Examkin

Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

778 soru

Soru 501Soru →

Türkiye'de ticari amaçlı kümes hayvancılığı, doğal çevre koşullarından büyük oranda bağımsız olarak modern kapalı tesislerde yürütülen bir ekonomik faaliyettir. Bu tesislerin coğrafi dağılışı incelendiğinde; özellikle Marmara, Ege ve İç Anadolu'nun batı kesimlerinde büyük bir yoğunlaşma göze çarparken, Doğu Anadolu'da tesis sayısının oldukça sınırlı kaldığı dikkati çeker.

Buna göre, modern kümes hayvancılığı yatırımlarının belirtilen batı bölgelerinde yoğunlaşmasını sağlayan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Pazar olanaklarının geniş ve tüketici nüfusun fazla olması

Cevap

Modern kümes hayvancılığının batı bölgelerinde toplanmasının ana nedeni, pazar olanaklarının geniş olması ve tüketici nüfusun (talep) fazlalığıdır.
Doğru yanıt pazar olanakları ve nüfus ile ilgilidir. Modern kümes hayvancılığı kapalı alanlarda yapıldığı için iklim ve bitki örtüsüne bağımlılığı neredeyse hiç olmayan bir hayvancılık türüdür. Bu faaliyette üretilen beyaz et ve yumurta, yoğun bir şekilde tüketilen ve çabuk bozulabilen hassas ürünlerdir. Bu ürünlerin lojistik maliyetlerini düşürmek, ulaştırma süresini kısaltmak ve tüketiciye taze olarak sunmak amacıyla, yatırımlar Türkiye'nin en kalabalık şehirlerini (büyük pazarları) barındıran Marmara ve Ege bölgelerinin çeperlerinde yoğunlaşmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kümes hayvancılığının üretim koşullarını analiz et.
Ticari kümes hayvancılığı kapalı ve iklimlendirilmiş binalarda, hazır yem kullanılarak yapılır. Bu nedenle faaliyetin dışarıdaki doğal iklim ve bitki örtüsüyle doğrudan bir bağlantısı yoktur.
Faaliyetin doğal çevreyle mi yoksa beşeri/ekonomik faktörlerle mi ilişkili olduğunu ayrıştırmak için gereklidir.
2
Tesislerin yoğunlaştığı Marmara ve Ege bölgelerinin Doğu Anadolu'ya göre öne çıkan ekonomik ve demografik özelliklerini değerlendir.
Marmara ve Ege bölgeleri, sanayileşme ve göçlerin etkisiyle Türkiye nüfusunun büyük bölümünü barındıran, tüketim potansiyeli en yüksek bölgelerdir.
Bölgeler arası farkın söz konusu hayvancılık türüne neden cazip geldiğini bulmak.
3
Tüketim ile tesislerin kuruluş yeri arasındaki ilişkiyi kur.
Beyaz et ve yumurta gibi hızla bozulan, günlük tüketimi çok yüksek olan ürünlerin nakliye maliyetini ve firesini azaltmak için fabrikalar doğrudan büyük şehirlere (pazara) yakın alanlarda kurulur.
Soruda istenen 'en etkili temel nedeni' belirlemek.

Anahtar Kavram

Hayvancılıkta Kuruluş Yeri Seçimi ve Tüketim Pazarı İlişkisi

İpuçları

1
Kümes hayvancılığının açık havada değil, büyük kapalı binalarda (tesislerde) yapıldığını düşünün. Bu durum onları doğa koşullarından korur.
2
Marmara ve Ege bölgelerinin Doğu Anadolu'ya göre en belirgin özelliği kalabalık şehirleri ve devasa nüfusudur.
3
Beyaz et ve yumurta gibi hızla bozulan gıdaların, tüketileceği büyük şehirlere maliyetsiz ve hızlıca ulaştırılması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Besi ve ahır hayvancılığının dağılışında tüketici nüfusunun (pazarın) rolünü inceleyen haritalı sorulara göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 502Soru →

Hasat edilen bir tarım ürününün, işleme tesisine uzak bir noktaya taşınması sırasında bozulma riskinin yüksek olması veya ağırlık kaybı nedeniyle taşıma maliyetinin ürün değerini aşması, fabrikanın üretim alanına yakın kurulmasını zorunlu kılar.

Türkiye'deki sanayi faaliyetleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu duruma bağlı olarak üretim alanlarının çevresinde kurulması zorunlu olan sanayi kollarından biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şeker sanayisi

Cevap

Şeker sanayisi, hammaddesi olan şeker pancarının çabuk bozulabilir yapısı ve yüksek ağırlık kaybı nedeniyle üretim alanlarına en yakın kurulması gereken sanayi dalıdır.
Şeker sanayisi, hammaddesi olan şeker pancarının hasat sonrası hızla bozulması ve taşınma sırasında ekonomik değerini yitirmesi nedeniyle hammadde alanlarına bağımlı olarak kurulur.

Adım Adım Çözüm

1
Hammaddenin özelliğini analiz et
Şeker pancarı topraktan çıkarıldıktan sonra en geç 2424-4848 saat içinde işlenmelidir; aksi halde şeker oranı hızla düşer.
Ürünün bozulabilir olması, fabrikanın konumunu doğrudan etkiler.
2
Taşıma maliyetini değerlendir
Şeker pancarı ağır ve hacimli bir üründür, uzak mesafeye taşınması ekonomik değildir.
Sanayide kâr marjını korumak için ulaşım maliyeti minimize edilmelidir.
3
Seçeneklerle eşleştir
Pamuk, demir veya kum bozulmazken, şeker pancarı bu tanıma tam olarak uyar.
Hammaddeye yakınlık ilkesinin en klasik örneği şeker fabrikalarıdır.

Anahtar Kavram

Hammaddeye Yakınlık (Çabuk Bozulabilirlik)

İpuçları

1
Bu soruyu çözerken tarladan koparıldığında en hızlı tazeliğini kaybeden ürünü düşünmelisin.
2
Şeker pancarı, çay ve konserve gibi ürünlerin ortak özelliği fabrikalarının tarlanın dibinde olmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla çalışan 'Çay Sanayisi'nin neden sadece Doğu Karadeniz'de yoğunlaştığını inceleyebilirsin.

Alternatif Yöntem

Mantık yürüterek: 'Aşağıdakilerden hangisinin hammaddesi tarladan fabrikaya giderken çürür?' sorusunu kendine sorarsan cevap netleşecektir.
Tahmini Süre:45s
Soru 503Soru →

Türkiye'de bulunan yer altı kaynaklarının oluşum dönemleri, ülkemizin geçirdiği jeolojik süreçlere bağlı olarak çeşitlilik gösterir. Bazı kaynaklar I. Jeolojik Zaman (Paleozoik) arazilerinde yer alırken, büyük bir bölümü III. Jeolojik Zaman (Tersiyer) tabakalarında yoğunlaşmıştır.

