Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'nin $2020$-$2025$ dönemi dış ticaret verileri incelendiğinde, ihracat hacminin sürekli artış eğiliminde olmasına rağmen dış ticaret açığının varlığını sürdürdüğü görülmektedir. Bu durumun temelinde, dış ticaretin sektörel ve yapısal kompozisyonu yatmaktadır.

Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin dış ticaretinin geniş ekonomik gruplara (BEC) göre oransal dağılımı verilmiştir:

Bu veriler ve Türkiye'nin ekonomik yapısı göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi dış ticaret açığının yapısal (kronik) nedenlerinden biri olarak savunulamaz?

Türkiye'de Konya, Karaman, Aksaray ve Niğde gibi illerin gelişimini hedefleyen; temel amacı bölgedeki sulama sorununu çözerek tarımsal verimliliği ve ürün çeşitliliğini artırmak olan bölgesel kalkınma projesi aşağıdakilerden hangisidir?

Irak'ın Basra Körfezi'ndeki Büyük Faw Limanı'ndan başlayıp Türkiye sınırındaki Ovaköy üzerinden Avrupa'ya uzanan 'Kalkınma Yolu Projesi' (Kuru Kanal), Türkiye'nin $2020$'li yılların ikinci yarısındaki en stratejik ulaşım yatırımlarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu projenin Türkiye'nin ulaşım ağları ve ekonomik coğrafyası üzerindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Türkiye'nin yer şekilleri özellikleri, demir yolu ağının her bölgeye ve şehre ulaşmasını zorlaştırmıştır. Özellikle kıyı kuşağındaki bazı şehirlerin iç kesimlerle demir yolu bağlantısı kurması, yüksek engebe nedeniyle günümüzde hâlen mümkün olmamıştır. Bu duruma bağlı olarak, aşağıdaki şehirlerin hangisinde demir yolu ulaşımı bulunmamaktadır?

Türkiye'de mera hayvancılığı faaliyetleri ile doğal bitki örtüsü arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Bozkırların (step) yaygın olduğu alanlarda genellikle küçükbaş hayvancılık yapılırken, yaz yağışlarıyla yeşeren gür çayırların bulunduğu yüksek platolarda büyükbaş hayvancılık gelişmiştir. Buna göre, Erzurum-Kars çevresinde büyükbaş (mera) hayvancılığın yaygın olarak yapılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de otomotiv sanayisinin Bursa, Kocaeli, Sakarya ve İstanbul gibi illerde yoğunlaşmasında;

$I$. Ham madde kaynaklarına yakınlık
$II$. Ulaşım ve pazarlama olanakları
$III$. Kalifiye iş gücü potansiyeli

faktörlerinden hangileri daha fazla etkili olmuştur?

Türkiye'de bölgesel kalkınma planlamalarında bazı illerin birden fazla proje kapsamında yer alması, bu illerin hem havza bazlı çevresel sorunlara hem de sektörel kalkınma potansiyellerine sahip olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle Amasya, Çorum, Samsun ve Tokat illerinin hem Yeşilırmak Havzası Gelişim Projesi (YHGP) hem de Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) kapsamında değerlendirilmesi bu stratejik yaklaşımın en belirgin örneğidir.

Bu illerin her iki proje kapsamında da yer almasının temel gerekçesi ve bölge ekonomisine sağlaması beklenen en kapsamlı stratejik katkı aşağıdakilerden hangisidir?

Lojistik operasyonlarda hacimli ve ağır sanayi yüklerinin karasal taşımacılığında, kara yoluna göre birim taşıma maliyeti daha düşük olan demir yolları tercih edilmektedir. Türkiye'nin Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki limanlarını iç bölgelere bağlayan güzergâhlarda, yüksek sıradağları aşmak için günümüzde devasa tünel projeleri ve tarihî dağ geçitleri kullanılmaktadır. Ancak topografik engellerin boyutu ve altyapı inşa maliyetleri nedeniyle, her geçiş güzergâhında limanları iç kesimlere bağlayan bir demir yolu ağı kurulamamıştır.

Buna göre, aşağıdaki liman kenti ve iç kesimlere geçiş güzergâhı eşleştirmelerinden hangisi kullanıldığında, yüklerin iç kesimlere sevkiyatında demir yolunun sunduğu bu maliyet avantajından yararlanılamaz?

Türkiye'de gemi inşası ve tersanecilik faaliyetleri özellikle son yirmi yılda büyük bir gelişim göstererek dünya pazarında önemli bir konuma ulaşmıştır. Günümüzde İstanbul'da Tuzla ve Pendik kıyıları ile Yalova'da Altınova hattı, bu sanayi kolunun en yoğunlaştığı merkezler haline gelmiştir. Bu bölgelerin tersane kurulumu için seçilmesinde kıyı derinliği ve korunaklı körfez yapısı gibi doğal faktörler rol oynamış olsa da, bazı ekonomik ve beşerî faktörler temel belirleyici olmuştur.

Buna göre, Marmara Denizi'nin doğu kıyılarında gemi sanayisinin bu denli yoğunlaşmasında aşağıdakilerden hangisinin payı diğerlerinden daha fazladır?

