Türkiye'nin Platoları

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri (litosferik yapı, dış kuvvet etkisi ve epeirojenik hareketler) ile bu sahalardaki beşerî ve ekonomik faaliyetler arasında sıkı bir bağ bulunmaktadır.

I. Geçirimli litolojik yapı nedeniyle yüzey sularının zayıf olduğu, tarımsal verimliliğin düşük olması sebebiyle kıl keçisi yetiştiriciliğinin ön planda olduğu sahalardır.
II. Yüksek rakım ve sert karasal iklim etkisiyle yaz yağışlarının görüldüğü, buna bağlı olarak gür çayırların ve büyükbaş hayvancılığın (mera) geliştiği sahalardır.
III. Ortalama yükseltinin en az olduğu, yer şekillerinin sağladığı avantajla sanayi, ticaret ve ulaşım ağının Türkiye genelinde en yoğun geliştiği sahalardır.

Yukarıda temel özellikleri verilen plato gruplarına örnek olarak, aşağıdakilerin hangisinde verilen platolar sırasıyla getirilmelidir?

İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan platoların büyük bir bölümü tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) oluşumuna sahipken, bazı alanlarda karstik süreçler daha etkili olmuştur. Buna göre, aşağıdaki platolardan hangisi İç Anadolu Bölgesi'nde bulunmasına rağmen 'karstik' oluşumlu bir plato özelliği gösterir?

Türkiye’nin platoları; oluşum süreçleri, litolojik yapıları ve deniz seviyesinden yükseltileri bakımından farklılıklar göstermektedir. İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan platoların büyük bir bölümü "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) karakteri taşırken, bölgedeki bir plato kalkerli (kireç taşı) yapısı ve yüzeyindeki derin doğal kuyularıyla diğerlerinden ayrılmaktadır.

Buna göre; çevresindeki Haymana ve Cihanbeyli platolarından farklı olarak karstik bir yapıya sahip olan ve dikey yöndeki su sızıntısının fazlalığı nedeniyle yüzey suları bakımından oldukça fakir olan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer kaplayan platolar, oluşum süreçlerine göre farklı gruplara ayrılmaktadır. Akdeniz Bölgesi'nin batı ve orta kesimlerinde yer alan, kalkerli (kireç taşı) kayaç yapısı nedeniyle tarımsal verimliliğin düşük olduğu Teke ve Taşeli yörelerindeki platolar, oluşum bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?

Türkiye'de platoların oluşum süreçleri; aşınım düzlüğü (peneplen), lav, karstik ve tabaka düzlüğü olmak üzere farklılık göstermektedir. Bu platoların litolojik yapısı, yükseltisi ve iklim özellikleri, üzerlerinde yürütülen temel ekonomik faaliyetleri de doğrudan belirlemiştir.

Buna göre;

$I$. Ortalama yükseltisi en az olan, sanayi, ulaşım ve ticaret faaliyetlerinin en fazla geliştiği aşınım platosudur.
$II$. Litolojik yapısı kalkerli (kireç taşı) olduğu için yer altı drenajı fazladır; tarımsal verim düşük olduğundan temel geçim kaynağı kıl keçisi yetiştiriciliğidir.
$III$. Volkanik kökenli bir lav platosu olup yükseltisi oldukça fazladır; yaz yağışlarına bağlı gelişen gür çayırlar nedeniyle büyükbaş hayvancılığın merkezidir.

Yukarıda özellikleri verilen platoların doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin platoları oluşum özelliklerine göre; lav platoları, karstik platolar, aşınım (peneplen) platoları ve tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platoları olarak dört ana grupta incelenmektedir. Buna göre, aşağıda verilen plato ve oluşum türü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin platoları; oluşum kökenleri, iklim şartları ve litolojik yapılarına göre farklı doğal ve ekonomik özellikler sergilerler. Bu alanlarla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, platonun fiziki yapısı ile üzerinde yürütülen ekonomik faaliyet arasındaki ilişkiyi yanlış yansıtmaktadır?

Türkiye’nin geniş bir alanını kaplayan tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platoları, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygın olarak görülmektedir. Buna göre, söz konusu platoların genel özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu platolar için ortak bir özellik değildir?

