Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası

Türkiye'de şeker pancarı, tarladan hasat edildikten sonra özelliğini hızla kaybeden ve şeker oranı düşen bir üründür. Bu nedenle işleme tesislerinin üretim alanlarına çok yakın mesafelerde kurulması zorunluluğu vardır. Bu coğrafi zorunluluk ve Türkiye'deki sanayi faaliyetlerinin dağılışı göz önüne alındığında, şeker sanayisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de hayvancılık faaliyetlerinin coğrafi dağılışı incelendiğinde; bazı kolların doğrudan iklim ve bitki örtüsü gibi doğal çevre koşullarına bağlı olduğu, bazılarının ise sanayi tesisleri, tüketici nüfus ve modern üretim teknikleri gibi beşerî faktörlere göre şekillendiği görülür.

Aşağıdaki tabloda bazı hayvancılık faaliyetleri ve bu faaliyetlerin yoğunlaştığı alanların belirlenmesindeki temel faktörler eşleştirilmiştir:

Buna göre, tablodaki eşleştirmelerden hangisi Türkiye'nin ekonomik coğrafyası ilkeleri açısından yanlış bir değerlendirmedir?

Türkiye'de elektrik enerjisi üretiminde kullanılan kömür türleri; oluşum süreçleri, kalori değerleri ve santral yer seçim faktörleri açısından farklılıklar göstermektedir. Bu bağlamda, Türkiye'deki kömürle çalışan termik santrallerin genel özellikleri ve lokasyon tercihleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de uygulanan bölgesel kalkınma projeleri, her bölgenin kendine has doğal ve beşerî potansiyellerini değerlendirerek bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmayı hedefler. Bazı projeler tarımsal sulama ve enerjiye odaklanırken, bazıları ise sanayi ve madenciliğin modernizasyonuna öncelik verir. Stratejik hedefleri arasında; taş kömürü işletmelerinin modernize edilmesi, demir-çelik tesislerinde verimliliğin artırılması ve ekonomik yapının çeşitlendirilerek bölgedeki işsizliğin azaltılması yer alan bölgesel kalkınma projesi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bölgesel kalkınma projeleri, başlangıç aşamasında belirli bir havza veya coğrafi yakınlık esas alınarak oluşturulmuş; ancak zamanla sosyo-ekonomik ihtiyaçlar ve bölgesel bütünleşme hedefleri doğrultusunda kapsamları genişletilmiştir. Bu durumun en belirgin örneklerinden biri olan Konya Ovası Projesi (KOP); başlangıçtaki Konya, Karaman, Niğde ve Aksaray illerine ek olarak daha sonra Nevşehir, Yozgat, Kırıkkale ve Kırşehir illerini de bünyesine katmıştır.

KOP'un bu genişleme süreci ve projelerin temel hedefleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi projeye sonradan dahil edilen bu illerde (Nevşehir, Yozgat, Kırıkkale, Kırşehir) yürütülecek temel faaliyetlerden biri olarak gösterilemez?

Bölgelerin uzmanlaştığı ekonomik faaliyetlerin ve yetiştirilen tarım ürünlerinin çeşitliliği, Türkiye'deki iç ticaret hacminin ana motorudur. Bir bölgede fazla olan ürün, o ürünün yetişmediği veya üretiminin az olduğu pazar alanlarına gönderilir. Ancak benzer üretim yapısına sahip merkezler arasında söz konusu ürünlerin ticari akışının yoğun olması beklenmez.

Buna göre, aşağıdaki şehir eşleştirmelerinden hangisi arasında gerçekleşen ürün akışının, 'bölgesel üretim farklılığına' dayalı bir ticari gereklilikten kaynaklandığı söylenemez?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin maden potansiyeli üzerine hazırladığı raporda bir yer altı kaynağından şu şekilde bahsetmiştir:

• Dünya rezervlerinin büyük bir kısmı Türkiye'de bulunmaktadır.
• Cam, seramik, yalıtım, gübre ve roket yakıtı gibi çok çeşitli sanayi kollarında ham madde olarak kullanılır.
• Çıkarıldığı başlıca havzalar Balıkesir, Bursa, Kütahya ve Eskişehir illerinin sınırları içerisinde yer almaktadır.