Buna göre, aşağıdaki yer altı kaynaklarından hangisinin oluştuğu jeolojik zaman dilimi diğer dördünden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Taş kömürü

Cevap

Taş kömürü yatakları I. Jeolojik Zaman'da (Paleozoik) oluşurken; linyit, bor, tuz ve petrol yatakları III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluşmuştur.
Taş kömürü yatakları, I. Jeolojik Zaman'ın (Paleozoik) Karbonifer döneminde oluşmuş gür ormanların yer altında kalarak karbonlaşmasıyla meydana gelmiştir. Türkiye genç oluşumlu bir ülke olduğu için bu döneme ait araziler (Zonguldak ve çevresi) sınırlıdır. Diğer seçeneklerdeki bor, linyit, tuz ve petrol ise Türkiye'nin büyük bir kısmının şekillendiği III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) oluşmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki madenlerin jeolojik oluşum zamanlarını belirle.
Bor, linyit, tuz ve petrol III. Zaman; taş kömürü ise I. Zaman ürünüdür.
Türkiye'deki yer altı kaynaklarının yaşlarını ayırt etmek için jeolojik zaman tablosunu bilmek gerekir.
2
Gruplandırma yaparak farklı olanı tespit et.
Dört kaynak aynı dönemde (III. Zaman), bir kaynak ise daha eski bir dönemde (I. Zaman) oluşmuştur.
Soru kökünde istenen 'farklılık' kriteri zamansal bir karşılaştırmadır.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Maden Oluşum İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'deki yer altı kaynaklarının büyük çoğunluğu III. Jeolojik Zaman'da oluşmuştur; sadece bir tanesi Paleozoik dönemine aittir.
2
Zonguldak çevresinde çıkarılan ve demir-çelik sanayisinde enerji kaynağı olarak kullanılan madenin oluşum zamanını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin dağılımı ile taş kömürü yataklarının konumu arasındaki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kömür türlerini kalori ve karbon oranına göre karşılaştırabilirsiniz. Daha eski oluşumlu kömürler (taş kömürü) daha yüksek enerji verirken, daha genç olanlar (linyit) daha düşük enerji verir ve daha geniş alanlarda bulunur.
Tahmini Süre:50s
Soru 504Soru →

Türkiye'de bazı tarım ürünlerinin ekim alanlarının belirlenmesinde doğal çevre faktörlerinin yanı sıra beşerî ve hukuki düzenlemeler de belirleyici olmaktadır. Aşağıda bu grupta yer alan bir tarım ürününe ait bazı özellikler verilmiştir:

- Akarsu boylarındaki alüvyal dolgulu taban arazilerde ve delta ovalarında yetişme imkânı bulur.
- Üretim aşamasında tarlaların uzun süre su altında kalması gerektiğinden, su isteği ve nem ihtiyacı oldukça yüksektir.
- Yerleşim birimlerinde sıtma hastalığına yol açabilecek ekolojik ortam oluşturması nedeniyle ekim alanları devlet tarafından denetlenmekte ve sınırlandırılmaktadır.

Bu tarım ürünü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sadece nemli ve yağışlı olan kıyı kuşağındaki alçak ovalarda yetiştirilmektedir.

Cevap

Çeltik (pirinç) sadece kıyı ovalarında değil, iç bölgelerdeki akarsu vadilerinde de yetiştirilmektedir.
Çeltik (pirinç) tarımı, sıcaklık şartlarının uygun olduğu ve sulama imkânının (özellikle akarsu vadilerinin) bulunduğu birçok iç bölgede de yapılmaktadır. Kastamonu-Tosya, Çorum-Osmancık ve Diyarbakır-Karacadağ gibi alanlar denize kıyısı olmayan ama çeltik üretiminde marka haline gelmiş iç bölgelerdir. Bu nedenle ürünün sadece kıyı kuşağında yetiştirildiği bilgisi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen özellikleri analiz ederek tarım ürününü tanımla.
Ürün çeltiktir (pirinç).
Sıtma hastalığı riski nedeniyle devlet kontrolünde olması ve su içinde yetişmesi çeltiğin en karakteristik özellikleridir.
2
Çeltik bitkisinin Türkiye'deki coğrafi dağılışını değerlendir.
Çeltik, sıcaklık ve su imkânı olan her yerde yetişebilir; sadece kıyılarla sınırlı değildir.
Marmara (Ergene), Orta Karadeniz (Yeşilırmak-Kızılırmak vadileri) ve Güneydoğu Anadolu (Fırat-Dicle vadileri) temel üretim alanlarıdır.
3
Seçeneklerdeki bilgilerin doğruluğunu kontrol et ve yanlış olanı belirle.
Sadece kıyı kuşağında yetiştiğini belirten ifade yanlıştır.
Çorum (Osmancık) ve Kastamonu (Tosya) gibi iç kesimlerdeki iller önemli üretim merkezleridir.

Anahtar Kavram

Tarım Ürünlerinin Yetişme Koşulları ve Hukuki Sınırlandırmalar

İpuçları

1
Metindeki 'sıtma hastalığı' vurgusu sizi doğrudan bir tahıl ürününe götürmelidir.
2
Bahsedilen ürün pirinçtir. Pirincin Türkiye'de sadece denize kıyısı olan yerlerde mi yoksa nehir boylarında mı yetiştirildiğini düşünün.
3
Çorum-Osmancık ve Kastamonu-Tosya gibi iç kesimlerdeki ilçelerin pirinciyle meşhur olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de devlet kontrolünde olan diğer ürünleri (Haşhaş, Tütün, Kenevir, Şeker Pancarı) ve bu kontrolün nedenlerini (uyuşturucu, kalite, kota) karşılaştırınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 505Soru →

Geçmiş yıllarda temel gıda maddesi olarak Karadeniz Bölgesi kıyı kuşağında yoğunlaşan mısır tarımının, günümüzde modern sulama yöntemlerinin (GAP ve KOP gibi) yaygınlaşmasıyla birlikte ana üretim merkezinin Adana, Şanlıurfa ve Konya gibi illere kaydığı görülmektedir. Mısırın hayvan yemi ve yağ sanayisi için stratejik bir hammadde haline gelmesi bu süreci hızlandırmıştır. Mısır tarımında yaşanan bu mekânsal değişim ve ürün özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim alanlarının genişlemesi ve verimin artması, mısırın su isteğinin ve iklim seçiciliğinin azaldığını gösterir.

Cevap

Üretim miktarındaki artışın mısırın iklim seçiciliğinin veya su isteğinin azalmasıyla ilişkilendirilmesi yanlıştır; bu durum biyolojik bir değişim değil, çevresel koşulların sulama ile iyileştirilmesidir.
Mısırın su isteği ve iklim seçiciliği sabittir. Konya veya Şanlıurfa gibi kurak illerde mısırın Karadeniz'den daha fazla üretilmesi, mısırın artık suya ihtiyaç duymadığı anlamına gelmez. Aksine, bu bölgelerde mısırın su ihtiyacı Karadeniz'den daha fazladır ve bu açık modern sulama sistemleriyle kapatılmaktadır. Dolayısıyla 'iklim seçiciliği azaldı' ifadesi bilimsel ve coğrafi açıdan yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Ürünün doğal yetişme isteklerini analiz et.
Mısır, yetişme döneminde bol ve düzenli su (nem) isteyen bir bitkidir. Doğal olarak Karadeniz kıyılarında yetişir.
Her tarım ürününün genetik kodunda belirli bir iklim ve toprak isteği bulunur.
2
Mekânsal değişimin (Karadeniz'den İç/Güney illerine kayış) nedenini belirle.
Sulama projeleri (GAP, KOP vb.) sayesinde kurak bölgelere su götürülmüş ve sanayi talebi üretimi bu alanlara çekmiştir.
Beşerî faktörler (sulama, pazarlama) tarım alanlarının dağılışını değiştirebilir.
3
Seçeneklerdeki 'iklim seçiciliği' kavramını değerlendir.
Bir bitkiyi başka bir yerde yetiştirmek onun doğasını (su isteğini) değiştirmez; sadece biz ona ihtiyacı olan suyu dışarıdan veririz.
Bitkinin iklim seçiciliğinin azalması, onun kuraklığa dayanıklı hale gelmesi demektir ki mısır için böyle bir durum söz konusu değildir.

Anahtar Kavram

Tarımsal Üretimde Doğal vs. Beşerî Faktörler ve Mısırın Ekonomik Evrimi

İpuçları

1
Bir bitkinin genetik su ihtiyacı, yetiştirildiği yer değiştiğinde azalır mı yoksa biz mi ona su veririz?
2
Karadeniz'de mısır yağışla büyürken, Konya'da yeraltı suları veya barajlarla büyür. Bitki hala aynı bitkidir.
3
Seçeneklerde 'bitkinin doğasının değiştiğini' iddia eden ifadeyi bulmaya çalışın.

