Türk-İslam Tarihi

Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Tuğrul Bey, $1055$ yılında Bağdat'a giderek Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtarmıştır. Bu olay üzerine halife tarafından Tuğrul Bey'e "Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı" ($Sultânü'l-Mağrib-ve'l-Meşrık$) unvanı verilmiştir.

Bu gelişmenin Türk-İslam tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasilerin, Emevilerin uyguladığı dışlayıcı 'Mevali' politikasını terk ederek hoşgörüye dayalı bir yönetim anlayışı sergilemesi, Orta Asya’da Çin ($Tang$ Hanedanı) baskısı altında olan Karluk Türklerinin $751$ yılındaki Talas Savaşı'nda Müslüman Arapların yanında yer almasını sağlamıştır. Bu savaş, sadece askeri bir zafer olmanın ötesinde, kağıt üretim tekniğinin Semerkant üzerinden dünyaya yayılması gibi evrensel nitelikte sonuçlar doğurmuştur.

Buna göre, Talas Savaşı ve sonrasında yaşanan gelişmeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu savaşın dünya kültür tarihi üzerindeki kalıcı etkilerinden biri olarak gösterilebilir?

Mısır'da Eyyubi ordusundaki Türk askerlerinin yönetimi ele geçirmesiyle kurulan, resmî belgelerinde ve paralarında devletin adını "et-Devletü't-Türkiyye" (Türk Devleti) olarak kullanan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Emeviler Dönemi'nde uygulanan Arap milliyetçiliği (Mevali) politikası nedeniyle İslamiyet'e mesafeli duran Türkler, $750$ yılında iktidara gelen Abbasilerin izlediği eşitlikçi ve hoşgörülü (Şuubiyye) tutum sonrası Müslümanlarla yakınlaşmaya başlamıştır. Bu süreçte yaşanan $751$ tarihli Talas Savaşı'nda Karluk Türklerinin Abbasileri desteklemesi, savaşın ve bölge tarihinin seyrini değiştirmiştir.

Bu bilgilere göre, Talas Savaşı'nın Türk-İslam tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu ve diğer Türk-İslam devletlerinde yargı sistemi; sivil ve askeri uyuşmazlıkların çözümü için farklı yetkililerle yapılandırılmıştır. Seferler esnasında ordunun adli düzenini sağlayan, askeri sınıfa mensup kişilerin davalarına bakmakla yükümlü olan hukuk görevlisi aşağıdakilerden hangisidir?

Mısır coğrafyasında hüküm süren Tolunoğulları ve Akşitler (İhşidiler), Abbasi Devleti bünyesinden çıkan "Tevaif-i Mülük" karakterli yapılar olarak kısa ömürlü olmuşlardır. Bu devletlerin yıkılışında yöneticilerin Türk, halkın ise çoğunlukla Arap olması (etnik doku uyuşmazlığı) belirleyici bir rol oynamıştır. Benzer bir toplumsal yapıya sahip olmasına rağmen Memlük Devleti'nin, Moğol ve Haçlı tehditlerini bertaraf ederek yaklaşık iki buçuk asır boyunca bölgede güçlü bir otorite kurabilmesini sağlayan temel kurumsal farklılık aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde toprakların büyük bir kısmı devlete ait kabul edilmiş ve bu araziler kullanım amaçlarına göre farklı isimler almıştır. Gelirleri; eğitim, sağlık ve dini hizmetlerin karşılanması amacıyla hayır kurumlarına bırakılan, satılması veya devredilmesi yasak olan toprak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde Fetret Devri'nin ardından merkezi otoriteyi yeniden sağlayarak devlete eski gücünü kazandırmaya çalıştığı için "İkinci İmparatorluk" döneminin mimarı olarak görülen, ancak $1141$ yılında Karahitaylar ile yaptığı Katvan Savaşı'nı kaybederek devletin yıkılış sürecine girmesine neden olan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular gibi Türk-İslam devletlerinde; devletin genel işlerinin yürütüldüğü, siyasi, askeri ve mali konuların görüşülerek karara bağlandığı en yüksek yönetim organı aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde (Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu) ordu teşkilatı, devletin hem askeri gücünü hem de sosyo-ekonomik dengesini belirleyen bir yapıya sahipti. Bu yapıda yer alan 'Gulam' ve 'İkta' sistemleri arasındaki temel farklar dikkate alındığında, Gulam askerleri hakkında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, onları İkta askerlerinden ayıran belirgin bir hukuki-ekonomik özelliktir?