Araştırmacının raporunda özelliklerini belirttiği bu yer altı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ulaşım ağlarının gelişimi incelendiğinde; Ege Bölgesi'nde kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımın doğal vadiler aracılığıyla oldukça kolay sağlandığı, buna karşın Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde ulaşımın ancak belirli geçitler ve yüksek maliyetli tünellerle mümkün olduğu görülmektedir. Bölgeler arasında ulaşım imkanları açısından görülen bu temel farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de enerji üretiminde sürdürülebilirliği artırmak ve atık yönetimini enerjiye dönüştürmek amacıyla biyokütle (biomass) kullanımına yönelik yatırımlar son yıllarda stratejik bir önem kazanmıştır. Hayvansal atıklar, şehir çöpleri ve tarımsal kalıntılar bu kaynağın temel hammaddelerini oluşturmaktadır.

Biyokütle enerjisinin Türkiye'deki üretim karakteristiği ve diğer yenilenebilir kaynaklarla (güneş, rüzgar) karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye, bazı yer altı kaynaklarının rezervleri bakımından dünya genelinde önemli bir paya sahiptir. Özellikle cam, kimya ve deterjan sanayisinde stratejik bir ham madde olarak kullanılan, Ankara'nın Beypazarı ve Kahramankazan ilçelerinde dünya ölçeğinde zengin rezervleri bulunan maden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de dış ticaretin mekânsal organizasyonu incelendiğinde; bazı şehirlerin dış ticaret (ihracat-ithalat) hacminin, o şehirlerin toplam sanayi üretimi kapasitelerinin oldukça üzerinde olduğu görülmektedir. Özellikle İstanbul, Türkiye toplam ihracatının yarısına yakınını gerçekleştirirken, sanayi üretimindeki payı bu oranın oldukça altındadır.

Bu durum, İstanbul'un dış ticaretteki rolünün aşağıdakilerden hangisiyle daha doğrudan ilişkili olduğunu gösterir?

Türkiye'de kruvaziyer turizmi (yolcu gemisi taşımacılığı), yüksek gelir grubundaki turistlere hitap etmesi ve liman şehirlerine sağladığı ekonomik katkı nedeniyle stratejik bir öneme sahiptir. Bu turizm türünün gelişimi; liman altyapısı, hinterlandın genişliği ve çevredeki turistik cazibe merkezlerinin varlığına doğrudan bağlıdır. Buna göre; Türkiye'nin kruvaziyer gemi trafiği ve yolcu sayısı bakımından önde gelen liman merkezleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Türkiye'nin genç oluşumlu bir arazi yapısına sahip olması ve aktif fay hatlarının (KAF, DAF, BAF) varlığı, ülkenin enerji potansiyeli üzerinde doğrudan etkilidir. Bir enerji uzmanı, özellikle Batı Anadolu Fay Hattı (BAF) kuşağında yoğunlaşan enerji santrallerinin üretim karakteristiklerini, Türkiye'nin geneline yayılan hidroelektrik santralleri (HES) ile kıyaslamaktadır.

Buna göre bu uzman;

I. Enerji üretiminin iklimsel dalgalanmalardan (yağış rejimi, kuraklık vb.) etkilenmemesi,
II. Elektrik üretimi sırasında sera gazı salınımının fosil yakıtlara göre oldukça düşük olması,
III. Üretim sürecinin yer altındaki magmatik veya tektonik kökenli sıcaklık değişimlerine dayanması,

özelliklerinden hangilerini, BAF kuşağındaki santralleri hidroelektrik santrallerden ayıran temel farklar olarak belirtebilir?