Türkiye'de ulaşım ağlarının gelişiminde yer şekilleri ve ekonomik faaliyetlerin dağılımı temel belirleyicilerdir. Bir kıyı merkezinin liman ve demir yolu imkânlarına aynı anda sahip olması 'intermodal' taşımacılık kapasitesini artırarak ticari bir avantaj sağlasa da, bölgedeki dağ sıralarının engebeli yapısı ve kıyıya yakınlığı kara yolu ulaşımında tünel, viyadük ve yakıt gibi birim maliyetleri diğer kıyı illerine göre daha fazla artırabilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen şehirlerden hangisi hem demir yolu bağlantısına sahip olması hem de kara yolu ulaşım maliyetlerinin yer şekilleri nedeniyle yüksek olmasıyla bu duruma en uygun örnektir?

Türkiye'de güneş enerjisinden elektrik üretme potansiyeli; güneşlenme süresinin uzunluğu ve bulutluluk oranının düşüklüğü ile doğru orantılıdır. Bulutluluk oranının yıl boyunca yüksek olduğu, her mevsimin yağışlı geçtiği alanlarda bu enerji kaynağından yararlanma verimliliği en düşük seviyededir.

Buna göre, Türkiye'nin iklim özellikleri ve güneşlenme süreleri dikkate alındığında aşağıdaki alanların hangisinde güneş enerjisi potansiyeli en düşüktür?

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projelerinin temel hedefleri, uygulandıkları alanların coğrafi özelliklerine göre şekillenmiştir.

Yarı kurak iklim şartlarının belirgin olduğu bir yöremizde; tarımsal sulama suyu ihtiyacını karşılamak, yeraltı sularının aşırı ve bilinçsiz kullanımını engellemek ve buna bağlı olarak artan obruk oluşumlarının önüne geçmek amacıyla yürütülen bölgesel kalkınma projesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de hayvancılıkta verimi artırmak amacıyla uygulanan besi ve ahır hayvancılığı, doğal çevre şartlarından ziyade beşerî ve ekonomik faktörlerin etkisiyle şekillenmektedir. Bu yöntemin yaygın olduğu alanlarda modern teknikler, ıslah edilmiş ırklar ve kaliteli yem kullanımı ön plandadır.

Buna göre, besi ve ahır hayvancılığının mera hayvancılığından ayrılan en temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye, 2026 yılı vizyonu doğrultusunda "Kalkınma Yolu" ve "Orta Koridor" gibi küresel lojistik projelerinde merkez ülke olma konumunu güçlendirmektedir. Bu stratejik hedefler doğrultusunda ulaşım ağlarının modernize edilmesi ve iç kesimlerle bağlantıların güçlendirilmesi planlanmaktadır.

Türkiye'nin jeolojik yapısı ve yer şekilleri dikkate alındığında, ulaşım sistemlerinin planlanması ve işletilmesi süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım maliyeti yüksek tüneller ve geçitler aracılığıyla sağlanmaktadır. Bu durum, özellikle Doğu Karadeniz limanlarının hinterlandının (art bölge) gelişmesi ve transit taşımacılık kapasitesi üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Trabzon Limanı'nı Gümüşhane üzerinden İç Anadolu ve Orta Doğu'ya bağlayan, tarihi İpek Yolu güzergahında inşa edilerek $2023$ yılında hizmete açılan Avrupa'nın en uzun çift tüplü karayolu tüneli aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de tarım alanlarının büyük bir kısmında, ilkbahar aylarında filizlenip büyümek için yağışa, yaz aylarında ise olgunlaşmak için belirgin bir sıcaklık ve kuraklığa ihtiyaç duyan bitkiler yetiştirilmektedir. Bu durum, ülkenin genel iklim özelliklerinin tarımsal faaliyetler üzerindeki belirleyici etkisini gösterir.

Buna göre, aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin doğal yetişme şartları söz edilen iklim özellikleriyle uyuşmamaktadır?

Türkiye'de orman varlığının dağılışı, dikey kuşaklar oluşturması ve ekonomik verimliliği; enlem, bakı, nemlilik ve yükselti gibi faktörlerin karmaşık bir etkileşimi sonucunda şekillenir. Bu karmaşık yapı, bazı alanlarda genel coğrafi kuralların dışında kalan 'yerel anomali'lerin oluşmasına zemin hazırlar. Buna göre, Türkiye'deki orman varlığı ve bu varlığın coğrafi dağılış özellikleri ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi 'hatalıdır'?

Türkiye'de hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerinin genel özellikleri ile bu faaliyetlerin coğrafi dağılımını etkileyen faktörler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de bazı tarımsal ürünler, tarladan hasat edildikten sonra kısa süre içinde işlenmezse su kaybederek fire verir veya hızla bozularak ekonomik değerini yitirir. Bu özellikleri taşıyan ürünleri işleyen sanayi tesislerinin, taşıma süresini ve maliyetini en aza indirmek için mutlaka üretim alanlarının yakınına kurulması gerekmektedir.

Buna göre, kuruluşu sırasında "hammaddeye yakınlık" zorunluluğunun aşağıdaki sanayi tesislerinin hangisinde en fazla olduğu söylenebilir?

Çimento, tuğla ve kiremit gibi toprağa dayalı sanayi tesisleri; Türkiye'nin hemen her bölgesinde ve pek çok ilinde faaliyet göstermektedir.

Bu sanayi kollarının ülke genelinde bu kadar yaygın bir dağılış göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?