Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin ocak ayına ait iki farklı sıcaklık dağılış haritasını incelemektedir. Birinci haritada sıcaklık eğrilerinin (izotermlerin) oldukça sık kıvrımlar yaptığı, kısa mesafelerde kapalı eğriler oluşturduğu ve genel uzanışın enlem çizgilerine uyumsuz olduğu görülmektedir. İkinci haritada ise eğrilerin daha sade bir uzanış gösterdiği, kapalı eğrilerin yok denecek kadar azaldığı ve sıcaklıkların genel olarak güneyden kuzeye doğru daha düzenli bir şekilde azaldığı dikkati çekmektedir.

Buna göre, aynı döneme ait bu iki harita arasındaki görsel ve yapısal farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de çalı formasyonları; iklim özellikleri, yükselti ve beşerî müdahalelere bağlı olarak maki, garig ve psödomaki (yalancı maki) şeklinde sınıflandırılır. Aşağıdaki tabloda bu gruplardan üçüne ait bazı karakteristik özellikler numaralandırılarak verilmiştir:

Bu tablo ve Türkiye'nin coğrafi özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum faktörleri birlikte etkili olmaktadır. Aşağıdaki tabloda birbirine yakın enlemlerde yer alan iki il merkezinin bazı coğrafi özellikleri ve Ocak ayı ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir:

Tablodaki verilere göre, Isparta'nın İzmir'den daha güneyde yer almasına rağmen kış mevsiminde çok daha soğuk olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin Ocak ayı indirgenmiş sıcaklık haritası incelendiğinde, izoterm eğrilerinin özellikle Karadeniz ve Akdeniz kıyı kuşağında kıyı çizgisine paralel bir uzanış sergilediği görülür.

Bu durum, Ocak ayında Türkiye'de sıcaklık dağılışı üzerinde aşağıdakilerden hangisinin etkisinin enlem etkisinden daha baskın olduğunu kanıtlar?

Türkiye'de özellikle ilkbahar mevsiminde Karadeniz ve Marmara Denizi üzerinde yoğun sis oluşumu gözlenir. Bu durum bazen görüş mesafesini birkaç metreye kadar düşürerek deniz ulaşımının durmasına veya aksamasına neden olmaktadır.

Denizler üzerinde görülen bu sislerin oluşmasındaki temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yer şekilleri, yükselti ve iklim çeşitliliğine bağlı olarak ot formasyonları; bozkır (step), çayır ve alpin çayır (dağ çayırı) olarak sınıflandırılır. Bu formasyonların ekolojik özellikleri ve mevsimsel döngüleri dikkate alındığında, bir sahadaki ot topluluğunun 'alpin çayır' değil de 'bozkır' formasyonu içerisinde yer aldığını belirlemede kullanılabilecek en temel ayırt edici özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de kış mevsiminde Kuzey Anadolu Dağları'nın iç kesimlerinden kıyıya doğru esen fön (föhn) rüzgarları, bölgenin iklim özellikleri, ekonomik faaliyetleri ve doğal süreçleri üzerinde karmaşık etkilere sahiptir.

Buna göre fön rüzgarlarının etkili olduğu bir dönemde;

I. Rize ve çevresinde turunçgil tarımı yapılabilmesine imkan sağlayan bir "mikroklima" alanı oluşur.
II. Alçalan hava kütlesinin sıcaklığının artmasına bağlı olarak havanın nem taşıma kapasitesi artar ve bağıl nem oranı düşer.
III. Havanın doyma noktasından uzaklaşması sonucunda, rüzgarın estiği yamaç boyunca orografik (yamaç) yağışların şiddeti artar.
IV. Sıcaklığın mevsim normallerinin üzerine çıkmasıyla karlar aniden erir; bu durum çığ, heyelan ve sel riskini tetikler.

yargılarından hangileri doğrudur?

Türkiye'nin Ocak ayı indirgenmiş sıcaklık haritası incelendiğinde; Samsun'un ortalama sıcaklığının ($7^{\circ}C$), kendisinden yaklaşık $4$ enlem derecesi daha güneyde yer alan Sivas'ın ortalama sıcaklığından ($2^{\circ}C$) daha yüksek olduğu görülmektedir.

Buna göre, Samsun ve Sivas arasındaki bu sıcaklık farkı;

I. Denizellik
II. Yükselti
III. Karasallık
IV. Bakı

faktörlerinden hangilerinin sıcaklık dağılışı üzerindeki etkisinin enlem etkisinden daha baskın olduğunu kanıtlar?

Türkiye'nin deniz seviyesine indirgenmiş yıllık ortalama sıcaklık haritası incelendiğinde, izoterm (eş sıcaklık) eğrilerinin tam olarak enlemlere paralel uzanmadığı, kıyı ve iç kesimlerde kuzeye veya güneye doğru sapmalar yaptığı görülür. Haritalarda görülen bu sapmaların temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin iç kesimlerinde, deniz etkisinden uzak ve yarı kurak iklim bölgelerinde görülen; ilkbahar yağışlarıyla yeşerip yaz kuraklığıyla sararan kısa boylu ot topluluklarına "bozkır" (step) adı verilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bozkır formasyonu içerisinde yer alan bitki türlerinden biri değildir?

