dar alanlarda çeşitlenmesini sağlayan temel göreceli konum faktörüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Kısa mesafeli değişim kavramını analiz etme
İklim ve bitki örtüsünün kısa mesafede değişmesi, yerel faktörlerin (yükselti, dağların uzanışı) etkili olduğunu gösterir.
Genel enlem etkileri (matematik konum) geniş alanlarda benzer sonuçlar verirken, özel konum faktörleri dar alanlarda büyük farklar yaratır.
2
Matematik ve Özel konum ayrımı yapma
Seçeneklerdeki orta kuşak, yarım küre ve meridyen bilgileri matematik konumdur. Yer şekilleri ise özel konumdur.
Soruda belirtilen durum özel konumun bir sonucu olduğu için cevap yerel bir fiziki özellik olmalıdır.

Anahtar Kavram

Kısa mesafeli iklim çeşitliliğinin temel nedeni yükselti farkları ve yer şekilleridir.

İpuçları

1
Matematik konum ile özel konum farkını düşünün.
2
Kısa mesafede iklimin değişmesi için sıcaklığı hızla değiştiren 'yükselti' veya 'denize olan mesafe' gibi bir etken gereklidir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumuna bağlı olarak ortaya çıkan 'dört mevsim belirgin yaşanır' kuralı ile özel konumuna bağlı olan 'aynı anda farklı mevsim özellikleri görülür' kuralını karşılaştırın.
Tahmini Süre:45s
Soru 328Soru →

Ülkemizde tüm illerde kullanılan ortak (ulusal) saat, Iğdır'dan geçen 45∘45^{\circ} Doğu boylamının yerel saatine göre ayarlanmaktadır. Buna göre, 43∘43^{\circ} Doğu boylamında bulunan bir merkezde yerel saat, ülkemizin ortak saatinden kaç dakika geridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 88

Cevap

İki merkez arasındaki yerel saat farkı 88 dakikadır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır. Soruda verilen merkez ise 43∘43^{\circ} Doğu boylamındadır. İki merkez arasındaki boylam farkı 22 derecedir (45−43=245 - 43 = 2). Her boylam arası zaman farkı 44 dakika olduğu için toplam fark 2×4=82 \times 4 = 8 dakikadır. 43∘43^{\circ} boylamı daha batıda yer aldığı için yerel saati ulusal saatten 88 dakika daha geridir.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezler arasındaki boylam farkını bulun.
45∘−43∘=2∘45^{\circ} - 43^{\circ} = 2^{\circ} boylam farkı.
Zaman farkını hesaplamak için öncelikle merkezler arasındaki boylam uzaklığını bilmemiz gerekir.
2
Boylam farkını zaman farkına çevirin.
2×42 \times 4 dakika =8= 8 dakika.
Dünya üzerindeki her iki boylam (meridyen) arasındaki zaman farkı her zaman 44 dakikadır.
3
Yönü ve zamanın ileri/geri olma durumunu belirleyin.
43∘43^{\circ} Doğu boylamı, 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısında olduğu için saati 88 dakika geridir.
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde güneş daha erken doğar ve yerel saat her zaman daha ileridir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Ulusal Saat Hesaplamaları

İpuçları

1
Öncelikle iki boylam (4545 ve 4343) arasındaki farkı bulmalısınız.
2
Bulduğunuz her 11 boylamlık farkın 44 dakikaya eşit olduğunu unutmayın.
3
4545 ile 4343 arasında 22 boylam fark vardır; bu farkı 44 dakika ile çarparak sonuca ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir hesaplamayı en batıdaki noktamız olan 26∘26^{\circ} Doğu boylamı için yaparak farkın ne kadar artacağını görebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 329Soru →

Türkiye, jeopolitik konumu gereği Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü durumundadır ve bu özelliği nedeniyle çok sayıda ülkeyle karadan komşudur. Bu komşularla olan ticari ve beşerî ilişkiler çeşitli sınır kapıları üzerinden yürütülmektedir.

Buna göre, Türkiye'nin komşuları ve bu ülkelere doğrudan geçişi sağlayan sınır kapıları ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İran - Nusaybin

Cevap

İran - Nusaybin eşleştirmesi yanlıştır; çünkü Nusaybin, Suriye sınırımızda yer alan bir gümrük kapısıdır.
İran ile Türkiye arasındaki ulaşımı sağlayan başlıca sınır kapıları Ağrı'daki Gürbulak, Van'daki Kapıköy ve Hakkari'deki Esendere'dir. Nusaybin Sınır Kapısı ise Mardin'de bulunur ve en uzun kara sınırımıza sahip olduğumuz Suriye'ye açılır. Bu nedenle bu eşleştirme yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki sınır kapılarının hangi illerde ve hangi ülke sınırında bulunduğunu belirle.
Pazarkule (Yunanistan), Dereköy (Bulgaristan), Aktaş (Gürcistan) ve Öncüpınar (Suriye) doğru eşleştirilmiştir.
Yanlış eşleştirmeyi bulmak için sınır kapılarının coğrafi konumlarının tespit edilmesi gerekir.
2
İran - Nusaybin eşleştirmesini analiz et.
Nusaybin, Mardin'de yer alır ve Suriye komşumuza açılır. İran ile sınır kapılarımız Gürbulak, Kapıköy ve Esendere'dir.
İran sınırımızın özellikleri ve kapılarının bilinmesi yanlış eşleştirmeyi doğrular.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin sınır komşuları ve sınır kapıları