Daha Fazla Pratik

Mısırın yanı sıra benzer bir değişim gösteren Ayçiçeği ve Pamuk ürünlerinin sulama projeleriyle (GAP/KOP) olan ilişkisini inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 506Soru →

Türkiye Turizm Stratejisi 20232023 Eylem Planı, ülkemizdeki turizm potansiyelini canlandırmak amacıyla belirli illeri ve temaları kapsayan yedi adet turizm gelişim koridoru belirlemiştir. Bu stratejik planlama ve Türkiye'nin UNESCO Dünya Miras Listesi'ndeki varlıklarının mekânsal dağılımı dikkate alındığında; aşağıdaki UNESCO miras alanı, bulunduğu il ve ilişkilendirildiği gelişim koridoru eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Arslantepe Höyüğü — Malatya — İnanç Koridoru

Cevap

Arslantepe Höyüğü — Malatya — İnanç Koridoru eşleştirmesi yanlıştır.
Doğru cevap olan 'Arslantepe Höyüğü — Malatya — İnanç Koridoru' eşleştirmesi yanlıştır çünkü Türkiye Turizm Stratejisi 20232023 belgesinde İnanç Koridoru; Tarsus'tan başlayarak Hatay, Gaziantep ve Şanlıurfa üzerinden Mardin'e kadar uzanan hattı kapsamaktadır. Malatya bu hattın coğrafi olarak kuzeyinde kalmaktadır ve bu koridor kapsamında listelenmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
UNESCO Dünya Miras Listesi varlıklarını illeriyle eşleştirin.
Ani (Kars), Gordion (Ankara), Selimiye (Edirne), Arslantepe (Malatya), Göbeklitepe (Şanlıurfa).
Mekânsal analiz yapabilmek için önce temel konum bilgisini doğrulamak gerekir.
2
20232023 Turizm Stratejisi gelişim koridorlarının kapsamını inceleyin.
Kış Koridoru: Erzincan-Kars hattı; İpek Yolu: Sapanca-Ankara hattı; Trakya Koridoru: Edirne-Tekirdağ; İnanç Koridoru: Tarsus, Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin.
Hangi ilin hangi tematik gelişim koridorunda olduğunu belirlemek sorunun çözüm anahtarıdır.
3
Eşleştirmeleri karşılaştırarak uyumsuz olanı bulun.
Malatya ilindeki Arslantepe Höyüğü, İnanç Koridoru listesinde yer alan iller (Tarsus, Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin) arasında değildir.
İnanç Koridoru Doğu Anadolu'ya kadar uzanmaz, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz'in doğu kesimini kapsar.

Anahtar Kavram

Türkiye Turizm Gelişim Koridorları (20232023 Stratejisi)

İpuçları

1
Türkiye Turizm Stratejisi 20232023 kapsamında belirlenen yedi koridordan biri olan İnanç Koridoru, Akdeniz'in doğusundan başlayıp Güneydoğu Anadolu'da sona eren bir hat üzerindedir.
2
İnanç Koridoru kapsamında yer alan iller sırasıyla: Mersin (Tarsus), Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa ve Mardin'dir.
3
Malatya'da bulunan Arslantepe Höyüğü 20212021 yılında UNESCO listesine girmiş olsa da, planlanan İnanç Koridoru rotasının dışında kalmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Diğer koridorların (Yayla, Zeytin, Batı Karadeniz) kapsadığı illeri harita üzerinde çalışarak pekiştiriniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 507Soru →

Türkiye Turizm Stratejisi 20232023 belgesi; turizmin sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması, alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi ve turizm faaliyetlerinin tüm yıla yayılması amacıyla çeşitli tematik koridorlar belirlemiştir. Bu koridorlar, kapsadıkları illerin özgün potansiyellerine göre uzmanlaşmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen "Turizm Gelişim Koridoru — Tematik Odak — Kapsanan Alan" eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Batı Karadeniz Kıyı Koridoru — Gastronomi ve Termal Turizm — Şile, Zonguldak ve Sinop

Cevap

Batı Karadeniz Kıyı Koridoru — Gastronomi ve Termal Turizm — Şile, Zonguldak ve Sinop eşleştirmesi yanlıştır.
Doğru cevap olan Batı Karadeniz Kıyı Koridoru seçeneği yanlıştır; çünkü Türkiye Turizm Stratejisi 20232023 belgesinde Şile-Sinop hattını kapsayan bu koridor için belirlenen temel gelişim odağı 'Doğa ve Deniz Turizmi'dir. Seçenekte belirtilen 'Gastronomi ve Termal Turizm' odağı, Çanakkale-Balıkesir-Bursa aksını kapsayan Zeytin Koridoru'nun stratejik hedefidir.

Adım Adım Çözüm

1
Turizm Stratejisi 20232023 koridorlarını hatırlayın.
Zeytin, Kış, İnanç, İpekyolu, Batı Karadeniz Kıyı, Yayla ve Trakya Kültür koridorları olmak üzere 7 ana hat mevcuttur.
Sorunun çözüm temeli bu stratejik plana dayanmaktadır.
2
Batı Karadeniz Kıyı Koridoru'nun (Şile-Sinop hattı) özelliklerini analiz edin.
Bu bölge falezli kıyı yapısı, orman varlığı ve kültürel balıkçılık mirası ile ön plana çıkar.
Bölgesel potansiyel, stratejik odağı belirler.
3
Strateji belgesindeki tematik odağı kontrol edin.
Batı Karadeniz için 'doğa ve deniz turizmi' odağı belirlenmişken; gastronomi ve sağlık (termal) odağı Zeytin Koridoru'na aittir.
Hatalı eşleştirmeyi tespit etmek için tematik uzmanlaşmaları bilmek gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye Turizm Stratejisi 20232023 — Tematik Turizm Gelişim Koridorları

İpuçları

1
Her koridorun ismi aslında odaklandığı temel potansiyeli simgeler (Zeytin, Kış, İnanç gibi).
2
Karadeniz kıyılarında 'termal' kaynaklar, Güney Marmara ve Ege'ye kıyasla stratejik bir öncelik değildir.
3
Gastronomi ve sağlık turizmi odağını, Türkiye'nin en kaliteli zeytin ve kaplıca alanlarının olduğu bölgede (Güney Marmara) aramalısınız.

Daha Fazla Pratik

Turizm Gelişim Koridorları'nın yanı sıra 2023 stratejisinde yer alan 'Turizm Gelişim Bölgeleri' (Troya, Afrodisias vb.) ve 'Sakin Şehirler' (Cittaslow) haritasını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 508Soru →

Türkiye'nin yer şekilleri ve iklim özellikleri göz önüne alındığında, tarım alanlarının dar ve engebeli olduğu, ancak bitki örtüsü çeşitliliğinin (flora) zengin olduğu dağlık yöreler bazı hayvancılık faaliyetleri için oldukça elverişlidir. Özellikle çam ormanlarının veya yüksek rakımlı çayırların bulunduğu alanlarda bu faaliyet, yöre halkının temel geçim kaynaklarından birini oluşturur. Hakkâri, Menteşe ve Doğu Karadeniz yöreleri bu durumun en belirgin örneklerindendir.

Özellikleri verilen ve bu yörelerde yoğun olarak yapılan hayvancılık faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Arıcılık

Cevap

Doğru cevap Arıcılık faaliyetidir. Bu faaliyet, engebeli topografyada, zengin orman veya çayır florasına sahip yörelerde yoğunlaşır.
Arıcılık, doğrudan doğal flora çeşitliliğine (çiçekli bitkiler, çam ağaçları) ihtiyaç duyan ve yer şekillerinin engebeli olmasından olumsuz etkilenmeyen bir faaliyettir. Menteşe Yöresi çam balı üretimiyle, Hakkâri ve Doğu Karadeniz (örneğin Anzer) ise yüksek rakımlı zengin çayır florasıyla Türkiye'de arıcılığın en önemli merkezleri arasında yer alır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen ipuçlarını analiz etme
Arazi engebeli, tarım alanı dar, bitki örtüsü (flora) çeşitli, çam ormanları ve yüksek çayırlar mevcut.
Hayvancılık türünün doğal çevre ile ilişkisini belirlemek için.
2
Yöreleri harita bilgisiyle eşleştirme
Hakkâri (yüksek çayırlar), Menteşe (çam ormanları) ve Doğu Karadeniz (zengin orman ve çayır florası) ortak paydada buluşuyor.
Hangi hayvancılık türünün bu üç farklı coğrafi alanda ortak ve yaygın olduğunu bulmak için.
3
Seçenekleri bu koşullara göre eleme
Kümes ve besi hayvancılığı doğadan bağımsızdır. İpek böcekçiliği dut ağacına bağlıdır. Kıl keçisi daha çok Akdeniz'e özgüdür. Flora zenginliğine ve engebeli araziye en uygun faaliyet arıcılıktır.
Doğru sonuca ulaşmak için yanlış eşleşmeleri ayıklamak.

