Examkin

Türk-İslam Tarihi

606 soru

Soru 601Soru →

Büyük Selçuklu Devleti'nde toprak yönetiminin temelini oluşturan ikta sistemi; mülkiyeti devlete, kullanım hakkı köylüye, vergi toplama yetkisi ise hizmet karşılığı görevlilere ait olan bir yapıydı. Devlet, bu sistemle hem toprağın boş kalmasını engeller hem de merkezi hazineden para harcamadan güçlü bir ordu oluştururdu. Ancak sistemin sürdürülebilirliği, toprağın 'miri' statüsünün korunmasına ve görevlilerin yetkilerinin sıkı denetimine bağlıydı.

Buna göre, ikta sisteminde görülebilecek aşağıdaki durumlardan hangisi, devletin toprak üzerindeki 'rakabe' (çıplak mülkiyet) hakkının fiilen aşındığının ve eyaletlerde merkezi otoriteden bağımsız feodal yapıların oluşmaya başladığının kesin bir kanıtıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkta arazilerinin tasarruf ve vergi toplama hakkının babadan oğula geçecek şekilde irsi (kalıtsal) bir nitelik kazanması

Cevap

İkta arazilerinin tasarruf ve vergi toplama hakkının babadan oğula geçecek şekilde irsi (kalıtsal) bir nitelik kazanması, merkezi otoritenin sarsıldığının ve feodalleşmenin başladığının en güçlü göstergesidir.
İkta sisteminin temel amacı, toprak mülkiyetini devletin elinde tutarak yerel güç odaklarının oluşmasını engellemektir. Eğer ikta toprakları babadan oğula geçmeye başlarsa (irsi/kalıtsal nitelik), devlet bu topraklar üzerindeki atama ve geri alma yetkisini kaybeder. Bu durum, toprağın devletten koparak bir ailenin malı haline gelmesine ve Selçuklu merkezi otoritesinin eyaletlerdeki kontrolünü tamamen yitirerek feodal (derebeylik) bir yapının ortaya çıkmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
İkta sisteminin hukuki ve siyasi yapısını analiz et.
Sistemde mülkiyet (rakabe) devlete aittir; bu, merkezi otoritenin en büyük güvencesidir.
Toprak mülkiyeti devlette kaldığı sürece devlet, ikta sahibini dilediği zaman görevden alabilir veya toprağı başka birine devredebilir.
2
Merkezi otoriteyi tehdit eden unsurları belirle.
Toprağın kalıtsal hale gelmesi (irsi nitelik), ikta sahibinin toprağı kendi mülkü gibi görmesine neden olur.
Kalıtsallık, devletin 'rakabe' hakkını sadece kağıt üzerinde bırakır ve bölgede devletten bağımsız yerel hanedanların/beylerin türemesine zemin hazırlar.
3
Diğer seçeneklerin mülkiyet hakları üzerindeki etkisini değerlendir.
Vergi toplama veya denetimdeki aksaklıklar yönetimseldir, ancak kalıtsallık yapısal bir dönüşümdür.
Diğer şıklardaki aksaklıklar devletin bir emriyle düzeltilebilirken, kalıtsallık feodal bir düzenin (derebeylik benzeri) resmen başlaması demektir.

Anahtar Kavram

İkta Sisteminde Mülkiyet ve Merkezi Otorite İlişkisi

İpuçları

1
Devletin toprak üzerindeki 'rakabe' (mülkiyet) hakkını kaybetmesi için, toprağın üzerindeki tasarrufun artık devletin iradesi dışında birilerine miras kalması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Osmanlı Devleti'nde bu durumun benzeri olan 'ayanların' ortaya çıkışı ile Selçuklu'daki ikta sisteminin bozulması arasındaki benzerlikleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 602Soru →

Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluş sürecinde Gaznelilere karşı kazanılan 10401040 Dandanakan Savaşı'ndan sonra Tuğrul Bey'in kurultay kararıyla "Sultan" ilan edilmesi, adına hutbe okutulması ve para bastırılması Selçuklu siyasi tarihi açısından aşağıdakilerden hangisinin kesin bir göstergesidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Selçukluların bağımsız bir devlet statüsü kazanarak resmen kurulduğunun