İpuçları

1
Nusaybin ilçesinin hangi ilimize bağlı olduğunu ve bu ilimizin hangi ülkeye komşu olduğunu düşünün.
2
Türkiye'nin İran ile olan sınır kapıları Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alırken, Nusaybin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir.
3
İran'a açılan kapılarımız Gürbulak, Kapıköy ve Esendere'dir. Mardin'de bulunan Nusaybin ise güney komşumuz Suriye'ye açılır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin komşu ülkeleriyle olan demiryolu bağlantısı bulunan sınır kapılarını da harita üzerinde çalışarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 330Soru →

Coğrafi koordinat sisteminde, bir yerin yerel saati ve güneşin gün içindeki ufuk düzlemi konumu doğrudan o yerin boylam (meridyen) derecesiyle ilgilidir. Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş yönü nedeniyle, doğudaki merkezlerde zaman kavramı batıdakilere göre farklılık gösterir.

Buna göre, Türkiye sınırları içinde batıdan doğuya doğru seyahat eden bir kişinin, vardığı yerde aşağıdakilerden hangisini gözlemlemesi sadece boylam (meridyen) etkisiyle açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Güneşin ufuk düzleminde tepe noktasına, yola çıktığı şehre kıyasla daha erken ulaştığını

Cevap

Güneşin ufuk düzleminde tepe noktasına, yola çıktığı şehre kıyasla daha erken ulaştığını ifadesi doğru cevaptır.
Doğru cevap, doğudaki merkezlerde Güneş'in gün içinde ulaşabileceği en yüksek noktaya (yerel öğle vaktine) batıdaki merkezlerden daha erken ulaşmasıdır. Bu durum tamamen Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş yönünün ve farklı boylamların Güneş'in karşısından farklı zamanlarda geçmesinin doğrudan bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Dünya'nın dönüş yönü ve boylam ilişkisini tanımla.
Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru döner.
Zaman farklılıklarının temel nedenini belirlemek için.
2
Dönüş yönünün doğu ve batıdaki merkezlere etkisini analiz et.
Doğudaki meridyenler Güneş'in karşısından daha önce geçer, bu yüzden doğuda yerel saat batıya göre her zaman daha ileridir.
Boylam farklılığının yerel saat ve Güneş'in ufuktaki konumu üzerindeki etkisini anlamak için.
3
Seçeneklerdeki durumların boylam, enlem veya özel konum kaynaklı olup olmadığını sınıflandır.
Güneşin tepe noktasına erken gelmesi boylam; yükselti özel konum; gölge boyu enlem; Greenwich'e uzaklık harita/konum bilgisidir.
Sadece boylam etkisiyle açıklanabilen tek doğru yargıyı tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Dünya'nın günlük hareketinin yönü (batıdan doğuya) sebebiyle, doğudaki boylamlarda yerel saatin ileri olması ve Güneş'in ufuk düzleminde tepe noktasına daha erken ulaşması.

İpuçları

1
Türkiye'de batıdan doğuya doğru seyahat eden biri, Güneş'in konumunda veya yerel saatte nasıl bir değişim hisseder?
2
Boylamların (meridyenlerin) temel işlevi zamanı ve yerel saatleri belirlemektir. İklim şartları (yükselti, denizellik) veya enlem özellikleri (gölge boyu) boylamın sonucu değildir.
3
Dünya batıdan doğuya döndüğü için, doğudaki illerimizde (örneğin Iğdır'da) Güneş batıdaki illerimize (örneğin İzmir'e) göre daha erken doğar ve gün içinde en tepe noktaya çok daha erken ulaşır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki 76 dakikalık zaman farkını meridyenler üzerinden hesaplamaya yönelik temel bir uygulama sorusu çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 331Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenmesinde fiziksel coğrafya özellikleri (dağların uzanışı, akarsu yatakları) ile siyasi ve idari kararlar (demiryolu hatları, antlaşma maddeleri) birlikte rol oynamıştır. Sınır hatlarımızın bu özellikleri ve sınırın geçtiği yerler düşünüldüğünde, aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Suriye sınırının Mardin ve Şanlıurfa illeri boyunca uzanan kesimi, Habur Çayı'nın yatağını takip eden doğal bir sınır özelliğine sahiptir.