Anahtar Kavram

Hayvancılık Faaliyetlerinin Doğal Çevreyle İlişkisi

İpuçları

1
Soruda bahsedilen yöreler dağlık olduğu için ulaşım ve tarım zordur; bu yüzden doğadaki bitkileri doğrudan kullanan bir faaliyet düşünmelisiniz.
2
Bu faaliyet, bitkilerin öz sularını ve polenlerini toplayarak ürün elde eden canlılara dayanır. Menteşe yöresinin 'çam' kaynaklı ürünü çok meşhurdur.
3
Doğu Karadeniz'de Anzer, Hakkari'de Şemdinli gibi yerlerin hangi tatlı ve doğal ürünüyle ünlü olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Besi ve ahır hayvancılığının Türkiye'deki dağılışını etkileyen faktörleri (pazara yakınlık, yem fabrikaları) inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 509Soru →

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinden biri olan Zonguldak-Bartın-Karabük (ZBK) projesinin temel çıkış noktası ve öncelikli hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mevcut kömür ve çelik sanayisine dayalı ekonomik yapıyı modernize etmek ve sektörel çeşitliliği sağlamak

Cevap

Mevcut kömür ve çelik sanayisine dayalı ekonomik yapıyı modernize etmek ve sektörel çeşitliliği sağlamak
Doğru seçenek, ZBK projesinin temel felsefesini yansıtmaktadır. Zonguldak ve çevresi, Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren ağır sanayinin merkezi olmuş ancak zamanla tesislerin eskimesi ve maden üretim maliyetlerinin artmasıyla ekonomik dönüşüme ihtiyaç duymuştur. Proje bu dönüşümü yönetmeyi amaçlar.

Adım Adım Çözüm

1
Zonguldak, Bartın ve Karabük illerinin ortak ekonomik karakterini belirlemek
Bu iller Türkiye'nin en önemli taş kömürü havzasına ve buna bağlı gelişen ağır sanayi (demir-çelik) tesislerine sahiptir.
Bölgesel projenin neden bu bölgeye özel hazırlandığını anlamak için mevcut baskın sektörü bilmek gerekir.
2
ZBK projesinin temel stratejisini analiz etmek
Proje, özelleşme ve teknolojik değişim süreçlerinde bölge ekonomisinin sarsılmasını önlemek için sanayinin modernizasyonunu ve yan sektörlerin geliştirilmesini hedefler.
Madenciliğe olan aşırı bağımlılık, sektörde yaşanacak bir krizin tüm bölgeyi etkileme riskini doğurduğu için çeşitlendirme esastır.

Anahtar Kavram

ZBK Projesi'nin Temel Amacı

İpuçları

1
Zonguldak ve Karabük dendiğinde akla gelen en önemli yeraltı kaynağını ve sanayi kolunu düşünün.
2
Bu iller tarımsal potansiyelleriyle değil, taş kömürü ve demir-çelik üretimiyle Türkiye ekonomisine katkı sağlarlar.

Daha Fazla Pratik

ZBK projesi kapsamında inşa edilen ve 'Batı Karadeniz'in dünyaya açılan kapısı' olarak nitelendirilen Filyos Limanı projesini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 510Soru →

Türkiye, jeolojik yapısı ve çeşitliliği sayesinde çok sayıda yer altı kaynağına ev sahipliği yapsa da bazı stratejik madenlerin rezerv miktarı ve tenör oranı, artan sanayi talebini karşılamada yetersiz kalmaktadır. Bu durum, özellikle tarımsal verimliliğin temel taşı olan gübre sanayisinde kullanılan fosfat madeni için belirleyici bir karakteristik oluşturmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki fosfat madeni ve bu madene dayalı sanayi faaliyetleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye, sahip olduğu yüksek tenörlü ve zengin fosfat rezervleri sayesinde dünya gübre pazarında net ihracatçı konumunda yer alan stratejik bir oyuncudur.

Cevap

Türkiye'nin yüksek rezervli bir fosfat ihracatçısı olduğunu belirten seçenek yanlıştır; Türkiye bu madende dışa bağımlıdır.
Doğru cevap olan 'yüksek rezervli ihracatçı' ifadesi gerçekle bağdaşmamaktadır. Türkiye'de fosfat yatakları (başta Mardin - Mazıdağı olmak üzere Adıyaman, Bingöl, Bitlis) bulunsa da bunlar hem miktar hem de kalite (tenör) bakımından zayıftır. Bu nedenle Türkiye, tarımda hayati önemi olan suni gübre üretimi için gerekli fosfatın çok büyük bir kısmını Kuzey Afrika ülkelerinden satın almak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Madenin rezerv ve ihtiyaç durumunu analiz etme
Fosfatın yerli üretimi yıllık yaklaşık 500-600 bin ton civarındayken, ihtiyaç 4-5 milyon tondur.
Madenin dış ticaret statüsünü belirlemek için üretim/tüketim dengesine bakılmalıdır.
2
Sanayi tesislerinin kuruluş mantığını değerlendirme
Mardin-Mazıdağı tesisleri ham maddeye yakınken, kıyı tesisleri (Mersin, İskenderun) ithalata (ulaşım) dayalıdır.
Kuruluş yerinin ham maddeye mi yoksa ulaşım/pazara mı yakın olduğunu anlamak sanayi coğrafyası için kritiktir.
3
Tenör ve kalite durumunu inceleme
Türkiye'deki fosfatın saflık derecesi (tenör) dünya standartlarına göre düşüktür.
Madenin işletilme maliyetini ve küresel rekabet gücünü etkileyen temel faktör tenör oranıdır.

Anahtar Kavram

Madenlerde Dışa Bağımlılık ve Sanayi-Ulaşım İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin dış ticaretinde en çok döviz ödediği kalemlerden biri enerji (petrol, gaz) ise, tarımsal ham maddeler arasında da fosfat benzer bir durumdadır.
2
Kıyı bölgelerimizdeki gübre fabrikalarının neden Mardin'de değil de İskenderun veya Mersin'de olduğunu düşünün; bu ham maddenin nereden geldiğine dair bir ipucu verir.
3
Fosfatın Türkiye'deki tenör (kalite) oranı düşüktür, bu da onu dış pazarda rekabetçi bir ihracat ürünü olmaktan çıkarır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin ihraç ettiği madenler (Bor, Mermer, Feldispat) ile ithal ettiği madenlerin (Fosfat, Demir, Petrol) listesini karşılaştırarak çalışmanız kalıcılığı artıracaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 511Soru →

Tarım ürünlerinin yetiştirilebilmesi için gereken sıcaklık ve nem koşulları 'iklim isteği' olarak adlandırılır. İklim isteği oldukça seçici olan bazı bitkilerin Türkiye'deki yetişme alanları çok dardır.

Örneğin; yılın her mevsiminde bol yağış ve yüksek nem isteyen, kış ılıklığına ihtiyaç duyan ve güneşlenme süresinin az olmasından olumsuz etkilenmeyen bir tarım ürünü, ülkemizde yalnızca belirli bir sahil şeridinde doğal olarak yetişebilmektedir.