Türkiye'deki platoların karakteristik özellikleri üzerine çalışma yapan bir araştırmacı raporunda şu ifadelere yer vermiştir:

I. İnceleme yaptığım ilk sahada, kalkerli yapının etkisiyle yüzey suları yer altına sızmış, bu durum sahanın yer üstü su potansiyelini düşürürken tarımsal sulamada ciddi kısıtlamalar yaratmıştır.
II. İkinci duraktaki plato sahası, akarsular tarafından deniz seviyesine kadar aşındırılmış düzlüklerin daha sonra epirojenik olarak yükselmesiyle oluşmuş; günümüzde ise ulaşım ve sanayi imkanlarının çeşitliliğiyle Türkiye ekonomisinin kalbi konumuna gelmiştir.
III. Üçüncü sahada ise, Üçüncü Jeolojik Zaman sonundaki volkanik faaliyetlerle yayılan bazaltik lavların geniş alanları kapladığı ve bu yüksek düzlüklerde yaz yağışlarının vejetasyonu canlandırarak mera hayvancılığına uygun ortam hazırladığı gözlemlenmiştir.

Buna göre araştırmacının ziyaret ettiği sahaların oluşum türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'nin platoları üzerinde yürütülen ekonomik faaliyetler; yükselti, iklim şartları ve litolojik özelliklere göre şekillenmektedir. Bir araştırmacı, İç Anadolu Bölgesi'ndeki platoları incelerken bir alanda yüzey sularının aşırı geçirgen kayaç yapısı nedeniyle yer altına sızdığını, bu durumun tarımsal sulamayı zorlaştırdığını ve arazide çok sayıda doğal kuyu benzeri çöküntünün bulunduğunu gözlemlemiştir.

Araştırmacının gözlem yaptığı ve ismini bu doğal yer şekillerinden alan plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'deki platolar; oluşum süreçleri bakımından aşınım, lav, karstik ve tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) olarak sınıflandırılır. Bu sınıflardan "tabaka düzlüğü" grubuna giren platoların temel özelliği, sertleşmiş tortul tabakaların epirojenik yükselme ile akarsular tarafından parçalanmasıdır. Ancak bir platonun bu genel yapıya sahip olmasına rağmen, litolojik (kayaç) yapısının etkisiyle farklı bir oluşum sürecinin izlerini taşıması coğrafi bir çeşitliliktir.

Buna göre, aşağıdaki durumlardan hangisi "tabaka düzlüğü" karakterindeki bir platonun, bulunduğu bölgenin kayaç yapısı nedeniyle gösterdiği farklılaşmış bir özelliğidir?

Türkiye'de geniş alan kaplayan platolar, oluşum kökenlerine göre; lav platoları, karstik platolar, tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platolar ve aşınım platoları olmak üzere dört ana gruba ayrılır. Aşınım (peneplen) platoları, dış kuvvetlerin etkisiyle deniz seviyesine kadar aşındırılmış sahaların, sonradan epirojenik hareketlerle yükselmesi ve akarsular tarafından tekrar yarılmasıyla oluşmuşlardır.

Buna göre, Türkiye'deki aşınım platoları ve bu platolara dahil edilen sahalar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de platoların fiziki özellikleri ile bu alanlarda yürütülen ekonomik faaliyetler arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Teke ve Taşeli platolarında karstik yapı ve buna bağlı su sorunu temel kısıtlayıcıyken, Erzurum ve Kars platolarında yüksek rakım ve düşük sıcaklıklar tarımı zorlaştırmaktadır.

Birbirinden tamamen farklı bu doğal koşullara rağmen;

I. Nüfus ve yerleşme yoğunluğunun az olması,
II. Tarımsal üretimin doğal koşullara (iklim ve litoloji) bağımlılığının yüksek olması,
III. En önemli ekonomik faaliyetin küçükbaş hayvancılık (kıl keçisi) olması

durumlarından hangileri her iki plato bölgesi için de ortak birer özellik olarak gösterilebilir?