Cevap

Suriye sınırının Mardin ve Şanlıurfa hattında Habur Çayı ile belirlendiği ifadesi yanlıştır; çünkü Habur Çayı Irak sınırında yer almaktadır.
Doğru yanıt olan seçenek, Suriye sınırının Mardin ve Şanlıurfa kesiminde Habur Çayı'nın doğal sınır oluşturduğunu iddia etmektedir. Oysa Türkiye'nin en uzun sınırı olan Suriye sınırı, Hatay'da Asi Nehri ve Şırnak tarafında Dicle Nehri gibi bazı doğal kesimlere sahip olsa da, Mardin ve Şanlıurfa hattında tamamen yapay bir karakterdedir ve 19211921 Ankara Antlaşması gereği Bağdat Demiryolu hattını takip eder. Habur Çayı ise Türkiye ile Irak arasındaki doğal sınırı belirleyen bir akarsudur.

Adım Adım Çözüm

1
Suriye sınırının karakterini analiz etme
Suriye sınırı 911911 km ile en uzun sınırımızdır ve büyük bölümü Bağdat Demiryolu'nu takip eden yapay bir hattır.
Mardin ve Şanlıurfa boyunca sınırın nasıl belirlendiğini anlamak için.
2
Habur Çayı'nın coğrafi konumunu belirleme
Habur Çayı (Hezil Çayı ile birlikte), Şırnak ilinin Silopi ilçesinde Türkiye ile Irak arasındaki sınırı belirler.
Yanlış olan nehir-sınır eşleşmesini tespit etmek için.
3
Diğer sınır özelliklerini doğrulama
Yunanistan-Karaağaç istisnası, Ermenistan-Aras/Arpaçay talveg hattı ve Irak-dağlık su bölümü özellikleri coğrafi gerçeklerle uyuşmaktadır.
Seçeneklerin doğruluğunu teyit ederek yanlış olanı kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Sınırların Belirlenme Kriterleri (Doğal/Fiziki ve Yapay/Siyasi Sınırlar)

İpuçları

1
Suriye sınırının büyük bir bölümünün 'yapay' (tren yolu) olduğunu hatırlayın.
2
Habur Sınır Kapısı'nın hangi komşumuzla olan ticarette kullanıldığını ve hangi ilimizde bulunduğunu düşünün.
3
Habur Çayı, Şırnak'ta Irak sınırını belirlerken; Mardin ve Şanlıurfa'daki Suriye sınırı Bağdat Demiryolu hattı üzerinden geçer.

Daha Fazla Pratik

Sınır kapılarının hangilerinde demiryolu bağlantısı olduğunu ve hangi kapıların hangi komşu ülkeye açıldığını tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 332Soru →

Türkiye'nin mutlak konumu (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri) ve buna bağlı olarak ortaya çıkan "enlem etkisi" göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi bu durumun bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kış mevsiminde Karadeniz kıyı kuşağındaki bazı şehirlerin, İç Anadolu'daki şehirlere göre daha yüksek sıcaklık değerlerine sahip olması

Cevap

Kış mevsiminde Karadeniz kıyı kuşağındaki şehirlerin İç Anadolu'daki şehirlere göre daha sıcak olması, enlem etkisiyle açıklanamayan bir özel konum sonucudur.
Kış mevsiminde Karadeniz kıyılarının İç Anadolu'dan daha sıcak olması, enlem etkisine (kuzeye gidildikçe soğuma beklentisine) aykırıdır. Bu durum Karadeniz'in deniz etkisi (denizellik) ve İç Anadolu'nun yüksek ve karasal olması ile açıklanır, yani bir özel konum sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak konum ve enlem etkisinin temel prensibini hatırla.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı daralır ve sıcaklıklar (genel olarak) azalır.
Enlem etkisinin işleyişini belirlemek için.
2
Seçeneklerdeki durumların 'güneyden kuzeye düzenli değişim' kuralına uyup uymadığını analiz et.
Çizgisel hız, tuzluluk, bakı ve kalıcı kar sınırı Türkiye'nin enlem değerlerine bağlı olarak güney-kuzey yönünde sistematik bir değişim gösterir.
Mutlak konum sonuçlarını ayıklamak için.
3
Anomal (kural dışı) durumu tespit et.
Kışın Samsun veya Rize'nin (kuzeyde), Ankara veya Konya'dan (güneyde) daha sıcak olması enlem kuralına terstir.
Özel konum faktörlerinin (denizellik, yükselti) etkisini belirlemek için.