Cevap

Selçukluların bağımsız bir devlet statüsü kazanarak resmen kurulduğunun göstergesidir.
Türk-İslam devlet geleneğinde hükümdar adına hutbe okutulması ve para bastırılması (Sikke kestirmek), o hükümdarın ve devletin bağımsızlığının en temel kanıtıdır. 1040 Dandanakan zaferinden sonra bu uygulamaların gerçekleştirilmesi, Büyük Selçuklu Devleti'nin resmen kurulduğunu belgeler.

Adım Adım Çözüm

1
Savaşın tarafları ve sonucu belirlenir.
1040 Dandanakan Savaşı Selçuklular ve Gazneliler arasında yapılmış, Selçuklular zafer kazanmıştır.
Bu savaş Selçukluların Horasan bölgesindeki hakimiyetini kesinleştirmiştir.
2
Siyasi semboller analiz edilir.
Tuğrul Bey'in 'Sultan' unvanını alması, hutbe okutması ve para bastırması egemenlik sembolleridir.
Türk-İslam devletlerinde bağımsızlık ilanı bu ritüellerle resmileşir.
3
Siyasi statü değişimi yorumlanır.
Selçuklular bu zaferle birlikte 'aşiret/boy' yapısından 'devlet' yapısına resmen geçmiştir.
Dandanakan Savaşı, Büyük Selçuklu Devleti'nin resmi kuruluş tarihi olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

Bağımsızlık Alametleri ve Devletleşme Süreci

İpuçları

1
Türk-İslam devletlerinde bir hükümdarın kendi adına hutbe okutması ne anlama gelir?
2
Para bastırmak ve sultan unvanını kullanmak merkezi bir otoritenin ve bağımsız bir yapının işaretidir.

Daha Fazla Pratik

Bağdat Seferi (1055) sonrasında Tuğrul Bey'e verilen 'Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı' unvanının etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 603Soru →

Karahanlılar, Türk-İslam kültür sentezinin temellerini atmış olmalarına rağmen, devlet teşkilatlanmasında "İslami merkeziyetçilik" anlayışı yerine büyük ölçüde Gök-Türk ve Uygur idari geleneklerini devam ettirmişlerdir. Bu idari sürekliliğin bir sonucu olarak, devletin merkezi otoritesinin sarsılmasında ve nihayetinde siyasi birliğin bozularak devletin ikiye bölünmesinde temel rol oynayan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ülke topraklarının hanedan üyeleri arasında paylaştırılarak "ikili teşkilat" yapısıyla yönetilmesi

Cevap

Ülke topraklarının hanedan üyeleri arasında paylaştırılarak 'ikili teşkilat' yapısıyla yönetilmesi, devletin parçalanmasındaki temel idari nedendir.
Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışını ve buna bağlı olarak ülkeyi 'Doğu' (merkez) ve 'Batı' (bağlı) olarak ikiye ayırarak yönetme geleneğini (ikili teşkilat) terk etmemişlerdir. Bu durum, hanedan üyeleri arasındaki rekabeti kurumsallaştırmış ve devletin siyasi birliğinin bozulmasına, nihayetinde 1042 yılında resmen ikiye bölünmesine neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Karahanlıların yönetimindeki 'süreklilik' unsuru tespit edilir.
İslamiyet öncesi Türk devletlerinde görülen 'ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışı ve 'ikili teşkilat' (doğu-batı ayrımı) uygulamasının devam ettiği görülür.
Soruda vurgulanan 'geleneksel idari yapı' bu sistemleri ifade eder.
2
Bu yapının merkezi otorite üzerindeki etkisi analiz edilir.
İkili teşkilat, kağıt üzerinde merkeziyetçi görünse de pratikte iki farklı yönetim merkezi ve hükümdar yetkisi yaratarak devletin iç işleyişinde bölünmelere yol açar.
Orta Asya geleneğindeki veraset sistemi ve ikili yönetim, merkeziyetçi bir imparatorluk yapısına engel teşkil eder.
3
Siyasi sonuç değerlendirilir.
Karahanlılar, bu geleneksel yapı nedeniyle Doğu ve Batı Karahanlılar olarak ikiye bölünmüş; bu da onları Gazneliler veya Büyük Selçuklular gibi daha merkeziyetçi (ancak yine veraset sorunları yaşayan) yapılardan ayıran temel zafiyet noktası olmuştur.
Bölünme doğrudan bu idari şemanın sonucudur.