Türkiye'nin platoları üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı, arazi çalışmaları sırasında şu notları almıştır:

I. Not: "Bölgedeki kayaç yapısı suda kolay çözünebilen kireç taşlarından oluştuğu için yer altı drenajı çok gelişmiş, yüzey suları ise oldukça fakirdir."
II. Not: "Deniz seviyesine yakın bir yükseltide bulunan bu alan, akarsular tarafından iyice aşındırılarak hafif dalgalı bir düzlük haline gelmiş; ulaşım imkanları sayesinde sanayinin merkezi olmuştur."
III. Not: "Yüksek bir plato sahası olup, temelini volkanik faaliyetler sonucu püsküren lavlar oluşturmaktadır. Yaz yağışlarıyla yeşeren meralar büyükbaş hayvancılık için elverişlidir."

Bu coğrafyacının notlarında bahsettiği plato türlerine örnek olarak aşağıdakilerden hangisi sırasıyla gösterilebilir?

Türkiye'deki platoların karakteristik özellikleri üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı, inceleme yaptığı bölgelerle ilgili şu saptamalarda bulunmuştur:

I. Bazaltik lav örtüsüyle kaplı olan bu sahada, sert karasal iklimin etkisiyle oluşan gür çayırlar üzerinde büyükbaş mera hayvancılığı yapılmaktadır.
II. Kalkerli yapının aşırı geçirgen olması yer üstü sularının derinlere sızmasına neden olmuş, bu durum tarımsal verimliliği düşürerek nüfusun seyrekleşmesine yol açmıştır.
III. Uzun süren aşınım süreçleri sonunda deniz seviyesine yakın bir peneplen halini almış olan bu saha, günümüzde Türkiye ekonomisinin sanayi ve ticaret merkezidir.

Sözü edilen bu özelliklerin en belirgin görüldüğü platolar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan platolar genel olarak "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) özelliği gösterir. Ancak bu platolardan biri olan Obruk Platosu, oluşumunda etkili olan kayaç yapısı nedeniyle çevresindeki Haymana ve Cihanbeyli platolarından belirgin bir şekilde ayrılır. Bu yapısal farklılık, bölgede düz bir topoğrafya bulunmasına rağmen yerleşme dokusu ve tarımsal su temini üzerinde kısıtlayıcı bir rol oynar.

Buna göre, Obruk Platosu'nu komşu platolardan ayıran ve temelinde karstik süreçlerin bulunduğu bu karakteristik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin platoları; oluşum kökenleri, üzerindeki hakim malzeme örtüsü ve deniz seviyesinden yükseltileri bakımından farklılıklar gösterir. Bu farklılıklar, platoların su tutma kapasitesini ve toprak verimliliğini etkileyerek ekonomik faaliyetlerin sınırlarını belirler.

Buna göre, Türkiye'deki platoların oluşum özellikleri ve bu alanlardaki ekonomik faaliyetler hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde platolar, epirojenik yükselme ve akarsu aşındırmasının birleşik bir ürünüdür. Oluşum süreçlerine göre yapılan sınıflandırmalarda, İç Anadolu Bölgesi'ndeki düzlüklerin çoğu "tabaka düzlüğü (yatay duruşlu)" platolar olarak adlandırılır. Bu sınıflama içerisinde yer alan Obruk Platosu, ismini aldığı derin karstik kuyuların (obruklar) varlığına rağmen "karstik plato" (Teke ve Taşeli gibi) kategorisinde değerlendirilmez.

Obruk Platosu'nun yapısal ve litolojik özellikleri dikkate alındığında, bu sahanın karstik platolardan ziyade tabaka düzlüğü platolarıyla aynı kategoride yer almasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de yer alan platolar oluşum özelliklerine ve üzerinde yürütülen ekonomik faaliyetlere göre farklılık gösterir. Yükseltisi oldukça fazla olan, lav örtüsüyle kaplı arazilerde yaz yağışlarına bağlı olarak gür çayırların yetiştiği ve buna bağlı olarak büyükbaş mera hayvancılığının temel geçim kaynağı olduğu plato aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de platoların oluşumu; volkanizma, karstlaşma, aşınım (peneplen) ve tabaka düzlüğü gibi farklı jeolojik süreçlere dayanmaktadır. Bu oluşum süreçleri, platoların hem litolojik (taş yapısı) özelliklerini hem de üzerindeki ekonomik faaliyetleri doğrudan etkilemektedir. Buna göre; aşağıda verilen plato ve oluşum süreci eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?