Anahtar Kavram

Enlem-Sıcaklık İlişkisi ve Özel Konum Anomalileri
Soru 333Soru →

Türkiye'nin kara sınırları; dağların doruk noktalarından geçen 'su bölümü çizgisi', akarsu yatağının en derin noktasını birleştiren 'talveg çizgisi' veya koordinatlara ve ulaşım hatlarına dayalı 'yapay (geometrik) hatlar' gibi farklı kriterler kullanılarak belirlenmiştir. Sınır hatlarımızın fiziki özellikleri ve belirlenme süreçleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İran ile olan sınır hattımız, büyük ölçüde Zagros Dağları'nın su bölümü çizgisini takip eden, fiziki engellere dayalı ve tarihsel olarak en istikrarlı sınırımızdır.

Cevap

İran sınırı, Zagros Dağları'nın su bölümü hattını takip eden ve 1639'dan beri büyük oranda korunan en istikrarlı doğal sınırımızdır.
İran sınırı, 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması ile ana hatları belirlenen ve Zagros Dağları'nın doğal doruk noktalarını (su bölümü çizgisi) takip eden, fiziki coğrafyaya en uyumlu ve en eski sınır hattımızdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sınır belirleme kriterlerini analiz etme
Sınırların dağ (su bölümü), nehir (talveg) veya yapay (demiryolu/koordinat) hatlardan oluşabileceğini saptamak.
Soruda verilen öncülleri her ülke için ayrı ayrı test etmek gerekir.
2
Komşu ülkelerin sınır yapılarını değerlendirme
İran sınırının dağlık (Zagros), Yunanistan'ın karma (Meriç+Kara), Suriye'nin büyük oranda yapay olduğunu belirlemek.
Her sınırın kendine has fiziki ve hukuki (antlaşma) özelliklerini ayırt etmek.
3
Hatalı genellemeleri eleme
Irak sınırının düz olduğu veya Nahçıvan sınırının Kura Nehri ile belirlendiği gibi yanlış bilgileri ayıklamak.
KPSS düzeyinde detay bilgi gerektiren çeldiricileri eleyerek doğru sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınırlarının Fiziki ve Hukuki Karakteristikleri

İpuçları

1
Sınırların sadece su yollarından değil, dağların zirvelerinden veya tren yolu güzergahlarından da geçebileceğini dikkate almalısın.
2
En eski ve en istikrarlı sınırımızın hangisi olduğunu ve bu sınırın hangi dağ sırasını takip ettiğini hatırla.
3
Yunanistan sınırındaki Karaağaç bölgesinin istisnai durumunu ve Nahçıvan sınırındaki akarsuyun ismini (Aras mı Kura mı?) kontrol et.

Daha Fazla Pratik

Sınır kapılarının hangilerinin demir yolu bağlantısına sahip olduğunu ve hangi ülkelerle yapay sınırların daha fazla olduğunu çalışmak faydalı olacaktır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 334Soru →

Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yol (tutulma oranı) enleme bağlı olarak değişmektedir. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının atmosferde aldığı yol uzamakta ve buna bağlı olarak enerji kaybı artmaktadır. Türkiye'nin mutlak konumu göz önüne alındığında, yıl boyunca güneş ışınlarının atmosferdeki tutulma oranının diğerlerine göre daha az olması beklenen il aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mersin

Cevap

En güneyde yer alan ve güneş ışınlarını en büyük açıyla alan merkez olan Mersin ilinde tutulma oranı en azdır.
Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yolun uzunluğu, ışınların yere düşme açısıyla ters orantılıdır. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı küçülür, atmosferde aldığı yol uzar ve enerji kaybı (tutulma) artar. Mersin, seçenekler arasında Ekvator'a en yakın (en güneyde) il olduğu için güneş ışınlarını en büyük açıyla alır ve tutulma oranı en düşük seviyede kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Kuralı belirle
Güneş ışınlarının düşme açısı büyüdükçe (Ekvator'a yaklaşıldıkça) atmosferdeki yol kısalır ve tutulma azalır.
Dik veya dike yakın gelen ışınlar atmosferi en kısa yoldan geçerler.
2
Merkezlerin enlem konumlarını karşılaştır
Mersin (Güney), Bursa ve Sivas (Orta), Zonguldak ve Kars (Kuzey).
Türkiye 36∘36^\circ - 42∘42^\circ Kuzey paralelleri arasındadır; güney illeri Ekvator'a daha yakındır.
3
En güneydeki merkezi seç
Seçenekler arasındaki en güney il Mersin'dir.
Enleme bağlı olarak güneş ışınlarını en büyük açıyla alan Mersin'de tutulma en az gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Enlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının düşme açısı ve atmosferdeki tutulma oranı ilişkisi.

İpuçları

1
Ekvator'a yaklaştıkça güneş ışınlarının düşme açısı büyür.
2
Güneş ışınları ne kadar dik gelirse atmosferde o kadar az yol kateder.
3
Türkiye'de en güneydeki ilde güneş ışınlarının atmosferdeki enerji kaybı en azdır.