Gazneli Mahmut, Hindistan üzerine düzenlediği $17$ seferle İslamiyet'in bu geniş coğrafyada yayılmasını sağlarken, aynı zamanda bilimsel faaliyetleri de büyük bir titizlikle desteklemiştir. Bu dönemde özellikle matematik, astronomi ve coğrafya alanlarında devrim niteliğinde çalışmalar yapan bir bilim insanı için "Sarayımın en değerli hazinesi" ifadesini kullanmıştır. Bu bilim insanı, Hindistan'daki araştırmaları sonucunda bölgenin kültürel, dini ve sosyal yapısını İslam dünyasına tanıtan kapsamlı bir eser kaleme almıştır.

Sultan Mahmut'un övgüyle bahsettiği bu bilim insanı ve Hindistan hakkındaki ünlü eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde merkezi yönetimde hükümdardan sonra en yetkili kurum olan Divan-ı Saltanat (Büyük Divan), devlet işlerinin daha sistemli yürütülmesi amacıyla çeşitli alt dallara ayrılmıştır. Bu teşkilatlanma yapısı içerisinde; devletin gelir-gider hesaplarını tutan, arazi kayıtlarını tanzim ederek bütçeyi hazırlayan ve başında "Müstevfi" unvanlı bir görevlinin bulunduğu mali mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıfladığı dönemde, merkeze uzak bölgelerde görev yapan valiler bağımsızlıklarını ilan ederek "Tevaif-i Mülük" adı verilen devletler kurmuşlardır. Bu doğrultuda Mısır coğrafyasında kurulan ilk Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde, özellikle Büyük Selçuklu Devleti'nde hukuk sistemi şer'î ve örfî olmak üzere iki temel kola ayrılmıştır. Örfî yargı; devletin işleyişini, askeri nizamı ve idari yapıyı ilgilendiren, doğrudan devlet otoritesini temsil eden geniş bir alanı kapsamaktaydı. Bu sistemin başında bulunan görevli, hukuk devleti anlayışının bir gereği olarak, adaletin tecellisi için gerekirse vezir ve emir gibi en üst düzey askeri-idari yetkilileri dahi yargılama ve tutuklama yetkisine sahipti.

Buna göre, Türk-İslam devletlerinde örfî yargının başında bulunan ve üst düzey devlet görevlilerini denetleme yetkisiyle donatılan bu görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde hükümetin yürütme organı olan Divan-ı Saltanat’a bağlı olarak çalışan; askeri ve adli işler dışındaki tüm idari ve mali kurumların işleyişini hükümdar adına denetlemek ve raporlamakla görevli olan kurul aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıfladığı "Tevaif-i Mülük" döneminde Mısır'da valilik yapan Türk komutanlar tarafından temeli atılan bu devlet; bölgede bayındırlık faaliyetlerine büyük önem vermiş, Fustat şehri yakınlarında "el-Katai" adıyla yeni bir ordugah şehir kurmuştur. Ayrıca "Maristan" adı verilen hastanelerinde din ve mezhep ayrımı gözetmeksizin ücretsiz ilaç dağıtımı yaparak Türk-İslam dünyasındaki ilk kapsamlı sosyal devlet örneklerinden birini sergilemiştir.

Bu özellikler aşağıdaki Türk-İslam devletlerinden hangisine aittir?

Orta Asya'nın siyasi geleceğini belirleyen ve Çinliler ile Müslüman Araplar arasında gerçekleşen mücadelede, Abbasilere destek vererek Çin'in yenilgiye uğramasını sağlayan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

$16$. yüzyılın başlarında Hindistan topraklarında kurulan, kurucusu tarafından kaleme alınan ve Türk edebiyatının ilk otobiyografik eseri sayılan "Babürname" (Vekayi) adlı hatıratla kültürel bir miras bırakan, ayrıca Şah Cihan döneminde Agra şehrinde inşa edilen Tac Mahal ile dünya mimarisinin en önemli eserlerinden birini ortaya koyan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu devletlerinde hükümdarın başkentte bulunmadığı veya sefere çıktığı dönemlerde, hükümdara vekalet ederek devlet işlerini yürüten ve elçileri kabul eden görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet’i kabul etmelerine rağmen "Arslan", "Buğra" ve "Kadir" gibi Türkçe unvanları kullanmaya devam etmiş; Yusuf Has Hacib ve Kaşgarlı Mahmud gibi alimlerin Türk kültürüne hizmet eden eserler vermesini teşvik etmişlerdir.

Aşağıdakilerden hangisi, Karahanlılar’ın Türk-İslam sentezini oluştururken milli benliklerini ve dillerini diğer Türk-İslam devletlerine (Gazneliler, Selçuklular vb.) göre daha güçlü korumalarının temel nedenidir?