Atatürk İlke ve İnkılapları

Türk İnkılabı'nın temel dinamiğini oluşturan ve 'aklın öncülüğünde sürekli bir ilerleme' idealini simgeleyen bütünleyici ilkeler, Atatürkçü düşünce sisteminin durağanlaşmasını engelleyen en önemli unsurlardır. Bu bağlamda, dogmatik düşünce kalıplarını reddeden zihinsel yapı ile bu yapının toplumsal ve kurumsal alandaki yansıması olan modernleşme çabası, aşağıdaki bütünleyici ilke çiftlerinden hangisinde doğrudan ve birleşik bir kavramsal çerçeve içinde sunulmuştur?

Cumhuriyet Türkiyesi’nde $1930$’lu yıllardan itibaren sistemli bir şekilde uygulanan devletçilik ilkesi; bir yandan teşebbüs hürriyetini ve özel mülkiyet hakkını tanıyan bir hukuk düzenini korumuş, diğer yandan ise toplumsal ihtiyacın ve ulusal güvenliğin gerektirdiği alanlarda devletin doğrudan girişimciliğini esas almıştır. Bu model, o dönem dünyada yükselen katı ideolojik iktisadi rejimlerin aksine, Türkiye'nin kendine has sosyo-ekonomik gerçeklerinden doğan pragmatik bir sentezi temsil eder. Buna göre, Atatürk Dönemi devletçilik anlayışının dönemindeki diğer kolektivist ekonomik modellerden ayrılan en temel 'ayırıcı' niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Milli Mücadele'nin başarıya ulaşmasında büyük pay sahibi olan Kâzım Karabekir, Rauf (Orbay), Ali Fuat (Cebesoy), Refet (Bele) ve Adnan (Adıvar) gibi isimler, $17$ Kasım $1924$ tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nı kurmuşlardır. Bu partinin programında "Parti, dini düşünce ve inançlara saygılıdır." maddesine yer verilmiş, ekonomik olarak ise liberalizm benimsenmiştir.

Bu bilgilere göre, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasıyla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir?

1933 yılında gerçekleştirilen Üniversite Reformu sürecinde, Osmanlı Devleti'nden devralınan Darülfünun kapatılmış ve yerine modern esaslara dayalı İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. Bu köklü değişikliğe temel teşkil eden ve İsviçreli Profesör Albert Malche tarafından hazırlanan rapor incelendiğinde, kurumun hem bilimsel hem de siyasal açıdan yetersiz görüldüğü vurgulanmıştır. Buna göre, 1933 Üniversite Reformu'nun gerçekleştirilmesindeki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde hukuk sistemi; şer'i mahkemeler, cemaat mahkemeleri ve konsolosluk mahkemeleri gibi çok yapılı bir görünüm arz etmekteydi. Bu durum, hem toplumda imtiyazlı grupların varlığını koruyor hem de modern bir devletin en temel şartlarından biri olan 'hukuki bütünlüğü' zedeliyordu.

Buna göre, aşağıdaki inkılaplardan hangisinin, bu 'hukuki parçalanmışlığı' sona erdirerek hukuk sistemini hem laik hem de halkçı bir temele oturtan en kapsamlı düzenleme olduğu savunulabilir?

Kurtuluş Savaşı'ndan yeni çıkan Türkiye'de, halkın elinde büyük sanayi yatırımlarını gerçekleştirecek yeterli sermaye ve teknik bilgi bulunmuyordu. Bu durum, temel ihtiyaç maddelerini üretecek fabrikaların açılması ve demir yolları gibi büyük projelerin hayata geçirilmesi için devletin bizzat sorumluluk almasını gerektirmiştir. Bahsedilen bu ekonomik zorunluluklar ve devletin yatırımcı rolü, Atatürk'ün aşağıdaki ilkelerinden hangisinin temel gerekçesini oluşturmaktadır?