Anahtar Kavram

İkili Teşkilat ve Veraset Sistemi

İpuçları

1
Devletin parçalanmasına neden olan unsur, idari şemadaki 'çift başlılık' ve eski Türk veraset anlayışıdır.

Daha Fazla Pratik

Karahanlıların ikili teşkilat yapısı ile Büyük Selçukluların 'atabeylik' sisteminin merkezi otorite üzerindeki etkilerini karşılaştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 604Soru →

Büyük Selçuklu Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıflaması sonucunda, devletin hakimiyet sahası içinde hanedan üyeleri tarafından yönetilen eyaletler bağımsız birer devlet haline gelmiş (Meliklikler), şehzadeleri eğiten tecrübeli devlet adamları ise kendi siyasi otoritelerini kurmuşlardır (Atabeylikler).

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanmasıyla ortaya çıkan ve doğrudan Selçuklu hanedan üyeleri (melikler) tarafından kurulan devletlerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zengiler

Cevap

Zengiler seçeneği doğrudur çünkü bu siyasi oluşum bir meliklik değil, atabeyliktir.
Zengiler, Büyük Selçuklu Devleti'nin zayıflamasıyla ortaya çıkan atabeyliklerden biridir. İmadeddin Zengi tarafından Musul merkezli olarak kurulmuştur. Diğer seçeneklerdeki yapılar ise doğrudan Selçuklu ailesine mensup 'melikler' tarafından kurulan devlet kollarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanma sürecindeki siyasi yapıları kategorize etme.
Devletin dağılmasıyla 'Meliklikler' (hanedan üyelerince kurulanlar) ve 'Atabeylikler' (valilerce kurulanlar) ortaya çıkmıştır.
Soru, bu iki farklı siyasi oluşum arasındaki ayrımı test etmektedir.
2
Hanedan üyeleri tarafından kurulan melikliklerin tespit edilmesi.
Irak, Kirman, Suriye ve Türkiye Selçukluları doğrudan hanedan mensubu melikler tarafından yönetilmiştir.
Bu devletler, merkezi otoritenin zayıflamasıyla bağımsızlığını ilan eden Selçuklu kollarıdır.
3
Atabeylik statüsündeki oluşumun belirlenmesi.
Zengiler, Musul merkezli olarak İmadeddin Zengi tarafından kurulan bir atabeyliktir.
Atabeyler, hanedan üyesi olmayan ancak şehzadeleri eğitmekle görevli devlet adamlarıdır.

Anahtar Kavram

Büyük Selçuklu Devleti'nde Meliklik ve Atabeylik ayrımı

İpuçları

1
Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalanmasıyla kurulan devletlerin isimlerinde genellikle 'Selçukluları' ifadesi geçerken, atabeylikler kurucularının veya bölgelerinin ismiyle anılır.

Daha Fazla Pratik

Büyük Selçuklu Devleti'nde ortaya çıkan diğer atabeylikleri (İldenizliler, Salgurlular, Börüoğulları vb.) ve merkezlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 605Soru →

Moğolların 1258 yılında Bağdat'ı ele geçirerek Abbasi Devleti'ne son vermesi üzerine, halife ailesinden gelen kişileri Mısır'a getirerek halifelik makamının sembolik olarak varlığını sürdürmesini sağlayan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Memlükler