Daha Fazla Pratik

Aynı iller için 'çizgisel hız' veya 'alacakaranlık süresi' değişimlerini karşılaştırarak enlem etkisini pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Türkiye dilsiz haritası üzerinde illerin kuzey-güney sıralamasını yaparak en altta (güneyde) kalan ili seçmek tutulma oranının en az olduğu yeri bulmamızı sağlar.
Tahmini Süre:45s
Soru 335Soru →

Türkiye'nin kara sınırlarının oluşumu, sınır belirleme kriterleri ve komşularıyla olan ulaşım bağlantıları dikkate alındığında, aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ermenistan ile olan sınırımız Aras ve Arpaçay nehirleri boyunca uzanmakta olup, bu ülke ile olan Akyaka (demir yolu) ve Alican (kara yolu) sınır kapıları günümüzde bölge ticaretinde aktif olarak kullanılmaktadır.

Cevap

Ermenistan sınırında bulunan Akyaka ve Alican sınır kapılarının günümüzde aktif olarak kullanıldığını belirten seçenek yanlıştır; çünkü bu kapılar siyasi nedenlerle uzun süredir kapalı durumdadır.
Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınırı Aras ve Arpaçay nehirleri çizmektedir ancak 1990'lı yıllardan beri devam eden siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle bu ülkeye açılan Akyaka (Demir yolu) ve Alican (Kara yolu) sınır kapıları kapalı durumdadır. Bu nedenle bu kapıların 'aktif ticaret noktaları' olarak tanımlanması coğrafi ve siyasi gerçeklerle bağdaşmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Sınırların uzunluk ve belirlenme kriterlerini analiz et.
Suriye sınırı en uzun ve yapay (demir yolu), Yunanistan sınırı doğal (Meriç/Talveg) olarak belirlenmiştir.
Sınırların fiziki mi yoksa beşeri mi olduğunu ayırt etmek gerekir.
2
Sınır kapılarının güncel durumunu değerlendir.
Ermenistan ile diplomatik sorunlar nedeniyle kara ve demir yolu kapıları kapalıdır.
Bir sınırın var olması, kapıların her zaman aktif olduğu anlamına gelmez.
3
Yanlış bilgiyi tespit et.
Ermenistan sınır kapılarının aktif olduğunu savunan bilgi hatalıdır.
Güncel siyasi ve coğrafi bilgileri birleştirmek soruyu çözüme ulaştırır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınırları ve Sınır Kapıları

İpuçları

1
Türkiye'nin her komşusuyla sınır kapıları olsa da, siyasi ilişkiler bu kapıların açık veya kapalı olmasını belirler.
2
Özellikle Ermenistan ile olan diplomatik durumun sınır kapılarının işlerliği üzerindeki etkisini hatırlamalısın.
3
Akyaka ve Alican sınır kapıları haritada mevcuttur ancak uzun yıllardır geçişlere kapalı tutulmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Diğer komşularımızla (İran-Gürbulak, Irak-Habur, Bulgaristan-Kapıkule) olan en işlek kapıları ve ulaşım türlerini (kara yolu/demir yolu) tekrar gözden geçirebilirsin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 336Soru →

Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri ile 26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu boylamları arasındaki mutlak konumu ve Dünya'nın yıllık hareketi dikkate alındığında; 2121 Haziran tarihinden 2323 Eylül tarihine kadar geçen süreçte yaşanan değişimlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sinop'ta gündüz süresindeki kısalma hızı ve toplam kısalma miktarı, Hatay'da yaşanan değişimden daha fazladır.

Cevap

Sinop'ta gündüz süresindeki kısalma hızı ve toplam kısalma miktarı, Hatay'da yaşanan değişimden daha fazladır.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için 2121 Haziran'da en uzun gündüzü yaşar ve kuzeye gidildikçe bu süre artar. 2323 Eylül ekinoksunda ise tüm merkezlerde gündüz 1212 saate iner. Bu durumda, başlangıçta gündüz süresi daha uzun olan kuzeydeki Sinop, ekinoksa ulaşmak için güneydeki Hatay'a göre daha fazla 'süre kaybı' yaşamak zorundadır. Bu da kısalma hızının ve miktarının kuzeyde daha fazla olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç ve bitiş tarihlerindeki gündüz süresi özelliklerini belirle.
2121 Haziran'da kuzeye (Sinop) gidildikçe gündüz uzar; 2323 Eylül'de ise tüm dünyada gündüzler 1212 saattir.
Enlem farkının gündüz süreleri üzerindeki etkisini anlamak için ekinoks ve gündüz dönümü kıyaslanmalıdır.
2
Merkezler arasındaki değişim miktarını (farkı) analiz et.
Sinop 1515 saatten 1212 saate düşerken (−3-3 saat), Hatay 1414 saatten 1212 saate düşer (−2-2 saat).
Yüksek enlemlerde gece-gündüz süre farkı daha fazla olduğu için ekinoksa dönüşte yaşanan değişim hızı da daha yüksektir.
3
Diğer seçeneklerin mutlak konumla çelişip çelişmediğini kontrol et.
Yerel saat farkı ve çizgisel hız mevsimsel olarak değişmez; gölge boyu ise güneşin daha eğik geldiği Sinop'ta daha hızlı değişir.
Seçenekleri eleyerek ulaşılan sonucun matematiksel tutarlılığını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Enlem Farkının Gece-Gündüz Süre Değişimi Üzerindeki Etkisi

