Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Sanayide çeliği sertleştirmek ve paslanmaya karşı direnç kazandırmak amacıyla kullanılan, Türkiye'nin dünya üretiminde önemli bir yere sahip olduğu bu maden; Elazığ (Guleman) ve Muğla (Köyceğiz-Fethiye) çevresinde yoğun olarak çıkarılmaktadır.

Bu özelliklere ve çıkarım alanlarına sahip olan yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Ekonomik coğrafya açısından bir ülkenin sanayi kapasitesinin gelişmesi, ham madde ihtiyacını doğrudan etkiler. Türkiye'de bazı tarımsal ürünler ve yeraltı kaynakları, yurt içinde ciddi miktarda üretilip çıkarılmasına karşın; devasa fabrika kapasiteleri ve dış pazar anlaşmaları (örneğin Dâhilde İşleme Rejimi) sebebiyle iç piyasaya yetmemekte ve bu yüzden dışarıdan yüklü miktarda ithal edilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki ekonomik ürünlerden hangisinin dış ticaretindeki durumu bu genel tespitle açıklanamaz?

Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP); Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerini kapsamaktadır. Proje, temel olarak havzadaki doğal kaynakların korunması, kirliliğin önlenmesi ve sürdürülebilir bir ekonomik kalkınma modelinin oluşturulması üzerine kurgulanmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi YHGP kapsamında gerçekleştirilmesi hedeflenen temel amaçlardan biri değildir?

Lojistik performans endeksindeki konumu ve kıtalar arası yük akışındaki stratejik rolü dikkate alındığında, Türkiye'nin dış ticaretinde transit faaliyetlerin ekonomik katma değeri stratejik bir öneme sahiptir. Bu durum, sadece sınır kapılarının kapasitesini değil, aynı zamanda limanların ve serbest bölgelerin de fonksiyonel yapısını etkilemektedir.

Türkiye'deki transit ticaret faaliyetleri ve bu faaliyetlerin coğrafi temelleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye’de sanayi tesislerinin yer seçiminde; nakliye maliyetini düşürmek için hammaddeye, üretim sürecindeki yüksek ihtiyacı karşılamak için enerji kaynaklarına veya mamul maddenin dağıtımı için ulaşım ve pazar olanaklarına yakınlık tercih edilir. Ancak sınırlı sayıda merkez, hem hammadde kaynağının zenginliği hem de ağır sanayi üretiminin gerektirdiği devasa enerji (elektrik) ihtiyacının bölgeye yakın bir kaynaktan karşılanabilmesi açısından çifte avantaja sahiptir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki merkezlerin hangisinde faaliyet gösteren sanayi tesisi bu durumu en iyi şekilde örneklendirir?

$2026$ yılı hedefleri doğrultusunda Türkiye, "Lojistik Süper Güç" olma vizyonuyla uluslararası ticaret koridorlarındaki etkinliğini artırmaktadır. Bu süreçte Azerbaycan ile Türkiye'yi doğrudan birbirine bağlaması öngörülen "Zengezur Koridoru", sadece bölgesel bir bağlantı değil, küresel ölçekte bir lojistik aks olarak değerlendirilmektedir. Zengezur Koridoru'nun tam kapasiteyle faaliyete geçmesinin Türkiye'nin ulaşım coğrafyası ve dış ticaret stratejileri üzerindeki etkileri düşünüldüğünde, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi hatalı bir değerlendirmedir?

Türkiye'de tarımsal verimliliği artırmak amacıyla uygulanan sulama projeleri, tarım ürünlerinin çeşitliliğini ve üretim miktarını doğrudan etkilemektedir. Özellikle Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile sulanan tarım alanlarının genişlemesi, bölgedeki geleneksel tarım ürünlerinin yerini ekonomik değeri daha yüksek olan ürünlere bırakmasına neden olmuştur. Buna göre, sulama olanaklarının gelişmesiyle birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde ekim alanı en çok genişleyen ve günümüzde bölgeyle özdeşleşen temel sanayi bitkisi aşağıdakilerden hangisidir?

İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri, doğal iklim koşulları bakımından yaz kuraklığının belirgin olduğu yarı kurak karasal özellikler gösterir. Bu iki bölgede hayata geçirilen büyük ölçekli sulama projeleri (KOP ve GAP) ile birlikte tarımsal üretimdeki su kısıtlılığı büyük ölçüde aşılmış ve endüstri bitkilerinin ekim alanları hızla genişlemiştir. Ancak sulama imkânlarının artmasına rağmen; GAP havzasında pamuk tarımı hızla gelişerek bölgeyi üretimde ilk sıraya taşırken, KOP havzasındaki sulu tarım alanlarında pamuk yetiştirilememekte, bunun yerine ağırlıklı olarak şeker pancarı ve mısır gibi ürünler tercih edilmektedir.

Her iki bölgenin de sulama olanaklarına kavuşmasına rağmen, öne çıkan tarım ürünlerindeki bu temel farklılığın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yetiştirilen bazı tarım ürünleri, kış aylarındaki düşük sıcaklıklara ve don olaylarına karşı oldukça hassastır. Bu nedenle, bu ürünlerin ekonomik olarak yetiştirilebildiği alanlar genellikle kış ılıklığının belirgin olduğu kıyı yöreleri ile sınırlıdır. Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin kış ılıklığı isteği yüksek olduğu için iç bölgelerde doğal olarak yetiştirilmesi beklenmez?

Türkiye'de uygulanan Bölgesel Kalkınma Projeleri (BKP), uygulama alanlarındaki mevcut ekonomik faaliyetleri modernize etmenin ötesinde, bölgenin makus talihini değiştirecek 'yapısal dönüşüm' hamlelerini de içerir. Özellikle 'birincil ekonomik faaliyetlere veya tek tip sanayi koluna olan aşırı bağımlılığın' (monokültür yapı) yarattığı riskleri minimize etmek, bu projelerin modern planlama aşamasındaki en kritik hedefidir. Bu perspektifle bakıldığında, bölge ekonomisindeki kömür ve ağır sanayi bağımlılığını kırarak lojistik, ticaret ve yüksek teknolojili üretimle bölgeyi çok fonksiyonlu bir küresel merkeze dönüştürme vizyonu taşıyan proje ve bu vizyonun lokomotif yatırımı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, zengin kültürel mirasıyla UNESCO Dünya Miras Listesi'ndeki varlık sayısını her geçen yıl artırmaktadır. $2023$ yılında Suudi Arabistan'da düzenlenen $45$. Dünya Miras Komitesi toplantısında, Türkiye'nin farklı illerinde yer alan beş ayrı camiyi kapsayan "Anadolu'nun Ortaçağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri" seri adaylık olarak listeye dahil edilmiştir. Bu gelişme, Türkiye'nin kültürel turizm potansiyelini ve miras çeşitliliğini uluslararası alanda tescillemiştir.

Buna göre, aşağıda verilen illerden hangisinde bu seri adaylık kapsamında UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan bir "ahşap hipostil cami" bulunmamaktadır?

Türkiye'de özellikle hafifliği ve dayanıklılığı nedeniyle uçak ve otomobil sanayisinde yaygın olarak kullanılan alüminyumun temel ham maddesi olan ve en önemli yatakları Konya (Seydişehir) çevresinde bulunan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin dış ticaret stratejileri ve transit taşımacılık potansiyeli incelendiğinde; limanların art bölgeleriyle (hinterland) olan demir yolu bağlantısı, ticaretin hacmi, hızı ve maliyeti üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Özellikle "Kuşak ve Yol İnisiyatifi" kapsamında geliştirilen uluslararası ticaret koridorlarında, limanların kesintisiz demir yolu ağlarına entegrasyonu stratejik bir öneme sahiptir.

