Atatürk İlke ve İnkılapları

Atatürk’ün halkçılık ilkesi; toplumda hiçbir zümreye, aileye veya kişiye ayrıcalık tanınmamasını, kanun önünde tam bir eşitliği ve devlet imkânlarının her vatandaşa eşit şekilde sunulmasını esas alır. Bu ilke, sınıf mücadelesini reddederek toplumsal dayanışmayı ve "sosyal devlet" anlayışını savunur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan halkçılık ilkesinin toplumsal ve ekonomik eşitliği sağlama veya ayrıcalıkları kaldırma hedefi doğrultusunda gerçekleştirilen uygulamalardan biri değildir?

$3$ Aralık $1934$ tarihinde kabul edilen "Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun" ile din görevlilerinin, ibadethaneler ve ayinler dışında dini kıyafetlerle (cübbe, sarık, ruhani kıyafetler vb.) halk arasında dolaşmaları yasaklanmıştır. Bu düzenlemeden sadece en üst düzey din görevlileri (Diyanet İşleri Başkanı, Patrik ve Hahambaşı) muaf tutulmuştur. Bu kanunla hedeflenen temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet döneminde toplumsal yapıyı düzenlemek amacıyla gerçekleştirilen bazı inkılaplar şunlardır:

Bu inkılapların ortak paydası olan "Halkçılık" ilkesi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bu ilkenin "imtiyazsız ve eşit bir toplum oluşturma" hedefiyle ilişkili olduğu savunulamaz?

$1920$ yılında TBMM'ye sunulan Halkçılık Programı'nda; Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'nin temel amacı halkı, maruz kaldığı emperyalizm ve kapitalizm tahakkümünden kurtararak kendi mukadderatına bizzat sahip kılmak ve sosyal adaleti tesis etmek olarak tanımlanmıştır. Bu programın felsefesi, ilerleyen yıllarda gerçekleştirilen inkılapların da fikri zeminini oluşturmuştur.

Buna göre, halkçılık ilkesinin bu temel felsefesi doğrultusunda; toplumsal tabakalaşmanın ve aristokratik üstünlüklerin hukuki dayanaklarını tamamen ortadan kaldırarak "imtiyazsız ve sınıfsız toplum" idealini kurumsal bir yapıya kavuşturan en kapsamlı düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

Mustafa Kemal Atatürk, demokrasinin tam olarak hayata geçirilmesi için mecliste farklı fikirlerin temsil edilmesine büyük önem vermiştir. Atatürk'ün "Milletin genel arzusu, halkın her kesiminin görüşlerinin yönetimde yer bulmasıdır." anlayışıyla çeşitli siyasi denemeler desteklenmiştir. Bu bilgilere dayanarak, Cumhuriyet Dönemi'nde gerçekleştirilen aşağıdaki girişimlerden hangisi doğrudan Cumhuriyetçilik ilkesinin 'siyasi çoğulculuk' unsurunu kurumsallaştırma amacına yöneliktir?

Yeni Türk Devleti'nin kuruluş yıllarında özel teşebbüsü destekleyerek yerli sanayiyi canlandırmak amacıyla $1927$ yılında Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır. Ancak bu kanundan beklenen başarının tam olarak elde edilememesi üzerine, $1930$’lu yıllardan itibaren ekonomide "Devletçilik" ilkesi uygulanmaya başlanmıştır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun hedeflenen sonuca ulaşamamasının temel nedenlerinden biri olarak gösterilebilir?

Atatürkçü Düşünce Sistemi'nde temel ilkeler ile bu ilkeleri tamamlayan "bütünleyici ilkeler" arasında kopmaz bir bağ vardır. Bu bağda bazı bütünleyici ilkeler, temel ilkelerin hedeflerine ulaşmak için kullanılan birer "yöntem veya araç" işlevi görürken, bazıları ise ulaşılmak istenen "nihai hedef veya sonuç" niteliğindedir. Buna göre, Laiklik ilkesinin temel dayanağını ve yöntemini oluşturan bütünleyici ilke ile İnkılapçılık ilkesinin yöneldiği nihai hedefi ifade eden bütünleyici ilke aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Atatürk'ün halkçılık anlayışı; toplumda imtiyazlı bir sınıfın varlığını reddederek, devletin tüm vatandaşlarına eşit mesafede olmasını ve milli gelirin adaletli dağılımını savunur. Buna göre, halkçılık ilkesinin 'sosyal devlet' ve 'toplumsal eşitlik' karakteri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu ilke doğrultusunda gerçekleştirildiği savunulamaz?

Atatürk’ün laiklik anlayışı; devlet düzeninin, hukuk kurallarının ve toplumsal yaşamın dinî esaslar yerine akıl ve bilimin rehberliğinde yapılandırılmasını temel alır. Bu doğrultuda 3 Mart 1924 tarihinde gerçekleştirilen; Halifeliğin kaldırılması, Şer’iyye ve Evkaf Vekâletinin lağvedilmesi ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabulü gibi inkılaplar bu sürecin en kritik aşamalarını oluşturur.

Buna göre, laiklik ilkesinin Türkiye Cumhuriyeti'ndeki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

$1926$ yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu’nun gerekçesinde Adliye Vekili Mahmut Esat Bozkurt; "Yürürlükteki mecelle, kaynağını dinden aldığı için değişen hayat şartları karşısında yetersiz kalmıştır. Egemenlik kayıtsız şartsız millete ait olduğuna göre, hukuk da kaynağını doğrudan bu iradeden almalıdır." ifadelerini kullanmıştır. Bu gerekçeler doğrultusunda gerçekleştirilen hukuk devriminin, hukukun meşruiyet temeli bakımından ortaya koyduğu en köklü değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk'ün yönetim felsefesinde devletin asıl görevi, toplumun tüm kesimlerini kucaklayarak toplumsal barışı ve sosyal adaleti tesis etmektir. Bu bağlamda, her türlü imtiyazı reddeden ve devletin sunduğu imkânlardan herkesin eşit şekilde yararlanmasını savunan bu ilke, "sosyal devlet" anlayışını Türk siyasi hayatına yerleştirmiştir. Buna göre, aşağıda verilen Cumhuriyet Dönemi uygulamalarından hangisi, bu yönetim anlayışının (halkçılık) doğrudan bir sonucu olarak değerlendirilemez?