1923-1929 yılları arasında "özel girişim" önceliğiyle yürütülen ekonomi politikalarının, sermaye yetersizliği ve 1929 Küresel Buhranı nedeniyle sekteye uğraması sonucunda 1930'lu yıllarda "Devletçilik" uygulamasına geçilmiştir. Bu yeni dönemde devlet, sanayileşmeyi hızlandırmak adına hem yatırımcı hem de denetleyici bir rol üstlenmiştir.

Bu bilgiler ışığında Atatürk dönemi devletçilik uygulamalarıyla ilgili;

I. Ekonomideki devlet müdahalesinin ideolojik bir dogmadan ziyade pratik bir zorunluluktan doğduğu,
II. Özel sektörün ekonomik sistemin dışına itilerek tüm üretim araçlarının kamulaştırıldığı,
III. Devletin, bireysel teşebbüsün gücünün yetmediği stratejik ve büyük ölçekli alanlarda öncü rol oynadığı

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Osmanlı Devleti'nde kullanılan arşın, endaze ve okka gibi ölçü birimlerinin bölgeden bölgeye farklılık göstermesi yurt içindeki ticari işlemlerde güven sorununa ve karmaşaya yol açmaktaydı. Aynı zamanda bu birimlerin Batı dünyasında kullanılan ölçülerden farklı olması, uluslararası ekonomik ilişkilerde de büyük zorluklar çıkarıyordu.

$1931$ yılında kabul edilen Ölçüler Kanunu ile metrik sisteme (metre, kilogram vb.) geçilmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

1933 yılında gerçekleştirilen Üniversite Reformu öncesinde İsviçreli Profesör Albert Malche tarafından hazırlanan raporda; Darülfünun'un ülkede gerçekleşen büyük sosyal ve siyasi dönüşümlere karşı duyarsız kaldığı, bilimsel üretimde yetersiz olduğu ve inkılapları içselleştiremediği belirtilmiştir.

Bu raporun içeriği ve reformun uygulama süreci dikkate alındığında, Darülfünun'un kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi'nin kurulmasındaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel devlet yapısında meşruiyetin kaynağı ilahi irade iken, Türk İnkılabı ile bu kaynak milli iradeye, devletin işleyişi ise akıl ve bilimin rehberliğine devredilmiştir. Bu köklü dönüşümün merkezinde yer alan laiklik ilkesi; sadece din ve devlet işlerinin ayrılmasını değil, toplumun her alanda dogmalardan kurtularak çağdaşlaşmasını hedefler.

Buna göre, devlet ve toplum yapısının rasyonelleşmesi (akılcılaşması) amacıyla hayata geçirilen aşağıdaki uygulamalardan hangisi doğrudan laiklik ilkesi kapsamında *değerlendirilemez*?

Atatürk’ün Devletçilik ilkesinin Türkiye’de bir zorunluluk olarak ortaya çıkmasında ve uygulanmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Cumhuriyet’in ilk on yılında özel teşebbüsü canlandırmaya yönelik $1927$ tarihli Teşvik-i Sanayi Kanunu’ndan beklenen verimin alınamaması ve küresel ekonomik koşulların değişmesi, Türkiye’yi $1930$’lu yıllardan itibaren sistemli bir devletçilik modeline yöneltmiştir. Bu geçiş sürecinin sosyo-ekonomik dinamikleri ve Atatürk’ün devletçilik ilkesinin özgün yapısı analiz edildiğinde; aşağıdakilerden hangisi bu modelin temel bir özelliği olarak nitelendirilemez?

$30$ Kasım $1925$ tarihinde kabul edilen bir kanunla tekke, zaviye ve türbeler kapatılmış; ayrıca dervişlik, müritlik, falcılık ve büyücülük gibi unvan ve sıfatların kullanılması yasaklanmıştır.