Buna göre, Doğu Karadeniz Bölümü'nün en önemli ticaret merkezi olmasına ve tarihi İpek Yolu rotasında yer almasına rağmen, yer şekillerinin engebeli yapısı nedeniyle iç kesimlerle hâlâ bir demir yolu bağlantısının bulunmaması, aşağıdaki liman şehirlerinden hangisinin transit ticaret potansiyelini geliştirmesinde temel bir engel teşkil etmektedir?

Türkiye’de bazı tarım ürünlerinin ekim alanları çeşitli gerekçelerle devlet kontrolü altında tutulmaktadır. Her ürünün sınırlandırılma nedeni birbirinden farklılık gösterebilmektedir.

Buna göre, pirinç (çeltik) tarımının belirli alanlarda ve yerleşim yerlerinden uzakta yapılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Tarım ürünlerini işleyen sanayi tesislerinin önemli bir kısmı, ürünün çabuk bozulma riski veya yüksek taşıma maliyetleri nedeniyle doğrudan tarımın yapıldığı yerlere veya çok yakınına kurulur. Ancak bazı tarımsal ham maddelerin bozulma riski düşüktür ve balyalanarak ya da paketlenerek uzun mesafelere taşınması kolaydır. Bu özelliğe sahip ham maddeleri işleyen tesisler; geniş tüketici kitlesinin bulunduğu, ulaşım ağlarının geliştiği ve sermaye birikiminin yüksek olduğu büyük merkezlerde toplanma eğilimindedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ham madde kaynağına uzak olmasına rağmen pazar ve ulaşım avantajlarından dolayı bulunduğu yerde gelişme göstermiş sanayi tesislerine uygun bir örnektir?

Türkiye'de sürdürülebilir bir kalkınma sağlamak amacıyla, doğada tükenmeyen ve çevreye zarar vermeyen yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar hızlandırılmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu özelliklere sahip (yenilenebilir) enerji kaynaklarından biri değildir?

Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olması ve dağlık alanların geniş yer kaplaması, kış turizminin gelişmesine büyük olanak sağlamıştır. Ülkemizin farklı coğrafi bölgelerinde yerli ve yabancı turistleri ağırlayan önemli kış turizm merkezleri bulunmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki kış turizm merkezlerinden hangisi Doğu Anadolu Bölgesi sınırları içerisinde yer almaktadır?

Türkiye'nin dış ticaret verileri analiz edildiğinde, ihracat hacminde (dış satım) yaşanan artışların, dış ticaret açığını (ithalat ile ihracat arasındaki fark) her zaman beklenen düzeyde daraltmadığı görülmektedir. Bu durum, Türkiye'nin ihracat odaklı sanayi üretim yapısındaki temel bir özellikten kaynaklanmaktadır.

Buna göre, ihracatın artmasına rağmen dış ticaret açığının yapısal bir sorun olarak devam etmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar gibi farklı coğrafi faktörler göz önünde bulundurulur. Bazı tesisler, hammadde bölgesi dışında olmasına rağmen ulaşım avantajları nedeniyle liman şehirlerinde kurulmuştur. Artvin (Murgul) ve Kastamonu (Küre) gibi illerden çıkarılan bakır madeninin Samsun'daki tesislerde işlenmesi bu duruma örnektir. Buna göre, bakır işleme tesisinin Samsun'da kurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de çay tarımı yalnızca Doğu Karadeniz kıyı kuşağında (Rize, Artvin, Trabzon) yapılabilmektedir. Çay yaprakları toplandıktan sonra çok kısa bir sürede tazeliğini yitirdiği ve fermente olarak bozulmaya başladığı için çay fabrikalarının tamamı bu bölgedeki üretim alanlarının hemen yakınına kurulmuştur. Buna göre, çay fabrikalarının kuruluş yerinin belirlenmesinde etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?