İpuçları

1
2121 Haziran'da Sinop'un mu yoksa Hatay'ın mı gündüz süresi daha uzundur? Bunu hatırlayarak başlayın.
2
2323 Eylül'de her iki şehirde de gündüz süresinin 1212 saat olacağını düşünün. Hangi şehir daha yüksekten 1212'ye iniyor?
3
Sinop'ta gündüz yaklaşık 1515 saat, Hatay'da ise 1414 saattir. İkisi de aynı tarihte 1212 saate düşeceğine göre kim daha hızlı kısalmaktadır?

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantığı 2121 Aralık'tan 2121 Mart'a geçiş süreci için uygulayarak gece sürelerindeki değişimi analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Gündüz süresi grafiği çizerek Sinop ve Hatay eğrilerinin 2121 Haziran'dan 2323 Eylül'e olan eğimlerini (kısalma hızlarını) karşılaştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 337Soru →

Türkiye'de ulusal saat olarak 45∘45^{\circ} Doğu boylamının (Iğdır) yerel saati esas alınmaktadır. Buna göre, ulusal saatin 14:3014:30 olduğu bir anda yerel saati 13:5813:58 olan bir merkez aşağıdaki boylamlardan hangisi üzerinde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 37∘37^{\circ} Doğu

Cevap

Yerel saati 13:5813:58 olan merkez 37∘37^{\circ} Doğu boylamı üzerindedir.
Doğru cevap olan 37∘37^{\circ} Doğu boylamı, Türkiye'nin ulusal saatinin ayarlandığı 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının 88 boylam derecesi batısındadır. İki merkez arasındaki 88 boylamlık fark, 8×4=328 \times 4 = 32 dakikalık zaman farkına yol açar. Ulusal saatin 14:3014:30 olduğu bir anda, 3232 dakika daha batıda yer alan bu merkezde yerel saat 13:5813:58 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Zaman farkını hesaplama
14:30−13:58=3214:30 - 13:58 = 32 dakika
Ulusal saatin esas alındığı boylam (45∘45^{\circ} Doğu) ile merkez arasındaki toplam yerel saat farkını bulmak için çıkarma işlemi yapılır.
2
Zaman farkını boylam farkına dönüştürme
32/4=832 / 4 = 8 boylam derecesi
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her zaman 44 dakikadır.
3
Boylamın yönünü ve derecesini belirleme
45−8=37∘45 - 8 = 37^{\circ} Doğu
Merkezin yerel saati ulusal saatten daha geri olduğu için merkez daha batıdadır; bu nedenle fark, ulusal saat boylamından çıkarılır.

Anahtar Kavram

Boylamlar arası zaman farkı ve ulusal saat hesaplamaları

İpuçları

1
Öncelikle soruda verilen ulusal saat ile yerel saat arasındaki dakika farkını bulun.
2
Bulduğunuz dakika farkını 44'e bölerek iki merkez arasındaki boylam farkına ulaşın.
3
Yerel saatin geri olması, aranan merkezin 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısında olduğunu gösterir. Çıkarma işlemi yapmanız gerekir.

Daha Fazla Pratik

Aynı merkezde güneşin ufuk üzerindeki konumunu ekinoks tarihinde sormak, konuyu pekiştirmek için faydalı olabilir.

Alternatif Yöntem

Boylam farkı üzerinden giderek her bir şıkkı 45∘45^{\circ} ile kıyaslayıp 3232 dakikalık farkı vereni bulabilirsiniz. Örneğin 45−37=845 - 37 = 8; 8×4=328 \times 4 = 32 dakika.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 338Soru →

Jeopolitik teorisyenlerinden Nicholas Spykman tarafından geliştirilen 'Kenar Kuşak' (Rimland) kuramına göre; Avrasya'nın kıyı bölgelerini kontrol eden güç, dünyaya hakim olur. Türkiye, bu teoride merkezi bir 'Kenar Kuşak' ülkesi olarak kabul edilir ve stratejik değeri oldukça yüksektir.