Bu düzenlemenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni Türk Devleti’nde hukuk sisteminin laikleşmesi ve modernize edilmesi süreci, sadece yeni kanunların kabulüyle değil, aynı zamanda eski kurumların tasfiyesi ve yargı yetkisinin parçalı yapısının sona erdirilmesiyle gerçekleşmiştir.

Bu doğrultuda, $3$ Mart $1924$ tarihinde gerçekleştirilen aşağıdaki düzenlemelerden hangisi, yargı üzerindeki dini otorite birliğine son vererek adli işlerin tamamen laik bir kurum olan Adliye Vekâleti’ne (Adalet Bakanlığı) devredilmesini sağlamıştır?

Milli Mücadele'yi sevk ve idare eden I. TBMM, "olağanüstü yetkilere sahip ihtilalci bir meclis" karakterindedir. Bu meclis, önceliği vatanın kurtuluşuna ve bağımsızlığın sağlanmasına verdiği için kapsamlı siyasi ve sosyal inkılapların çoğunu II. TBMM dönemine bırakmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi I. TBMM'nin görev süresi içerisinde (1920-1923) gerçekleştirdiği tek siyasi inkılap hareketidir?

Cumhuriyetçilik ilkesi, devlet yönetiminde millî egemenliğin esas alınmasını, halkın kendi yöneticilerini seçmesini ve bu iradenin meclis aracılığıyla devlet yönetimine yansımasını öngörür. Bu ilkenin Türk siyasi hayatındaki gelişim süreci ve demokratikleşme çabaları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyetçilik anlayışının tam anlamıyla hayata geçirilmesi ve halk iradesinin çeşitliliğinin meclise yansıması adına atılan en ileri aşamadaki adım olarak kabul edilebilir?

Cumhuriyetçilik ilkesi, milli egemenliğin kurumsallaşmasını ve devlet yönetiminin doğrudan halkın iradesine dayanmasını esas alır. Bu ilkenin tam anlamıyla hayata geçirilmesi, devlet aygıtının milli iradeyi gölgeleyebilecek her türlü güç odağından arındırılmasını ve sivil iradenin üstünlüğünü gerektirmiştir.

Buna göre, $3$ Mart $1924$ tarihinde Şer'iye ve Evkaf Vekâleti ile birlikte Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin (Genelkurmay Bakanlığı) kaldırılarak yerine hükümetten bağımsız bir Genelkurmay Başkanlığı'nın kurulması, Cumhuriyetçilik ilkesinin aşağıdaki hangi niteliğini pekiştirmeye yöneliktir?

Atatürk döneminde, $1927$ yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile özel teşebbüsün sanayi alanında yatırım yapması hedeflenmiş; ancak sermaye yetersizliği, teknik bilgi eksikliği ve $1929$ Dünya Ekonomik Bunalımı gibi nedenlerle istenen başarı elde edilememiştir. Bu durumun, $1930$’lu yıllardan itibaren Türkiye’de aşağıdaki gelişmelerden hangisine zemin hazırladığı söylenebilir?

Atatürk’ün "Türk Tarih Tezi" ve "Güneş Dil Teorisi" gibi akademik çalışmaları bilimsel bir metodolojiyle yürütmek, bu araştırmaları yapacak arkeolog, filolog ve tarihçi gibi uzman kadroları yetiştirmek amacıyla $1935$ yılında Ankara'da kurulan ve ismi bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından belirlenen yükseköğretim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?

Yeni Türk Devleti'nde hukuk alanında gerçekleştirilen düzenlemeler, sadece toplumsal hayatı düzenleyen yeni yasaların kabul edilmesiyle sınırlı kalmamış; aynı zamanda yargı kurumlarının yapısında da köklü bir dönüşüm hedeflenmiştir. Bu kapsamda $3$ Mart $1924$ tarihinde Şer’iye ve Evkaf Vekâleti’nin kaldırılmasının ardından, Nisan $1924$’te şer’iye mahkemelerinin kapatılmasıyla ulaşılmak istenen temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?