Examkin

Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

537 soru

Soru 161Soru →

1961 Anayasası, yasama organının yetkilerini tek bir mecliste toplamak yerine, denetim ve denge mekanizmalarını güçlendirmek amacıyla çift meclisli bir yapıyı öngörmüştür. Bu anayasaya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM); Millet Meclisi ve ---- olmak üzere iki farklı meclisten oluşmaktadır.

Bu cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhuriyet Senatosu

Cevap

1961 Anayasası'na göre Türkiye Büyük Millet Meclisi, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşmaktadır.
1961 Anayasası, Türk parlamento tarihinde çift meclisli yapıyı ikinci kez (1876'dan sonra) hayata geçirmiştir. Bu sistemde TBMM çatısı altında halkın seçtiği Millet Meclisi ve devletin yüksek organlarından gelen ya da atanan üyelerin bulunduğu Cumhuriyet Senatosu yer almaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
1961 Anayasası'nın yasama organına dair temel özelliğini belirleyin.
Bu anayasa 'çift meclisli' bir yapıyı benimsemiştir.
Yasamanın tek bir meclisin elinde toplanmasını engelleyerek denge ve denetleme sağlamak istenmiştir.
2
Yasama organını (TBMM) oluşturan kanatları isimlendirin.
TBMM, 'Millet Meclisi' ve 'Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşur.
1961 Anayasası'nın 63. maddesi uyarınca yasama yetkisi bu iki kanada verilmiştir.

Anahtar Kavram

1961 Anayasası'nın Çift Meclisli Parlamento Yapısı

İpuçları

1
1961 Anayasası denge ve denetleme için çift meclisli sistemi benimsemiştir.
2
Bu meclislerden biri bugün olduğu gibi Millet Meclisi'dir; diğeri ise 1982'de kaldırılan bir üst meclistir.
3
Üst meclisin ismi, devletin yönetim biçimine atıfta bulunan 'Cumhuriyet' kelimesi ile başlar.

Daha Fazla Pratik

1961 Anayasası'nın getirdiği diğer yeni kurumlar olan Anayasa Mahkemesi ve Devlet Planlama Teşkilatı gibi yapıları gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 162Soru →

1982 Anayasası'nın belirlediği devlet yapısında egemenliğin kullanılış biçimi ve hükümet sisteminin işleyişi ile ilgili doktrinde yer alan kavramlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi güncel anayasal düzenimiz için doğru bir tespittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'de temel olarak temsili demokrasi benimsenmişse de, anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulması uygulamasıyla yarı doğrudan demokrasi unsurlarına yer verilmiştir.

Cevap

Türkiye'de temel olarak temsili demokrasi benimsenmişse de, anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulması gibi uygulamalarla yarı doğrudan demokrasi araçlarına yer verilmiştir.
Türkiye'de halkın egemenliğini kural olarak seçtiği temsilciler eliyle kullanması 'temsili demokrasi'yi ifade eder. Ancak anayasa değişikliklerinin zorunlu veya ihtiyari olarak halkın onayına sunulması (referandum), halkın yönetime doğrudan müdahil olduğu bir 'yarı doğrudan demokrasi' aracıdır. Bu durum Türkiye'deki modelin temsili ağırlıklı olmakla birlikte yarı doğrudan unsurlar içerdiğini doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Demokrasi modellerini Türkiye ölçeğinde analiz et.
Türkiye'de halkın temsilcilerini seçmesi (temsili demokrasi) kuraldır ancak referandum bir istisnadır.
Egemenliğin kullanılış biçimi doğrudan, yarı doğrudan ve temsili olarak üçe ayrılır.
2
2017 sonrası hükümet sisteminin yapısını değerlendir.
Yürütme organı tek başlı (monist) hale gelmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır.
3
Anayasal mekanizmaların varlığını kontrol et.
Halk teşebbüsü veya halk vetosu gibi araçlar hukukumuzda yoktur, sadece halkoylaması vardır.
Yarı doğrudan demokrasinin tüm araçları değil, sadece belirli bir kısmı (referandum) anayasamıza dahil edilmiştir.