Özellikleri verilen ve Türkiye'deki üretiminin tamamına yakını Doğu Karadeniz kıyılarında gerçekleştirilen bu tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çay

Cevap

Çay
Doğru yanıt olan ürün, Türkiye'de iklim seçiciliği en yüksek tarım bitkilerinden biridir. Sadece Doğu Karadeniz kıyılarında (başta Rize olmak üzere Artvin ve Trabzon'un doğu sahilleri) bulunan yıl boyu nemli, düzenli yağışlı hava ve çok yıkanmış asidik toprak koşullarında ekonomik olarak yetiştirilebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen bitkinin iklim özelliklerini (yıl boyu düzenli yağış, yüksek nem, güneşlenme isteğinin az olması) analiz etme.
Bu özelliklerin, Türkiye'de yalnızca her mevsim yağışlı geçen Doğu Karadeniz iklimine ait olduğu belirlenir.
Türkiye'de yıl boyu yağış rejiminin düzenli olduğu ve bulutluluk oranının en yüksek olduğu tek alan Doğu Karadeniz kıyılarıdır.
2
Doğu Karadeniz kıyılarına özgü, iklim seçiciliği nedeniyle üretim alanı en dar olan tarım ürününü belirleme.
Bu şartlara tam uyum sağlayan ürünün çay bitkisi olduğu tespit edilir.
Çay bitkisi; yıkanmış toprak, şiddetli nem ve yıl boyu yağış gibi spesifik koşulların hepsini aynı anda isteyen, bu nedenle Türkiye'de sadece Rize ve çevresindeki dar bir kıyı şeridine hapsolmuş bir üründür.

Anahtar Kavram

Tarım ürünlerinin iklim seçiciliği ve Doğu Karadeniz'in tarımsal potansiyeli

İpuçları

1
Soruda bahsedilen ürünün Türkiye'deki üretiminin %100'e yakını sadece Karadeniz Bölgesi'nin en doğusundaki birkaç ilde yapılmaktadır.
2
Bu ürünün hasadı genellikle ilkbahar sonlarında başlar, yaprakları toplanarak fabrikalarda işlenir ve günlük hayatımızda çok sık tükettiğimiz sıcak bir içeceğin hammaddesidir.
3
Zeytin, pamuk ve buğday gibi ürünler yaz aylarında sıcaklık ve kuraklık isterken; bu ürün her mevsim yağışlı geçen Rize ve çevresinin özel iklim şartlarına ihtiyaç duyar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de iklim seçiciliği yüksek olan ve yetişme alanı oldukça dar olan diğer ürünler (örneğin muz, kivi, turunçgiller) üzerine bir çalışma yapılması, iklim-tarım ilişkisini kavramanıza yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:45s
Soru 512Soru →

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken hammaddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım ve pazar gibi faktörler dikkate alınır. Bazı sanayi kolları hammaddesi o bölgede bulunmamasına rağmen, ulaşım ve pazar avantajları nedeniyle belirli merkezlerde toplanmıştır.

Buna göre, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi sanayinin kuruluş yerinin belirlenmesinde pazar ve ulaşım imkanlarının hammaddeye yakınlıktan daha öncelikli olduğunu gösterir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İstanbul - Pamuklu dokuma sanayisi

Cevap

İstanbul - Pamuklu dokuma sanayisi eşleştirmesi, sanayi tesisinin hammadde kaynağı yerine pazar ve ulaşım avantajları nedeniyle seçildiğini gösterir.
Doğru olan 'İstanbul - Pamuklu dokuma sanayisi' eşleşmesidir. Çünkü İstanbul, pamuk üretiminin yapıldığı bir tarım alanı değildir. Buna karşın, gelişmiş ulaşım ağları sayesinde hammaddenin (pamuk) şehre getirilmesi kolaydır ve şehrin yoğun nüfusu çok büyük bir 'pazar' oluşturmaktadır. Bu durum, tesisin yer seçiminde pazar ve ulaşımın hammaddeye yakınlıktan daha önemli olduğunu kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Sanayi kuruluş faktörlerini analiz etme
Fabrikalar; hammaddeye yakınlık (bozulabilir ürünler), enerjiye yakınlık (demir-çelik vb.), pazar/ulaşım (tüketim odaklı ürünler) gibi nedenlerle kurulur.
Soruda hammaddeye yakınlık dışındaki (pazar/ulaşım) faktörün baskın olduğu örneği bulmamız istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki hammadde-şehir ilişkisini kontrol etme
Rize (Çay), Aydın (Zeytin), Konya (Şeker pancarı) ve Isparta (Gül) şehirleri, ilgili sanayi kollarının ana hammadde üretim merkezleridir.
Bu şehirlerdeki tesislerin temel kuruluş nedeni hammaddenin yerinde olması veya çabuk bozulmasıdır.
3
Ayırıcı örneği tespit etme
İstanbul'da pamuk üretimi (iklim şartları nedeniyle) yapılmaz; ancak tekstil/dokuma sanayisi burada zirvededir.
İstanbul'un Türkiye'nin en büyük tüketim pazarı ve ana liman/ulaşım kapısı olması, hammadde orada olmasa bile tesislerin burada kurulmasını sağlamıştır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de Sanayi Tesislerinin Yer Seçimi ve Pazar Faktörü

İpuçları

1
Şehirlerden hangisinde hammaddenin yetişmediğini düşünün.
2
Pamuk bitkisi yetişmek için yaz kuraklığı ve yüksek sıcaklık ister; Marmara Bölgesi'nin kuzeyi (İstanbul) bu şartları sağlamaz.
3
Hammaddeye yakınlığın en temel sebebi ürünün çabuk bozulabilir olmasıdır. Şeker, çay ve gül gibi ürünleri bu gözle inceleyin.

Daha Fazla Pratik

Karabük Demir-Çelik fabrikasının hammadde (demir) olmamasına rağmen neden orada kurulduğunu (enerji kaynağı) araştırarak kuruluş yeri faktörlerini pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Hammaddeye yakınlık testi: 'Eğer bu şehirde bu tarım ürünü yetişmiyorsa, fabrikanın orada olma sebebi pazar veya ulaşımdır.' formülünü uygulayın.
Tahmini Süre:45s
Soru 513Soru →

Türkiye’de tarımsal üretim deseninin şekillenmesinde doğal çevre faktörlerinin etkisi, modern sulama projeleri ve teknolojik imkanlarla birlikte giderek azalmaktadır. Bu durumun en belirgin örneği, kuraklığın ve yer altı su seviyesindeki düşüşün temel bir sorun olduğu İç Anadolu Bölgesi'nde gözlenmektedir.

Buna göre; Konya Ovası Projesi (KOPKOP) kapsamında sulama olanaklarının artmasıyla birlikte bölgede ekim alanı ve üretim miktarı en radikal artışı gösteren, günümüzde Türkiye toplam üretiminde ilk sıraya yerleşen ancak aşırı su tüketimi nedeniyle bölgedeki yer altı su tablolarının çökmesine ve "obruk" oluşumlarının tetiklenmesine yol açan tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mısır

Cevap

Türkiye'de son yıllarda sulama imkanlarının artmasıyla Konya Ovası'nda üretimi en çok artan ve ekolojik sorunlara (obruk oluşumu) neden olan ürün mısırdır.
Doğru cevap mısırdır. Mısır, doğal olarak Karadeniz ikliminin her mevsim yağışlı yapısına uyum sağlamış olsa da, modern sulama yöntemleriyle İç Anadolu (özellikle Konya Havzası) gibi bölgelerde ticari amaçlarla (hayvan yemi, nişasta vb.) üretimi en çok artan ürün olmuştur. Ancak mısırın sezon boyunca 55-77 kez sulanması gerekmesi, bölgedeki yer altı suyunun aşırı çekilmesine ve jeolojik bir risk olan obrukların sayısında ciddi artışa neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Bölge ve proje analizi yapılması
İç Anadolu ve Konya çevresinde KOP (KonyaKonya OvasıOvası ProjesiProjesi) ile sulu tarıma geçilmiştir.
Soru kökünde belirtilen sulama projesinin hangi bölgede ne gibi bir değişim yarattığını anlamak için gereklidir.
2
Ekolojik sorunların (obruk) tarımsal faaliyetle ilişkilendirilmesi
Aşırı yer altı suyu kullanımı, kireç taşı (kalker) tabakalarındaki boşlukların çökmesine (obruk) neden olur.
Hangi ürünün daha çok su tükettiğini belirlemek için çevresel etki analizi yapılmalıdır.
3
Ürünler arası karşılaştırma yapılması
Mısır, doğal şartlarda Karadeniz iklimine uygun olsa da Konya'da ticari yem bitkisi olarak aşırı yaygınlaşmış ve şeker pancarı gibi kotalara takılmadan kontrolsüzce su tüketmiştir.
Seçeneklerdeki su isteği yüksek ürünler (şeker pancarı, ayçiçeği, mısır) arasından en radikal artış göstereni seçmek gerekir.