Türkiye'nin bu kuramdaki stratejik önemini belirleyen aşağıdaki özelliklerden hangisi, jeopolitik konumun statik (değişmeyen) unsurları arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünya ticaretinin ve askeri geçişlerin kilit noktası olan Türk Boğazlarına sahip olması

Cevap

Dünya ticaretinin ve askeri geçişlerin kilit noktası olan Türk Boğazlarına sahip olması
Jeopolitik analizlerde statik unsurlar, bir ülkenin coğrafi karakterini belirleyen ve uzun zaman dilimlerinde değişmeyen özellikleridir. Türk Boğazları (İstanbul ve Çanakkale), Türkiye'nin dünya haritasındaki fiziksel yerleşiminden kaynaklanan, değişmeyen bir coğrafi avantajdır. Bu durum, Rimland teorisindeki 'kıyı kuşağını kontrol etme' stratejisinin en temel ve kalıcı parçasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik konumun unsurlarını sınıflandır
Statik (değişmeyen) unsurlar: Coğrafi bütünlük, yer şekilleri, boğazlar, adalar, iklim. Dinamik (değişen) unsurlar: Siyasi değerler, askeri güç, ekonomi, nüfus, teknoloji.
Soruda istenen 'statik unsur' ayrımını yapabilmek için temel sınıflamayı bilmek gerekir.
2
Seçenekleri bu sınıflamaya göre değerlendir
İttifaklar (NATO), enerji politikaları ve askeri/nüfus gücü 'dinamik'tir. Matematik konum (enlemler) ise iklimsel sonuçlar doğurur, jeopolitik bir güç tanımı değildir.
Dinamik unsurlar küresel ve bölgesel siyasete göre şekillenirken, fiziksel coğrafya özellikleri sabittir.
3
Türk Boğazlarının durumunu analiz et
İstanbul ve Çanakkale boğazları, Türkiye'nin dünya üzerindeki fiziksel yerinden kaynaklanan ve insan müdahalesiyle kısa sürede değişmeyecek statik bir unsurdur.
Boğazlar, Karadeniz ve Akdeniz arasındaki tek su yolu olarak Türkiye'ye kalıcı bir stratejik üstünlük sağlar.

Anahtar Kavram

Jeopolitik Konumun Statik (Değişmeyen) Unsurları

İpuçları

1
Statik unsurlar, coğrafi olarak değişmesi binlerce yıl sürecek olan fiziksel özelliklerdir.
2
Askeri güç, ittifaklar ve ekonomik politikalar dinamik unsurlardır; dağlar, denizler ve boğazlar ise statik.
3
Türkiye'nin Asya ve Avrupa'yı birbirine bağlayan doğal su yolları olan boğazlar, hiçbir zaman değişmeyecek bir stratejik değerdir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran 'dinamik unsurlar' arasındaki güncel gelişmeleri (Örn: Türk Devletleri Teşkilatı) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 339Soru →

Türkiye'de ülke genelinde zaman birliğini sağlamak amacıyla tek bir ulusal (ortak) saat kullanılmaktadır. Bu ulusal saat, yıl boyunca 45∘45^\circ Doğu meridyeninde yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre ayarlanır.

Buna göre, Iğdır'ın tam 5∘5^\circ batısında bulunan bir merkezde, duvar saatleri (ulusal saat) 12.0012.00'yi gösterdiği anda, bu merkezin Güneş'e göre belirlenen yerel saati kaçtır? (Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızından dolayı ardışık iki meridyen arası zaman farkı 44 dakikadır.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 11.4011.40

Cevap

İstenen merkezin yerel saati 11.4011.40 olmalıdır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^\circ Doğu boylamına (Iğdır) göre ayarlanır. Yani saat 12.0012.00 dendiğinde, Iğdır'ın yerel saati kastedilmektedir. Iğdır'ın 5∘5^\circ batısındaki bir merkezin zaman farkı 5×4=205 \times 4 = 20 dakikadır. Batıda yerel saat daha geri olduğu için bu fark 12.0012.00'den çıkarılmalıdır (12.00−00.20=11.4012.00 - 00.20 = 11.40).

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saatin hangi boylama göre ayarlandığını ve yerel saatini belirle.
Ulusal saat 45∘45^\circ Doğu (Iğdır) boylamına ayarlıdır. Bu nedenle Iğdır'da ulusal saat ile yerel saat aynıdır ve tam 12.0012.00'dir.
Türkiye'de tek ulusal saat uygulaması Iğdır referans alınarak yapılmaktadır.
2
İki merkez arasındaki boylam ve zaman farkını hesapla.
Merkez, Iğdır'ın 5∘5^\circ batısındadır. Boylam farkı 5∘5^\circ'dir. Zaman farkı: 5×4=205 \times 4 = 20 dakika.
Dünya kendi etrafında 360360 derecelik dönüşünü 2424 saatte tamamlar, bu nedenle ardışık her iki meridyen arası zaman farkı sabit 44 dakikadır.
3
Bulunan zaman farkını yön kuralına göre uygula.
İstenen merkez Iğdır'ın batısında olduğu için Güneş daha geç doğar ve yerel saat daha geridir. 12.00−00.20=11.4012.00 - 00.20 = 11.40.
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerin yerel saati her zaman batıdaki merkezlerden daha ileridir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat Hesaplamaları ve Ulusal Saat Kavramı