Türkiye'de dağların denize bakan yamaçlarında gerçekleşen orografik (yamaç) yağış süreçleri analiz edildiğinde; yükselen bir hava kütlesinin bıraktığı yağış miktarının belirli bir yükselti kuşağının (yaklaşık $1000-1500$ metre) üzerine çıkıldıkça zirveye doğru azalma gösterdiği gözlenmektedir. Bu durum, 'yükselti arttıkça yağış miktarı da artar' şeklindeki genel coğrafi kabulün bir istisnası olarak değerlendirilir.

Söz konusu 'yükseklerde yağış miktarının azalması' durumunun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Karadeniz kıyı kuşağı boyunca dağlar genel olarak kıyıya paralel bir uzanış sergilemesine rağmen; Rize ve çevresinde yıllık yağış miktarı $2000$ mm'nin üzerindeyken, Samsun çevresinde bu miktar $700-800$ mm civarındadır. İki kentin de kıyı şehri olmasına rağmen aralarındaki bu belirgin yağış farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de bitki coğrafyası üzerine araştırma yapan bir uzman, Akdeniz iklim kuşağında yer alan Amanos ($Nur$) Dağları'nın denize bakan yüksek yamaçlarında yaptığı incelemelerde; normal şartlarda Karadeniz orman kuşağına özgü olan kayın ($Fagus$ $orientalis$), gürgen ($Carpinus$ $betulus$) ve porsuk gibi türlerin varlığını saptamıştır.

Bu türlerin, ana yayılış alanlarının yüzlerce kilometre güneyinde bu sahada varlığını sürdürebilmesi aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesi olamaz?

Türkiye'nin bitki coğrafyasında önemli bir yer tutan maki, garig ve psödomaki gibi çalı toplulukları; iklim özellikleri, beşerî müdahaleler ve doğal ortam şartlarına bağlı olarak gelişim göstermektedir.

Bu çalı formasyonlarının özellikleri ve Türkiye'deki dağılışları ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de yaz mevsiminde güney kıyılarımızdaki deniz suyu sıcaklık ortalamaları, kuzey kıyılarımızdaki sıcaklık ortalamalarından daha yüksektir. Buna bağlı olarak Akdeniz kıyılarında deniz turizmi sezonu, Karadeniz kıyılarına göre daha erken başlar ve daha geç sona erer. Bu durum, Türkiye'nin iklimini etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Türkiye'de ot formasyonuna dahil olan toplulukların dikey yönde gösterdiği kuşaklar; nemlilik, sıcaklık ve bakı gibi faktörlerin birleşik etkisine bağlı olarak bölgeler arasında belirgin yükselti farklılıkları arz eder. Özellikle orman üst sınırından sonra başlayan alpin çayırlar (dağ çayırları) ile iç kesimlerdeki bozkırlar (step) arasında ekolojik ve klimatik açıdan keskin ayrım noktaları bulunmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki ot formasyonlarının ekolojik özellikleri ve dağılış ilkeleri göz önüne alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Türkiye'nin güneybatısında yer alan Göller Yöresi'nde (Isparta, Burdur çevresi), Akdeniz ikliminin etkileri görülmesine rağmen kış sıcaklıklarının kıyı kuşağına göre yaklaşık $4-5^\circ C$ daha düşük olduğu ve yıllık toplam yağış miktarının belirgin şekilde azaldığı tespit edilmiştir. Bu durum, yörenin kıyı ile iç kesimler arasında bir 'Geçiş İklimi' özelliği taşımasına neden olmuştur.

Buna göre, Göller Yöresi'nde iklimin kıyı kuşağından farklılaşarak karasallaşmaya başlamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de iklim tiplerinin belirlenmesinde yağışın mevsimlere dağılışı (yağış rejimi) en önemli kriterlerden biridir. Buna göre, Erzurum-Kars ve Ardahan yöresini kapsayan Kuzeydoğu Anadolu'da etkili olan sert karasal iklim tipinde, yıllık toplam yağışın en büyük bölümü aşağıdaki mevsimlerin hangisinde düşmektedir?

Türkiye'de rüzgarların esiş yönü ve özellikleri, basınç merkezlerinin konumu ile yer şekillerinin uzanış doğrultusuna göre şekillenir. Kış mevsiminde Akdeniz üzerinden gelerek Anadolu içlerine sokulan bir alçak basınç merkezine bağlı olarak; önce Ege ve Marmara'da deniz ulaşımını olumsuz etkileyen, ardından bu hava kütlesinin dağları aşarak iç kesimlere inmesiyle sıcaklığı her $100$ metrede $1^{\circ}C$ artıran hava akımı aşağıdakilerin hangisinde doğru tanımlanmıştır?

Türkiye'de yer şekilleri, yükselti ve denizellik-karasallık gibi faktörlerin etkisiyle farklı iklim tipleri görülmektedir.

Bir coğrafya araştırmacısı, incelediği K, L ve M yörelerinin iklim karakteristiklerine dair şu notları almıştır:
• K Yöresi: Yıllık sıcaklık farkının en az olduğu ve yağışın yıl içine en düzenli dağıldığı alandır.
• L Yöresi: Kış aylarındaki yağışlar genellikle cephesel kökenli olup, yaz ayları belirgin bir kuraklık dönemi geçirir.
• M Yöresi: Kış sıcaklıkları sıklıkla sıfırın altına düşer ve en fazla yağış ilkbahar aylarında konveksiyonel (yükselim) hareketlere bağlı olarak gerçekleşir.

Buna göre K, L ve M yörelerinde etkili olan iklim tipleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?