Anahtar Kavram

Tarımsal Üretimde Beşerî Müdahale ve Ekolojik Sonuçlar

İpuçları

1
Bu ürünün doğal yetişme alanı Karadeniz'dir ancak en fazla üretimi artık sulama yapılan başka bölgelerdedir.
2
Konya'daki yer altı sularının %70'inden fazlası kontrolsüz sulu tarım için tüketilmektedir.
3
Özellikle 'Karapınar' çevresindeki obrukların en büyük sebebi mısır tarımı için açılan kaçak kuyulardır.

Daha Fazla Pratik

Konya Havzası'ndaki ürün deseninin değişimini TÜİK verileri ve su kaynakları yönetimi açısından araştırınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 514Soru →

İç Anadolu Bölgesi'nin güneyinde yer alan tarımsal ve sanayi odaklı üretim merkezlerinin dış ticarete açılmasında, Orta Toroslar üzerindeki doğal koridorlar stratejik bir öneme sahiptir. Özellikle Konya ve Karaman çevresinden yola çıkan bir lojistik tır filosunun, en kısa güzergâhı takip ederek Mersin'in batı kesimlerine ve Silifke Limanı hattına ulaşması planlanmaktadır. Bu lojistik hattı üzerinde yer alan ve bölge ekonomisi için 'can damarı' niteliği taşıyan stratejik geçit aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sertavul Geçidi

Cevap

Konya ve Karaman'ı Mersin/Silifke hattına bağlayan stratejik geçit Sertavul Geçidi'dir.
Sertavul Geçidi, İç Anadolu'nun güneyindeki Konya ve Karaman illerini, Orta Toroslar üzerinden aşarak Akdeniz kıyısındaki Silifke ve Mersin liman bölgesine bağlayan temel ulaşım koridorudur. Kış şartlarında ulaşımı kolaylaştırmak adına bölgede tünel çalışmaları (Sertavul Tüneli) da yürütülmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Güzergâh analizi yapılması
Lojistik hattının Konya/Karaman'dan başlayıp Mersin'in batısına (Silifke) yöneldiği belirlendi.
Soruda belirtilen başlangıç ve bitiş noktaları, hangi dağ sırasının ve hangi geçidin kullanılacağını belirler.
2
Bölgesel geçitlerin eşleştirilmesi
Orta Toroslar üzerinde yer alan geçitler arasından (Gülek, Sertavul) en uygun olanı seçildi.
Gülek Geçidi Adana yönüne, Sertavul Geçidi ise Silifke/Mersin yönüne açılan kapıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de ulaşım ağlarının yer şekillerine göre şekillenmesi ve Akdeniz geçitlerinin lokasyonları.

İpuçları

1
Akdeniz'deki dört önemli geçidi (Batıdan doğuya: Çubuk, Sertavul, Gülek, Belen) gözünüzün önüne getirin.
2
Karaman ve Silifke arasındaki coğrafi bağlantıyı sağlayan tek ana koridoru düşünün.

Daha Fazla Pratik

Akdeniz geçitlerinin yanı sıra, Karadeniz'deki Zigana, Kop ve Ovit tünellerinin hangi illeri birbirine bağladığını tekrar edin.

Alternatif Yöntem

Geçitleri harita üzerinde 'Çok Sevgili Güzel Bebek' (Çubuk, Sertavul, Gülek, Belen) şeklinde batıdan doğuya kodlayarak illerle eşleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 515Soru →

Türkiye'de otomotiv sanayisinin mekânsal dağılışı incelendiğinde; Bursa, Kocaeli, Sakarya ve İzmir gibi illerin üretimde ön plana çıktığı görülmektedir. Bu illerin otomotiv sektöründe çekim merkezi olmasında birçok coğrafi ve ekonomik faktör rol oynamıştır.

Buna göre, otomotiv sanayisinin belirtilen merkezlerde yoğunlaşmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretim sürecinde ihtiyaç duyulan demir, çelik ve alüminyum gibi ham maddelerin bu illerden çıkarılması

Cevap

Ham maddelerin bu illerden çıkarıldığını iddia eden seçenek otomotiv sanayisinin yer seçiminde etkili değildir, çünkü otomotiv ham maddeleri bu merkezlere dışarıdan getirilmektedir.
Otomotiv sanayisinin yoğunlaştığı Bursa, Kocaeli ve İzmir gibi merkezlerde otomobil üretiminde kullanılan ana madenler (demir, çelik, alüminyum) çıkarılmaz. Bu iller, ham madde açısından dışa (diğer bölgelere veya yurt dışına) bağımlıdır. Ham maddeler Karadeniz (Ereğli, Karabük) veya Akdeniz (İskenderun) gibi bölgelerden işlenmiş olarak getirilip bu illerdeki fabrikalarda montajlanır. Dolayısıyla bu faktörün otomotiv fabrikalarının kuruluş yerinin belirlenmesinde hiçbir etkisi yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Otomotiv sanayisinin yoğunlaştığı illerin (Bursa, Kocaeli, Sakarya, İzmir) ortak coğrafi ve ekonomik özelliklerini belirlemek.
Bu iller limanlara sahip, ulaşım ağı gelişmiş, sermaye birikimi yüksek ve iç pazara hitap eden yoğun nüfuslu alanlardır.
Sanayi kuruluşlarının yer seçiminde hangi faktörlerin avantaj sağladığını tespit etmek için bölge analizi gereklidir.
2
Otomotiv üretiminde kullanılan ana ham maddelerin (demir, alüminyum vb.) kaynaklarını harita üzerinde hatırlamak.
Demir madenleri Sivas-Divriği ve Malatya-Hekimhan'da çıkarılırken, demir-çelik üretimi Zonguldak, Karabük, Hatay ve Sivas'ta yapılmaktadır. Alüminyum ise Konya-Seydişehir'de işlenmektedir.
Otomotiv sektöründe ham maddeye yakınlık ilkesinin geçerli olup olmadığını doğrulamak.
3
Seçeneklerdeki faktörler ile illerin özelliklerini eşleştirerek yanlış olan bilgiyi tespit etmek.
Ulaşım, pazar, sermaye ve yan sanayi faktörleri otomotiv için geçerliyken; ham maddelerin bu illerde çıkarıldığı bilgisi coğrafi gerçeklerle örtüşmemektedir.
Soru kökünde istenen 'etkisi en azdır' (veya yanlıştır) yargısına ulaşmak.

Anahtar Kavram

Sanayi Tesislerinin Kuruluş Yeri Faktörleri ve Otomotiv Sanayisi

İpuçları

1
Otomotiv sanayisinin yer seçiminde taşıma kolaylığı (ulaşım), ürünleri satma potansiyeli (pazar) ve yatırım gücü (sermaye) gibi faktörleri dikkate alın.
2
Sanayinin geliştiği Bursa, Kocaeli veya Sakarya illerinde demir-çelik veya alüminyum madenlerinin çıkarılıp çıkarılmadığını hatırlamaya çalışın.
3
Sanayide 'ham maddeye yakınlık' zorunluluğu genellikle çabuk bozulan (şeker pancarı, çay) veya taşınması çok maliyetli olan ürünler için geçerlidir. Otomotiv ham maddeleri montaj bölgelerine kolaylıkla taşınabilir.