Bir coğrafyacı, Türkiye'nin kırsal kesimlerinde yürüttüğü saha çalışmasında belirli bir ekonomik faaliyetin coğrafi dağılışını incelemiş ve şu notları almıştır:

'Bu faaliyetin yoğunlaştığı alanların ortak özelliği; bitki türü çeşitliliğinin (floranın) çok zengin olması, tarımsal kimyasalların (zirai ilaçlama) yok denecek kadar az kullanılması ve engebeli arazi yapısı sayesinde farklı yükselti basamaklarında çiçeklenme döneminin uzun sürmesidir. Günümüzde Ordu, Muğla, Adana ve Hakkâri gibi birbirinden farklı bölgelerdeki illerimiz, bu faaliyetin en yoğun yapıldığı yerler arasında başı çekmektedir.'

Coğrafyacının çalışma notlarında özelliklerini vurguladığı hayvancılık faaliyeti aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bazı limanlar, coğrafi koşulların sağladığı doğal korunaklı yapılarına rağmen ticaret hacmi bakımından beklenen gelişimi gösterememiştir. Sinop Limanı, Türkiye'nin en önemli doğal limanı olmasına rağmen ticaret kapasitesi bakımından Ege ve Akdeniz'deki ana limanların oldukça gerisinde kalmıştır.

Sinop Limanı'nın ticaret potansiyelinin sınırlı kalmasındaki temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP), bölgedeki ulaşım ağını geliştirmek, turizm faaliyetlerini çeşitlendirmek ve sosyo-ekonomik yapıyı güçlendirmek amacıyla yürütülen kapsamlı bir bölgesel kalkınma planıdır. Projenin kapsadığı coğrafi alan ve iller dikkate alındığında, aşağıdaki şehirlerden hangisinin bu proje sınırları içerisinde yer aldığı söylenemez?

Türkiye'nin dış ticaretinde düşük maliyetli ve yüksek hacimli yük taşımacılığına imkan tanıyan demir yolu ulaşımı, stratejik sınır kapıları üzerinden komşu ülkelerle bağlantı sağlar. Ancak yer şekillerinin engebeli olduğu bazı kıyı kuşaklarındaki sınır kapılarında demir yolu bağlantısı tesis edilememiştir.

Buna göre, aşağıdaki sınır kapılarından hangisinin karşısında verilen ülke ile demir yolu bağlantısı bulunmamaktadır?

Bir ülkenin uluslararası piyasalardaki rekabet gücünü ve ticaretin birim bazdaki karlılığını belirleyen en kritik göstergelerden biri, ihraç edilen ürünlerin birim fiyatlarının ithal edilenlerin birim fiyatlarına oranını ifade eden 'dış ticaret hadleri'dir. Türkiye ekonomisi için bu hadlerin $100$ baz değerinin üzerinde seyretmesi, dış ticaretin ülke lehine geliştiğini göstermektedir.

Buna göre, Türkiye ekonomisinde dış ticaret hadlerinin lehine (pozitif yönde) gelişmesi, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

Türkiye'nin dış ticaret verileri analiz edildiğinde; imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracat içindeki payının $\%90$'ın üzerinde olması ve ihracat hacminin her geçen yıl artması olumlu bir gelişme olarak görülmektedir. Ancak buna rağmen dış ticaret açığının kronik bir sorun olarak devam etmesi, ticaretin yapısal özellikleriyle açıklanmaktadır.

Buna göre; Türkiye'nin dış ticaretinde 'miktar' bazında rekorlar kırılmasına rağmen 'değer' bazında istenilen dengenin kurulamamasının ve dış ticaret açığının sürdürülebilir bir şekilde kapanmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de alüminyum sanayisinin temel hammaddesi olan boksit madeninin en önemli çıkarım merkezi ve aynı zamanda bu madenin işlendiği entegre tesislerin bulunduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?