Türkiye Cumhuriyeti’nin modernleşme sürecinde; Halifeliğin kaldırılması ($1924$), Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabulü ($1924$) ve Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti’nin lağvedilmesi gibi köklü değişimler yaşanmıştır. Temelini akıl ve bilimin rehberliğinin oluşturduğu bu süreçte, devlet yönetiminin ve hukuk sisteminin dini kurallar yerine toplumsal ihtiyaçlara göre düzenlenmesi amaçlanmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını ve bireylerin vicdan hürriyetini esas alan Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

$1924$ Anayasası, hükümetin kurulma biçimi bakımından "Kabine Sistemi"ne geçişi sağlamış olsa da, teorik çerçevede "Meclis Üstünlüğü" ve "Güçler Birliği" ilkesini korumaya devam etmiştir. Bu anayasanın demokratikleşme sürecindeki "karma" yapısı, bazı yetkilerin münhasıran mecliste toplanmasıyla belirginleşir.

Buna göre $1924$ Anayasası'nda yer alan aşağıdaki hükümlerden hangisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yargısal bir alanı da kapsayacak şekilde "Güçler Birliği" anlayışını sürdürdüğünün en belirgin kanıtıdır?

Atatürk, "Milli his ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir. Dilin milli ve zengin olması, milli hissin inkişafında başlıca müessirdir." diyerek dilin milliyetçilikteki rolünü vurgulamıştır. Bu doğrultuda Türk Dil Kurumu'nun (TDK) kurulması ve aynı dönemde Türk Tarih Kurumu'nun (TTK) faaliyetleriyle "milli tarih" tezinin işlenmesi, toplumun ümmet yapısından millet yapısına geçiş sürecini hızlandırmıştır. Bu kurumsal adımlar ve Atatürk'ün milliyetçilik tanımı birlikte değerlendirildiğinde; bu ilkenin Türk toplumuna kazandırmak istediği temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Mustafa Kemal Atatürk, bir konuşmasında; "Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, hayat için, başarı için en hakiki mürşit ilimdir, fendir; ilim ve fennin dışında kılavuz aramak gaflettir, cehalettir, delalettir." demiştir.

Atatürk'ün bu sözüyle doğrudan ilişkili olan bütünleyici ilke ile bu ilkenin dinamik bir yapıya kavuşturduğu temel ilke eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisidir?

Atatürk dönemi ekonomi politikalarında, $1923$-$1929$ yılları arasında özel girişimi destekleyen liberal bir eğilim görülürken; $1930$ sonrasında devletin ekonomiye doğrudan müdahale ettiği "Devletçilik" modeli benimsenmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi, bu stratejik makas değişimini hazırlayan ve Türkiye'nin korumacı-devletçi politikalara geçişini "hukuki" olarak mümkün kılan temel gelişmedir?

Yeni Türk Devleti'nde hukuk sisteminin modernleşmesi sürecinde, Osmanlı Devleti'nden kalan çok hukuklu yapının sona erdirilmesi ve toplumun tüm kesimleri için ortak kuralların geçerli kılınması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, Lozan Antlaşması ile gayrimüslimlere tanınan hukuki ayrıcalıkların, bu toplulukların kendi isteğiyle yeni yasaya tabi olmayı kabul etmeleri sonucunda ortadan kalkmasıyla Türkiye'de hukuk birliği kesin olarak sağlanmıştır.

Bahsedilen bu gelişmeyi sağlayan ve $1926$ yılında yürürlüğe giren temel yasal düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

1933 yılında hazırlanan ve 1934 yılında yürürlüğe giren I. Beş Yıllık Sanayi Planı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kendi öz kaynaklarıyla sanayileşme hamlesini başlattığı en önemli dönüm noktalarından biridir.

Aşağıdakilerden hangisi, bu planın hazırlanma gerekçelerinden veya başarıyla uygulanmasını sağlayan faktörlerden biri değildir?

Atatürk milliyetçiliği; ırk birliğini reddeden, sınıf kavgasını kabul etmeyen, milli sınırları kutsal sayan ancak yayılmacı emeller gütmeyen, laik ve barışçıl bir dünya görüşüne dayanır. Bu anlayış, milleti sadece biyolojik bir varlık olarak değil; ortak değerler, ortak dil ve idealler etrafında birleşmiş bir topluluk olarak görür. Buna göre, Atatürk milliyetçiliğinin temel nitelikleri ve bu doğrultudaki uygulamalar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ilke kapsamında yer almaz?

Cumhuriyet'in ilk yıllarında özel sermayeyi güçlendirmek amacıyla Teşvik-i Sanayi Kanunu gibi önemli adımlar atılmış; ancak halkın elinde yeterli sermaye birikiminin olmaması ve $1929$ Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkileri, Türkiye'yi yeni bir ekonomik yol haritası çizmeye mecbur bırakmıştır. Bu süreçte uygulamaya konulan "Devletçilik" ilkesi, ülkenin hızlıca kalkınmasını ve sanayileşmesini hedeflemiştir. Bu bilgilere dayanarak Atatürk’ün Devletçilik anlayışı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?