Daha Fazla Pratik

Demir-çelik sanayisinde enerji kaynağına (taş kömürü) yakınlık ilkesini inceleyerek Karabük ve Ereğli tesislerinin kuruluş amaçlarını tekrar edin.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 516Soru →

Türkiye'de ulaşım ağlarının gelişiminde yer şekillerinin uzanış doğrultusu, özellikle kıyı ile iç kesimler arasındaki ticari etkileşimi ve limanların art bölge (hinterland) kapasitesini belirleyen temel unsurdur. Dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde ulaşım, genellikle doğanın sunduğu sınırlı sayıdaki doğal koridorlar üzerinden sağlanır. Buna göre; Orta Toroslar üzerinde yer alan, İç Anadolu'nun sanayi ve tarım merkezlerini Akdeniz'in en stratejik dış ticaret limanına bağlayan ve hem kara yolu hem de demir yolu geçişine uygun yapısıyla hinterlandını genişletebilmiş olan doğal koridor aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gülek Boğazı

Cevap

İç Anadolu'yu Akdeniz'e bağlayan ve demir yolu imkanına sahip olan Gülek Boğazı'dır.
Gülek Boğazı, Orta Toroslar'ın en stratejik noktasıdır. Hem İç Anadolu'yu Akdeniz'e bağlayan en işlek kara yolu koridorudur hem de demir yolu bağlantısına sahip olması sayesinde Mersin Limanı'nın hinterlandını İç Anadolu'nun sanayi bölgelerine kadar genişletmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Bölgeler ve Geçitlerin Eşleştirilmesi
Seçeneklerdeki geçitlerin hangi bölgeleri bağladığı tespit edilir: Gülek, Sertavul ve Çubuk (Akdeniz-İç Anadolu), Belen (Akdeniz-Güneydoğu), Zigana (Karadeniz-Doğu Anadolu).
Topografik engellerin nerede ve nasıl aşıldığını anlamak için gereklidir.
2
Ulaşım Modlarının Analizi
Belirtilen koridorlardan hangisinin hem kara yolu hem de demir yolu ağını desteklediği incelenir. Gülek Boğazı her iki moda da imkan tanırken, Sertavul ve Çubuk sadece kara yolu odaklıdır.
Hinterland genişliği üzerinde demir yolunun etkisi kara yoluna göre daha maliyet odaklı ve belirleyicidir.
3
Ekonomik Etki ve Liman İlişkisi
Mersin Limanı'nın Türkiye'nin en büyük konteyner limanlarından biri olması, Gülek Boğazı'nın İç Anadolu sanayisini (Kayseri, Konya, Niğde) buraya bağlamasından kaynaklanır.
Limanın ticari hacmi ile arkasındaki ulaşım koridorunun niteliği arasındaki ilişkiyi doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Yer şekillerinin ulaşıma etkisi ve hinterland kavramı

İpuçları

1
Türkiye'de dağların uzanışından dolayı kıyı şehirlerinin çoğuna demir yolu ulaşmaz. Seçeneklerden demir yolu geçişi olan tek merkezi düşünün.
2
Bahsedilen geçit, Mersin Limanı'nı İç Anadolu sanayisine bağlayan en kritik kapıdır.
3
Pozantı yakınlarında bulunan ve tarihte 'Kilikya Kapıları' olarak bilinen bu boğaz, Orta Toroslar üzerindedir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki limanların hinterland genişliklerini etkileyen demir yolu ağlarının haritasını incelemek bu kavramı pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 517Soru →

"Türkiye Turizm Stratejisi 2023" belgesinde, turizmin kıyı şeridinden iç kesimlere doğru çeşitlenmesini sağlamak amacıyla yedi adet gelişim koridoru planlanmıştır. Bu koridorlardan "Yayla Koridoru", Samsun'dan başlayarak Artvin'e kadar olan kuşağı kapsamaktadır. Bölgedeki "Yeşil Yol" projesi ile de desteklenen bu güzergâh, yaylalar arası ulaşımı birleştirmeyi hedeflemektedir.

Bu stratejik planlama ve bölgenin coğrafi özellikleri dikkate alındığında, Yayla Koridoru'na dair yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Samsun'un koridorun başlangıç odağı olarak belirlenmesi; bu ilin Canik Dağları üzerindeki yüksek rakımlı ve sarp topoğrafyasının, koridordaki Rize veya Artvin gibi illere göre daha üstün bir yayla turizmi potansiyeli sunmasıyla açıklanır.

Cevap

Samsun'un başlangıç noktası olmasının nedenini Canik Dağları'nın sarp ve yüksek olmasına bağlayan değerlendirme yanlıştır.
Samsun'un Yayla Koridoru'nun başlangıcı olarak seçilmesinin nedeni, Canik Dağları'nın sarp veya yüksek olması değil (aksine bölgenin en alçak ve sade dağlarıdır), şehrin sahip olduğu gelişmiş ulaşım ağı ve lojistik merkez olma özelliğidir. Rize ve Artvin'deki dağlar çok daha yüksek ve sarp olup yayla turizmi potansiyeli fiziksel açıdan daha fazladır.

Adım Adım Çözüm

1
Yayla Koridoru'nun kapsamını belirle.
Samsun'dan Artvin'e kadar olan hat.
Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesindeki resmi tanımı doğrulamak için.
2
Koridor üzerindeki illerin coğrafi bölümlerini analiz et.
Samsun Orta Karadeniz'de, diğer iller Doğu Karadeniz'dedir.
İdari ve coğrafi homojenlik durumunu kontrol etmek için.
3
Samsun'un topoğrafyasını Doğu Karadeniz ile kıyasla.
Canik Dağları (Samsun), Doğu Karadeniz dağlarına göre daha alçak, parçalı ve sarp olmayan bir yapıdadır.
Samsun'un sarp topoğrafya nedeniyle seçildiği iddiasını test etmek için.
4
Samsun'un stratejik önemini değerlendir.
Samsun lojistik bir merkezdir; hava, kara ve deniz yolu bağlantıları güçlüdür.
Başlangıç noktası olma nedeninin fiziksel değil, beşeri/ekonomik olduğunu anlamak için.

Anahtar Kavram

Turizm Gelişim Koridorları ve Bölgesel Coğrafi Analiz

İpuçları

1
Samsun'un Karadeniz'in hangi bölümünde yer aldığını ve Canik Dağları'nın özelliklerini hatırlayın.
2
Bir turizm koridorunun başlangıç noktası seçilirken genellikle topoğrafik zorluklardan ziyade lojistik imkanlar (havalimanı, liman, ana yollar) dikkate alınır.
3
Canik Dağları ile Kaçkar Dağları arasındaki yükselti ve engebe farkı, Samsun'un neden 'sarp topoğrafya' nedeniyle seçilemeyeceğini açıklar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesindeki 'İpek Yolu Koridoru' ve 'İnanç Koridoru' gibi diğer tematik güzergâhların kapsadığı illeri ve temel odaklarını inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 518Soru →

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'deki sanayi tesislerinin mekânsal dağılışını etkileyen faktörler üzerine yaptığı bir alan çalışmasında aşağıdaki üç farklı tesisi incelemiştir:

I. Karadeniz kıyısında yer alan Samsun Bakır İşletmeleri
II. Batı Karadeniz'deki Karadeniz Ereğli Demir Çelik Fabrikası
III. İç Ege bölgesindeki Uşak Şeker Fabrikası

Bu tesislerin bulundukları yörelerde kurulmasında en belirleyici olan temel faktörler, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ulaşım – Enerji Kaynağı – Ham Madde

Cevap

Sırasıyla ulaşım, enerji kaynağı ve ham madde faktörlerinin belirleyici olduğu seçenektir.
Samsun'da bakır işletmesinin kurulmasının temel nedeni, geniş hinterland ve gelişmiş liman imkânlarıdır (Ulaşım). Karadeniz Ereğli'de demir çelik fabrikasının kurulmasının ana sebebi, demiri eritmek için gerekli olan taş kömürü yataklarına yakınlıktır (Enerji Kaynağı). Uşak'taki şeker fabrikasının kuruluş nedeni ise, şeker pancarının hasattan sonra kısa sürede işlenmesi gerektiği için üretim alanlarına yakın olma zorunluluğudur (Ham Madde).