Anahtar Kavram

Temsili demokrasi içinde yarı doğrudan demokrasi araçlarının (referandum) varlığı ve monist yürütme yapısı.

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile Parlamenter Sistem arasındaki temel farkları (yürütmenin yapısı, meclise karşı sorumluluk vb.) listeleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 163Soru →

1924 Anayasası, Türk anayasa tarihinde "kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı" olarak adlandırılan ve Meclis Hükümeti sistemi ile Parlamenter sistem unsurlarını bünyesinde barındıran "Karma Hükümet Sistemi"ni benimsemiştir.

Buna göre, 1924 Anayasası'nın öngördüğü hükümet yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama ve yürütme erkleri hukuken Meclis'te toplanmış olsa da yürütme işlevi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu kanalıyla icra edilir.

Cevap

Yasama ve yürütme erklerinin hukuken Meclis'te toplandığı ancak yürütme işlevinin Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu aracılığıyla kullanıldığı ifadesi doğrudur.
1924 Anayasası, kuvvetler birliği ilkesinden vazgeçmemiş olsa da işlevsel olarak bir ayrım öngörmüştür. Yasama ve yürütme gücü teorik olarak Meclis'te toplanmıştır (Kuvvetler Birliği); ancak Meclis yürütme görevini bizzat değil, seçtiği Cumhurbaşkanı ve kabine üzerinden yürütür (Görevler Ayrılığı). Bu durum 'Karma Hükümet Sistemi' olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
1924 Anayasası'nın temel egemenlik anlayışını belirle.
Anayasa, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ve TBMM'nin milletin tek temsilcisi olduğunu belirtir.
Bu durum kuvvetler birliği ilkesinin bir yansımasıdır.
2
Yürütme yetkisinin nasıl kullanıldığını analiz et.
Meclis, yasama yetkisini bizzat kullanırken, yürütme görevini Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle yürütür.
Bu yapı, klasik Meclis Hükümeti sisteminden Parlamenter sisteme geçiş aşamasını temsil eden Karma Hükümet Sistemi'dir.
3
Diğer sistemlerle ve anayasalarla farkları kontrol et.
1924 Anayasası'nın sertliği, kazuistik yapısı ve yargısal denetim eksikliği gibi özellikleri belirlenir.
Seçeneklerdeki yanıltıcı bilgileri (AYM varlığı, sosyal haklar vb.) elemek için bu analiz gereklidir.

Anahtar Kavram

1924 Anayasası'nın Karma Hükümet Sistemi ve 'Kuvvetler Birliği, Görevler Ayrılığı' İlkesi

İpuçları

1
1924 Anayasası'nın hükümet sistemi, 1921'deki Meclis Hükümeti sisteminden tam Parlamenter sisteme geçişteki ara duraktır.
2
Bu anayasada 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesi Meclis'in üstünlüğüyle korunurken, icraat (yürütme) için ayrı bir Bakanlar Kurulu mekanizması kullanılmıştır.
3
Meclis'in hükümeti her zaman denetleyebilmesi kuvvetler birliğini, yürütmenin ayrı bir kurul eliyle yapılması ise görevler ayrılığını ifade eder.

Daha Fazla Pratik

1924 Anayasası'nda 1928, 1934 ve 1937 yıllarında yapılan temel laikleşme ve demokratikleşme değişikliklerini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 164Soru →

Sert ve kazuistik bir anayasa yapısına sahip olan bir hukuk düzeninde, mevcut anayasanın öngördüğü özel usullere ve sınırlamalara harfiyen bağlı kalarak anayasada değişiklik yapan iktidarın hukuki niteliği ve yetki sınırları hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tali kurucu iktidardır; hukuki dayanağını mevcut anayasadan aldığı için hem usul hem de içerik bakımından anayasal sınırlarla bağlıdır.