Cevap

İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlenen ve Abbasi halifelerini Mısır'da himaye eden devlet Memlükler'dir.
Memlükler, 1258 yılında Moğol İlhanlı Devleti'nin Bağdat'ı yıkması sonucu ortadan kalkan Abbasi halifelik makamını, halife ailesinden gelen El-Müstansır'ı Kahire'de halife ilan ederek koruma altına almışlardır. Bu durum Memlükler'e İslam dünyasında büyük bir dini prestij kazandırmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tarihsel olayı analiz etme
1258 yılında Moğolların Bağdat'ı istilası ile Abbasi Devleti'nin sona erdiği belirlenir.
Sorunun zaman dilimi ve ana olayını anlamak için gereklidir.
2
Devletlerin coğrafi ve kronolojik konumunu değerlendirme
Tolunoğulları ve Akşitlerin bu olaydan yüzyıllar önce yıkıldığı, Eyyubilerin ise halifeliği himaye etmek yerine Haçlılarla mücadeleye odaklandığı saptanır.
Yanlış seçenekleri elemek için kronolojik bilgi kullanılır.
3
Memlüklerin siyasi hamlesini tanımlama
Sultan Baybars döneminde halifeliğin Mısır'da yeniden canlandırıldığı sonucuna ulaşılır.
Memlüklerin İslam dünyasındaki liderlik konumunu açıklayan temel bilgidir.

Anahtar Kavram

Memlüklerin Abbasi Halifeliğini Himaye Etmesi

İpuçları

1
Bu devlet, Moğolları (Ayn Calut Savaşı ile) dünya tarihinde durdurabilen tek güçtür.
2
Halifelik makamı bu devletin himayesinde 1517 yılına kadar, Osmanlı Devleti Mısır'ı fethedene kadar kalmıştır.

Daha Fazla Pratik

Memlüklerin diğer Türk devletlerinden farklı olarak uyguladığı veraset sistemini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 606Soru →

Sultan Alparslan komutasındaki Büyük Selçuklu ordusunun 10711071 yılında Bizans İmparatorluğu'nu mağlup ettiği Malazgirt Meydan Muharebesi, Türk-İslam tarihi açısından bir dönüm noktasıdır.

Buna göre, Malazgirt Zaferi'nin en temel siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması ve bölgede ilk Türk-İslam beyliklerinin kurulmaya başlanması

Cevap

Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması ve bölgede ilk Türk-İslam beyliklerinin kurulmaya başlanması
Doğru cevap, Malazgirt Zaferi'nin doğrudan sonucunu ifade etmektedir. 10711071 yılındaki bu zaferle Anadolu'daki Bizans direnci kırılmış, Türkler Anadolu'ya kitleler halinde girmeye başlamış ve fethedilen yerlerde ilk Türk-İslam beylikleri kurularak Anadolu'nun Türkleşme süreci resmi olarak başlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Savaşın taraflarını ve tarihini belirle
Büyük Selçuklu Devleti (Sultan Alparslan) ve Bizans İmparatorluğu (Romen Diyojen), 10711071.
Savaşın hangi devletler arasında ve ne zaman yapıldığını bilmek sonucunu yorumlamak için gereklidir.
2
Savaşın sonucunu stratejik açıdan değerlendir
Bizans ordusu ağır bir yenilgiye uğratılmış ve Anadolu'daki Bizans savunma hattı çökmüştür.
Yenilginin büyüklüğü, bölgedeki otorite boşluğunu ve Türk akınlarının kalıcı hale gelmesini açıklar.
3
Uzun vadeli siyasi etkileri analiz et
Anadolu'da Saltuklular, Danişmentliler, Mengücekliler gibi ilk Türk beylikleri kurulmuş, böylece Anadolu Türkleşmeye başlamıştır.
Malazgirt'in 'kapı açan' niteliği, sonrasındaki beylikler dönemini başlatmasından kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Malazgirt Zaferi'nin Anadolu'nun Türkleşme sürecindeki başlangıç rolü

İpuçları

1
Malazgirt Savaşı sıklıkla 'Anadolu'nun kapılarını açan savaş' olarak nitelendirilir.

Daha Fazla Pratik

Miryokefalon ve Pasinler savaşlarının sonuçlarını Malazgirt ile karşılaştırarak Anadolu'nun Türk yurdu olma aşamalarını tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 31 / 31
Türk-İslam Tarihi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 31 | Examkin