İpuçları

1
Ulusal saat tüm ülkede aynıdır ve 45∘45^\circ Doğu meridyeninin yerel saatidir. Yani Iğdır'da yerel saat de 12.0012.00'dir.
2
Verilen merkez Iğdır'ın batısında yer almaktadır. Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğuda yerel saat her zaman daha ileridir, batıda ise daha geridir.
3
İki merkez arasındaki 5∘5^\circ'lik boylam farkını her meridyen arası olan 44 dakika ile çarpıp, bulduğunuz süreyi batıda olduğu için 12.0012.00'den çıkarmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Şimdi Iğdır'dan 10∘10^\circ batıda yer alan başka bir ilimiz (örneğin Kastamonu dolayları) için aynı hesaplamayı yapmayı deneyin.

Alternatif Yöntem

Saati dakikaya çevirerek işlem yapmak: 12.0012.00 aslında günün 720.720. dakikasıdır. 2020 dakika geri gittiğimizde 700.700. dakikaya ulaşırız. 700/60=11700 / 60 = 11 saat ve 4040 dakika (11.4011.40) sonucunu verir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 340Soru →

Bir bölgenin coğrafi yapısı incelenirken enlem ve boylam değerlerinin ortaya çıkardığı sonuçlar ile yeryüzü şekilleri, yükselti ve karasallık gibi yerel şartların sonuçları birbirinden ayırt edilmelidir.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin yalnızca bu yerel şartlarından kaynaklanan coğrafi bir özelliktir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aynı zaman diliminde yurdun farklı alanlarında farklı mevsim şartlarının gözlemlenmesi

Cevap

Aynı zaman diliminde yurdun farklı alanlarında farklı mevsim şartlarının gözlemlenmesi
Aynı anda yurdun farklı bölgelerinde farklı mevsim koşullarının (örneğin Erzurum'da kar yağarken Antalya'da denize girilebilmesi) yaşanması, Türkiye'nin kısa mesafelerde büyük yükselti farklarına ve çeşitli yer şekillerine sahip olmasının bir sonucudur. Bu durum enlem veya boylamla değil, tamamen özel (göreceli) konum şartlarıyla açıklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki coğrafi özelliklerin ortaya çıkış nedenlerini Ekvator'a olan uzaklık (matematik konum) veya yer şekilleri (özel konum) açısından sınıflandırın.
Dört seçeneğin enlem, boylam ve yarım küre özellikleri ile ilgili olduğu, bir seçeneğin ise yer şekilleri ile ilgili olduğu görülür.
Soruda bizden yalnızca yerel şartlardan (özel konumdan) kaynaklanan özelliği bulmamız istenmektedir.
2
Matematik konumun (enlem ve boylam) etkili olduğu seçenekleri eleyin.
Dört mevsimin ardışık yaşanması (Orta Kuşak), güney yamaçların sıcak olması (Bakı), güneyden gelen rüzgârların ısıtması (Kuzey Yarım Küre) ve cephe yağışları (Orta Kuşak) matematik konum sonuçlarıdır.
Bu özellikler Türkiye'nin dünya üzerindeki koordinatlarından kaynaklanır.
3
Özel (göreceli) konumun etkili olduğu özelliği tespit edin.
Aynı zaman diliminde farklı mevsim şartlarının görülmesi özelliği doğru cevaptır.
Bu durum, kısa mesafelerde yükseltinin ve yer şekillerinin değişmesi gibi tamamen ülkenin kendine has fiziki yapısından kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Özel Konumunun Sonuçları ve Matematik Konum Ayrımı

İpuçları

1
Matematik konum Ekvator'a ve boylamlara göre konumu ifade ederken; özel konum denizlere, dağlara ve yükseltiye göre yerel özellikleri ifade eder.
2
Orta Kuşak'ta ve Kuzey Yarım Küre'de bulunmak matematik konumdur. Dört mevsimin yıl içinde sırasıyla yaşanması, bakı etkisi ve cephe yağışları bu durumun sonuçlarıdır.
3
Kısa mesafelerde yer şekillerinin ve yükseltinin değişmesi nedeniyle, Türkiye'de aynı gün içerisinde hem kış hem de yaz sporları yapılabilmektedir. Bu durum tamamen özel konuma bağlıdır.

Daha Fazla Pratik

Özel konum ile matematik konum sonuçlarını pekiştirmek için Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının kanıtlarını (ABCD kuralı: Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephe yağışları, Dört mevsim) tekrar inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Özelliğin kaynağını bulmak için kendinize 'Eğer Türkiye tamamen düz bir ülke olsaydı bu özellik devam eder miydi?' sorusunu sorun. Tamamen düz olsaydık aynı anda farklı mevsim şartları bu kadar belirgin yaşanamazdı; demek ki bu özellik yer şekillerine (özel konuma) bağlıdır.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 17 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 17 | Examkin