Cevap

Tali kurucu iktidarın hem usul hem de içerik bakımından anayasal sınırlarla bağlı olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Tali kurucu iktidar, bir anayasayı yine o anayasanın öngördüğü kurallar çerçevesinde değiştirme yetkisidir. Bu yetki hukuki bir nitelik taşıdığı için anayasanın belirlediği sertleştirilmiş usullere (teklif ve karar yeter sayıları gibi) ve değiştirilemez hükümler (içeriksel sınırlar) gibi maddi sınırlara uymak zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
İktidarın ortaya çıkış koşulunu analiz etme
İktidarın mevcut bir anayasanın belirlediği kurallara göre hareket ettiği saptandı.
Hukuki bir kurala dayanarak yetki kullanımı, iktidarın 'tali' (türetilmiş) olduğunu gösterir.
2
Sert anayasa kavramıyla ilişkilendirme
Değişikliğin 'özel usullere' tabi olması, anayasanın sert yapıda olduğunu doğrular.
Sert anayasalar, adi kanunlardan daha zor usullerle değiştirilir ve bu yetki tali kurucu iktidarca kullanılır.
3
Hukuki sınırları değerlendirme
Tali kurucu iktidarın hem biçimsel (oranlar, süreler) hem de maddi (değiştirilemez hükümler) sınırlara tabi olduğu sonucuna varıldı.
Tali kurucu iktidar hukuki bir yetki olduğu için kendisini var eden normlar hiyerarşisine uymak zorundadır.

Anahtar Kavram

Tali Kurucu İktidarın Hukuki Sınırları

Daha Fazla Pratik

Asli kurucu iktidarın hangi durumlarda ortaya çıktığını ve anayasa hukukunda neden 'hukuk dışı' olarak nitelendirildiğini tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 165Soru →

Bir ihtilal, darbe veya yeni bir devletin kuruluşu gibi hukuki ve siyasi bir kopuşun yaşandığı, mevcut anayasal düzenin tamamen sona erdiği bir dönemde; herhangi bir pozitif hukuk kuralı ile bağlı olmaksızın, sıfırdan yeni bir anayasa yapma yetkisini kullanan iktidar türü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Asli kurucu iktidar olarak adlandırılır; hukuk dışı, sınırsız ve önceki hukuk düzeninin kurallarıyla bağlı olmayan bir güçtür.

Cevap

Yeni bir anayasa yapma yetkisini hukuki bir boşluk ortamında, hiçbir kurala bağlı olmadan kullanan güç asli kurucu iktidardır; bu güç hukuk dışı ve sınırsızdır.
Doğru yanıt olan seçenek, asli kurucu iktidarın doğasını tam olarak yansıtmaktadır. Asli kurucu iktidar, yeni bir devlet kurulurken veya rejim kökten değişirken ortaya çıkar; kendinden önceki bir hukuk kuralından meşruiyet almaz, aksine kendi hukukunu kendi yaratır. Bu nedenle 'sınırsız' ve 'hukuk dışı' (çünkü mevcut bir hukuk yokken faaliyet gösterir) olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen 'hukuki kopuş' ve 'sıfırdan anayasa yapma' kavramlarını analiz et.
Mevcut düzenin bittiği ve yeni bir düzenin kurulduğu tespit edildi.
Bu durum kurucu iktidarın hangi türünün (asli veya tali) devreye girdiğini belirlemek için gereklidir.
2
Asli kurucu iktidarın temel özelliklerini hatırla.
Asli kurucu iktidar sınırsızdır, hukuk dışıdır (hukuk boşluğunda çalışır) ve 'de facto' (fiili) bir durumdur.
Tanım gereği hiçbir pozitif hukuk kuralına bağlı olmayan tek iktidar türü budur.
3
Tali kurucu iktidar ile farkını karşılaştır.
Tali kurucu iktidar mevcut bir anayasaya dayanırken, asli kurucu iktidar yeni bir anayasa yaratır.
Çeldiricileri elemek ve doğru cevaba ulaşmak için bu teorik ayrım kritiktir.