Adım Adım Çözüm

1
Samsun Bakır İşletmelerinin kuruluş nedenini analiz et.
Samsun ve çevresinde bakır madeni çıkarılmaz. Ancak Karadeniz'in en büyük limanına ve geniş bir hinterlanda sahip olduğu için maden (örneğin Küre'den) buraya taşınarak işlenir. Temel faktör ulaşımdır.
Liman kenti olmanın sağladığı lojistik avantaj sanayi yatırımlarını çeker.
2
Karadeniz Ereğli Demir Çelik Fabrikasının kuruluş nedenini analiz et.
Ereğli'de demir madeni bulunmaz (demir Sivas/Divriği'den gelir). Ancak demiri yüksek sıcaklıkta eritmek için gereken yüksek kalorili taş kömürü yatakları bu bölgededir. Temel faktör enerji kaynağıdır.
Ağır sanayide enerji naklinin ham madde naklinden daha maliyetli veya zor olabilmesi, fabrikaları enerji yataklarına çeker.
3
Uşak Şeker Fabrikasının kuruluş nedenini analiz et.
Şeker pancarı, tarladan söküldükten sonra hızla işlenmezse su kaybeder ve çürür. Bu nedenle şeker fabrikaları her zaman pancar tarlalarının yakınına kurulur. Temel faktör ham maddedir.
Tarım ürününün çabuk bozulma riski ve taşıma maliyetinin yüksek olması.

Anahtar Kavram

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçimini etkileyen faktörler

İpuçları

1
Karadeniz Ereğli'de hangi önemli maden çıkarılır ve bu maden demir çelik sanayisinde ne amaçla kullanılır?
2
Samsun'da bakır madeni çıkarılmaz ancak gelişmiş bir limanı vardır. Şeker pancarı ise topraktan söküldükten sonra uzun süre bekletilemez.
3
Samsun'daki tesisin sebebi nakliye kolaylığı (ulaşım), Ereğli'deki tesisin sebebi taş kömürü varlığı (enerji kaynağı), şeker fabrikasının sebebi ise çabuk bozulan ürüne yakınlık (ham madde) zorunluluğudur.

Daha Fazla Pratik

İskenderun Demir Çelik Fabrikasının (ulaşım) ve Seydişehir Alüminyum Tesislerinin (ham madde) kuruluş yerlerini etkileyen faktörleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sanayi kollarını eşleştirerek eleme yapabilirsiniz: Şeker sanayisi her zaman ham maddeye yakınlık arar (3. öncül kesinlikle Ham Madde olmalı). Demir-çelik Karadeniz'de kömürden (enerji) dolayı kümelenmiştir (2. öncül kesinlikle Enerji Kaynağı olmalı).
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 519Soru →

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki Şırnak ve çevresinde yoğunlaşan, bölgedeki termik santralde elektrik üretimi amacıyla kullanılan "asfaltit" enerji kaynağı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Petrolün yer altında zamanla katılaşmasıyla oluşan, linyite oranla daha yüksek kalori değerine sahip bir kaynaktır.

Cevap

Asfaltit, petrol türevi olan katı bir yakıttır ve linyite göre daha yüksek enerji değerine sahiptir.
Doğru seçenek, asfaltitin petrol türevi bir katı yakıt olduğunu ve linyite göre daha yüksek kalori değerine sahip olduğunu belirten ifadedir. Türkiye'de bu kaynağa dayalı tek termik santral Şırnak-Silopi'de bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Asfaltit kaynağının jeolojik kökenini belirlemek.
Asfaltitin, yer altındaki petrolün katılaşmasıyla oluşan bir 'bitümlü' madde (petrol türevi) olduğu sonucuna varılır.
Kaynağın oluşum sürecini bilmek, onu diğer kömür türlerinden ayırt etmeyi sağlar.
2
Kaynağın kalori değerini ve Türkiye'deki konumunu analiz etmek.
Silopi (Şırnak) bölgesinde yoğunlaştığı ve linyite göre daha verimli olduğu tespit edilir.
Linyit 3.3. Jeolojik Zaman ürünü iken asfaltit farklı bir oluşuma sahiptir ve kalori bakımından daha üstündür.
3
Verilen seçenekleri kaynağın özelliklerine göre elemek.
Petrol türevi ve yüksek kalorili olduğunu belirten seçenek doğrulanır.
Diğer seçeneklerin taş kömürü, linyit veya yenilenebilir kaynaklar gibi farklı kategorilere ait olduğu görülür.

Anahtar Kavram

Asfaltit: Oluşumu, Özellikleri ve Dağılımı

İpuçları

1
Bu kaynak Türkiye'de sadece Güneydoğu Anadolu'da, özellikle Şırnak-Silopi çevresinde çıkarılmaktadır.
2
Asfaltit bitkisel kökenli bir kömür değil, petrol kökenli katı bir yakıttır.
3
Linyite göre daha yüksek kalorili olması, onu elektrik üretimi için verimli bir yerli kaynak yapar.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki diğer termik santrallerin (Çatalağzı, Afşin-Elbistan, Hamitabat) kullandığı yakıt türlerini karşılaştıran bir tablo hazırlayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 520Soru →

Türkiye'de kara ve demir yolu ağlarının genel uzanışı incelendiğinde, yolların büyük oranda doğu-batı doğrultusunda geliştiği, kuzey-güney yönündeki ulaşımın ise daha zor ve maliyetli olduğu görülmektedir. Türkiye'deki ulaşım hatlarının bu şekilde bir uzanış sergilemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağ sıralarının genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanması

Cevap

Türkiye'de ulaşım hatlarının genellikle doğu-batı yönünde uzanmasının temel nedeni, dağ sıralarının (Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar) uzanış doğrultusunun bu yönde olmasıdır.
Doğru seçenek olan 'Dağ sıralarının genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanması', Türkiye ulaşım coğrafyasının en temel kuralıdır. Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer alan ülkemizde, Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar doğu-batı yönünde uzanır. Bu durum, kara ve demir yollarının bu dağlar arasındaki olukları takip etmesine neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin fiziki haritasındaki dağ uzanışlarını incele.
Kuzeyde ve güneyde dağların kıyıya paralel ve doğu-batı yönlü uzandığı görülür.
Ulaşım hatları en az direnç gösteren yerlerden (vadi ve platolar) geçmek zorundadır.
2
Ulaşım maliyeti ile yer şekilleri arasındaki ilişkiyi kur.
Dağları dik kesmek (kuzey-güney) tünel ve viyadük gerektirdiği için maliyetlidir, dağlar arasından geçmek (doğu-batı) ise daha ekonomiktir.
Ekonomik ve teknik kolaylık, yolların doğal uzanışa uymasını sağlar.

Anahtar Kavram

Yer şekillerinin (dağ uzanışının) ulaşım üzerindeki belirleyici etkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin fiziki haritasına baktığınızda dağların hangi yönde uzandığını hatırlayın.
2
Yol yapım maliyetini düşürmek için mühendisler dağları delmek yerine dağlar arasındaki düzlükleri tercih ederler.
3
Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar, Türkiye'nin kuzeyi ve güneyinde birer duvar gibi uzanır. Bu duvarların arasından geçen yollar hangi yönde ilerleyebilir?

Daha Fazla Pratik

Kuzey-güney yönünde ulaşımı sağlamak için kullanılan önemli geçitleri (Sertavul, Gülek, Zigana vb.) incelemek bu konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 26 / 39Sonraki
Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 26 | Examkin