Anahtar Kavram

Asli Kurucu İktidar vs. Tali Kurucu İktidar

İpuçları

1
Bir ülkede devrim veya darbe olduğunda hukuk kurallarının 'sıfırlandığını' düşünün.
2
Eski anayasa kuralları yürürlükten kalkmışsa, yeni anayasayı yapan güç hangi kurallara uymak zorundadır?
3
Asli kurucu iktidar, mevcut bir hukuk düzenine dayanmaz; bu yüzden 'hukuk dışı' ve 'sınırsız' kabul edilir.

Daha Fazla Pratik

1921 Anayasası ile 1982 Anayasası'nın hangi iktidar türleri tarafından yapıldığını inceleyerek kavramı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 166Soru →

19241924 Anayasası, Türk anayasa tarihinde hem "19211921 Anayasası"ndan gelen meclis hükümeti geleneğini sürdürmüş hem de parlamenter sisteme geçişin yapı taşlarını döşemiş hibrit bir metindir. Bu "Karma Hükümet Sistemi" yapısı içerisinde, anayasanın kabul edildiği ilk hali ve devlet organlarının yetki dağılımı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yürütme yetkisi ve görevi TBMM içinden seçilen Cumhurbaşkanı ve onun tayin edeceği Bakanlar Kurulu eliyle kullanılır; Bakanlar Kurulu Meclise karşı kolektif olarak sorumludur.

Cevap

Yürütme yetkisinin Meclis adına Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanıldığı ve Bakanlar Kurulunun Meclis'e karşı sorumlu olduğu seçenek doğrudur.
Doğru ifade, 19241924 Anayasası'ndaki 'Karma Hükümet Sistemi'nin temelini açıklar. Bu sistemde egemenlik ve yetki TBMM'de toplanmış olsa da, icra (yürütme) görevi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'na devredilmiştir. Bakanlar Kurulu'nun Meclis'e karşı kolektif sorumluluğu, parlamenter sistemin en belirgin özelliklerinden biridir.

Adım Adım Çözüm

1
19241924 Anayasası'nın temel yönetim ilkesini belirlemek.
Anayasa, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ve yasama/yürütme yetkilerinin TBMM'de toplandığını öngörür (Kuvvetler Birliği).
Bu ilke, Meclis Hükümeti Sistemi'nin bir devamıdır.
2
Yürütme yetkisinin nasıl kullanıldığını analiz etmek.
Meclis, yürütme yetkisini kendi içinden seçtiği Cumhurbaşkanı ve onun atadığı Bakanlar Kurulu eliyle kullanır.
Görevler ayrılığı ilkesi gereği yürütme ayrı bir kanal üzerinden işler.
3
Hükümetin denetim mekanizmasını değerlendirmek.
Bakanlar Kurulu, hem bireysel hem de kolektif olarak TBMM'ye karşı sorumludur; Meclis hükümeti her zaman denetleyebilir ve düşürebilir.
Bu durum parlamenter sisteme olan yakınlığı gösterir.

Anahtar Kavram

Karma Hükümet Sistemi (Kuvvetler Birliği - Görevler Ayrılığı)

İpuçları

1
19241924 Anayasası'nın hem Meclis Hükümeti hem de Parlamenter Sistem özelliklerini bir arada taşıdığını (Karma Sistem) unutmayın.
2
Bakanların kime karşı sorumlu olduğu ve kimler arasından seçildiği, hükümet sistemini belirleyen ana unsurdur.
3
19241924 Anayasası'nın sert bir anayasa olduğunu ve Türkiye'nin ilk değiştirilemez maddesini (11. Madde: Cumhuriyet) içerdiğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

19211921 ve 19241924 anayasalarındaki 'kuvvetler birliği' anlayışının pratikteki farklarını karşılaştıran bir tablo hazırlamak konuyu pekiştirmenizi sağlar.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 167Soru →

Osmanlı Devleti’nde mutlak monarşinin sınırlandırılması ve hukuk devleti yolunda atılan ilk adımlar olarak kabul edilen 1808 tarihli Sened-i İttifak ile 1839 tarihli Tanzimat Fermanı'nın hukuki mahiyetleri ve iktidarın kaynağı bakımından karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sened-i İttifak, padişahın yetkilerini yerel bir güç odağıyla paylaşan ikili bir sözleşme (pakt) niteliği taşırken; Tanzimat Fermanı, padişahın kendi yetkilerini tek taraflı bir irade beyanıyla hukuk kurallarına tabi kıldığı bir belgedir.

Cevap

Sened-i İttifak ikili bir sözleşme niteliğindeyken, Tanzimat Fermanı padişahın tek taraflı iradesiyle hukukun üstünlüğünü tanıyan bir belgedir.
Sened-i İttifak, Osmanlı tarihinde padişahın yetkilerini ilk kez sınırlayan belge olup bir pakt/sözleşme niteliğindedir. Tanzimat Fermanı ise hukukun üstünlüğünü tanıyan, padişahın tebaasına yönelik tek taraflı bir ihsanı/fermanıdır. Bu temel ayrım, belgelerin hukuki mahiyetini belirler.

Adım Adım Çözüm

1
Sened-i İttifak'ın (1808) taraflarını analiz et.
Padişah II. Mahmut ve yerel güç odakları olan Ayanlar arasında imzalandığı, bir 'Misak' (sözleşme) olduğu görülür.
Bu belge, padişahın yetkilerini merkezin dışındaki bir güçle paylaşmayı kabul ettiği ilk belgedir.
2
Tanzimat Fermanı'nın (1839) irade kaynağını incele.
Sultan Abdülmecit'in tek taraflı iradesiyle (ferman yoluyla) ilan edildiği saptanır.
Halktan veya dış devletlerden resmi bir talep gelmeden, padişahın kendi rızasıyla hukuka bağlı kalacağını ilan etmesidir.
3
İki belgenin 'hukukun üstünlüğü' ilkesine katkısını karşılaştır.
Sened-i İttifak iktidarı paylaştırırken, Tanzimat Fermanı padişahın dahi kanunlara uyacağını (Kanun-i Kadim vurgusuyla) belirtir.
Modern hukuk devleti anlayışına en yakın adım, iktidarın hukukla sınırlanmasıdır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Anayasalcılık Belgelerinin Hukuki Niteliği

İpuçları

1
Belgelerin kimler arasında veya kimin iradesiyle ortaya çıktığına odaklanın.
2
Sözleşme (pakt) kavramı birden fazla taraf gerektirirken, ferman tek taraflı bir emirdir.
3
Padişahın yetkilerini ayanlara karşı mı yoksa hukuk kurallarına karşı mı sınırladığına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Islahat Fermanı ile Tanzimat Fermanı arasındaki 'yabancı devlet etkisi' farkını çalışmanız konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 168Soru →

18761876 tarihli Kanun-i Esasi'nin 19091909 yılında geçirdiği kapsamlı anayasal dönüşümle birlikte, hükümetin (Heyet-i Vükela) siyasi varlığı üzerindeki belirleyici güç Padişah'tan Meclis'e kaydırılmıştır. Bu yeni denge düzeninde, Meclis-i Mebusan ile hükümet arasında yaşanan politik uyuşmazlıkların çözümüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis ile hükümet arasındaki görüş ayrılıklarında Meclis ısrar ederse, Padişah ya kabineyi değiştirmek ya da Heyet-i Ayan'ın onayını alarak Meclis-i Mebusan'ı feshetmek zorundadır.

Cevap

Hükümet ile meclis arasındaki görüş ayrılıklarında meclis ısrar ederse, Padişah ya kabineyi değiştirmek ya da Heyet-i Ayan'ın onayını alarak meclisi feshetmek durumundadır.
Doğru seçenek olan hükümet ve meclis arasındaki uyuşmazlık çözümü, 19091909 yılında yeniden yazılan 3535. Madde'ye dayanır. Bu maddeye göre, hükümet ile meclis bir kanun teklifi veya politika üzerinde anlaşamazsa ve meclis kendi görüşünde ısrar ederse, Padişah ya meclisin isteğine uyarak hükümeti değiştirir ya da Heyet-i Ayan'ın onayını alarak Meclis-i Mebusan'ı feshedip yeni seçimlere gider. Bu durum meclisin siyasi ağırlığının Padişah karşısında arttığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
1876 Kanun-i Esasi'nin 1909 değişiklikleri öncesindeki ve sonrasındaki 'hükümetin sorumluluğu' farkını belirleyin.
1876'da hükümet Padişah'a sorumluyken, 1909'da Meclis'e sorumlu hale gelmiştir.
Anayasal sistemin monarşik yapıdan parlamenter yapıya geçişini anlamak için bu temel fark kritiktir.
2
Meclis ve Hükümet arasındaki uyuşmazlıkları düzenleyen 35. Madde'nin yeni halini analiz edin.
Meclis bir konuda direnirse, Padişah'ın mutlak fesih yetkisinin yerini 'şartlı' bir seçim süreci almıştır.
Meclis üstünlüğünün nasıl korunduğunu görmek için teknik çözüm mekanizmasını bilmek gerekir.
3
Fesih yetkisinin kısıtlanma şartlarını kontrol edin.
Padişah'ın Meclis'i feshedebilmesi için Heyet-i Ayan'ın (Senato) onayını alması zorunlu kılınmıştır.
Padişah'ın keyfi yönetimini engelleyen bu şart, 1909 düzenlemelerinin en önemli teknik ayrıntılarından biridir.

Anahtar Kavram

1909 Değişiklikleri ve Siyasi Sorumluluk
Soru 169Soru →

19211921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, asli metninde kuvvetler birliği ve Meclis hükûmeti sistemini benimsemiş olsa da 2929 Ekim 19231923 tarihinde yapılan kapsamlı değişikliklerle devletin yapısında önemli dönüşümler gerçekleştirilmiştir. Bu değişikliklerin temel amacı, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte yürütme organını daha işlevsel hale getirmek ve devlet başkanlığı sorununu çözmektir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 19211921 Anayasası'nda 19231923 yılında yapılan bu değişikliklerin yürütme organı veya devlet düzeni üzerindeki doğrudan etkilerinden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanına, TBMM tarafından kabul edilen kanunları bir kez daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderme (veto) yetkisinin tanınması

Cevap

Cumhurbaşkanına kanunları Meclis'e geri gönderme (veto) yetkisinin verilmesi, 1921 Anayasası'nın 1923 değişiklikleri arasında yer almaz; bu yetki ilk kez 1924 Anayasası'nın 35. maddesi ile düzenlenmiştir.
Doğru cevap olan seçenek, kanunları veto etme yetkisinden bahsetmektedir. 19211921 Anayasası'nın 19231923 değişiklikleri ile "Kabine Sistemi"ne geçilmiş ve yürütme organı Başbakan ve Cumhurbaşkanı şeklinde yapılandırılmış olsa da, Meclis'in üzerinde bir denetim aracı olan "kanunları geri gönderme yetkisi" Cumhurbaşkanına tanınmamıştır. Bu yetki ancak 19241924 Anayasası ile hukuk sistemimize dahil olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
19211921 Anayasası'nın orijinal halindeki "Meclis Hükûmeti Sistemi" özellikleri hatırlanır.
Meclis Başkanı'nın aynı zamanda hükûmetin de başı olduğu, bakanların Meclis tarafından tek tek seçildiği görülür.
Değişikliklerin hangi temel yapıyı dönüştürdüğünü anlamak için başlangıç noktası belirlenmelidir.
2
2929 Ekim 19231923 tarihli ve 364364 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler analiz edilir.
Cumhuriyet ilanı, Cumhurbaşkanlığı makamı, Başbakanlık ve Kabine sistemine geçiş gibi temel unsurlar tespit edilir.
Yürütme organındaki makamsal ve işleyişsel değişimleri doğrulamak gerekir.
3
Cumhurbaşkanının yetki sınırı, 19211921 (19231923 dahil) ve 19241924 anayasaları ekseninde karşılaştırılır.
Kanunları veto etme (geri gönderme) yetkisinin "Meclis Üstünlüğü" ilkesi gereği 1921 metninde yer almadığı, bu yetkinin ancak 1924 Anayasası ile geldiği sonucuna varılır.
Seçenekler arasında anayasal kronoloji ve yetki dağılımı farkını ortaya koymak çözüme ulaştırır.

Anahtar Kavram

1921 Anayasası 1923 Değişiklikleri ve Hükümet Sistemi Dönüşümü
Soru 170Soru →

1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı'nda, Padişah Abdülmecid'in "Şer'i şerife ve vazolunacak kanunlara tamamen riayet edileceğini" beyan etmesi ve bu kurallara uyacağına dair yemin etmesi Türk anayasal gelişmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu düzenleme ile kabul edilen ve Osmanlı Devleti'nde padişahın mutlak otoritesini sınırlayan temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kanun gücünün padişahın iradesinden üstün olduğunun kabul edilmesi

Cevap

Kanun gücünün padişahın iradesinden üstün olduğunun kabul edilmesi
Tanzimat Fermanı ile padişahın çıkarılacak kanunlara uyacağına dair yemin etmesi, padişahın mutlak otoritesinden daha üstün bir 'kanun gücü' olduğunu tanıdığı anlamına gelir. Bu gelişme, Türk hukuk tarihinde kanun üstünlüğü ilkesine geçişin ve hukuk devleti anlayışının ilk önemli aşamasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Tanzimat Fermanı'ndaki padişah yeminini analiz etmek
Padişahın kanunlara uyacağına dair söz vermesi, kendisini kanunla bağlı kıldığını gösterir.
Mutlak monarşilerde padişahın iradesi kanundur; ancak yeminle birlikte kanun padişahın üzerine yerleşir.
2
Hukuki sonucu anayasal kavramlarla ilişkilendirmek
Bu durum 'kanun üstünlüğü' ve 'hukuk devleti' ilkelerinin ilk somut adımıdır.
Padişahın kendi yetkisini kendi rızasıyla kanunla sınırlaması, anayasallaşma sürecinin temelidir.

Anahtar Kavram

Kanun Üstünlüğü (Rule of Law)

Alternatif Yöntem

Tanzimat Fermanı'nın anahtar kelimesi olan 'Kanun Gücü' ve 'Eşitlik' kavramlarını hatırlayarak, padişahın yeminini doğrudan 'kanun üstünlüğü' ile eşleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 171Soru →

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye), Milli Mücadele’nin olağanüstü koşullarında hazırlanan, Türk hukuk tarihinin tek "yumuşak" ve tek "çerçeve" anayasasıdır. Bu anayasanın içeriği ve getirdiği sistem dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi 1921 Anayasası ile ilgili yanlış bir ifadedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kişi hak ve hürriyetlerini ayrıntılı bir biçimde düzenleyerek anayasal güvence sağlamıştır.

Cevap

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) temel hak ve hürriyetleri düzenlemeyen bir çerçeve anayasadır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye), Türk anayasa tarihinin tek 'çerçeve' anayasasıdır. Çok kısa olması nedeniyle bu metinde kişi hak ve hürriyetlerine (temel haklara) ve yargı organına hiç yer verilmemiştir. Bu konular, 1921 Anayasası ile çatışmayan yönleriyle 1876 Kanun-i Esasi hükümlerine göre yürütülmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasanın yapısını analiz etme
1921 Anayasası 23 madde ve 1 geçici maddeden oluşan, sadece devletin temel yapısını kuran bir 'çerçeve' anayasadır.
Savaş dönemi anayasası olduğu için detaylı düzenlemelerden kaçınılmıştır.
2
İçerik kontrollerini yapma
Anayasada egemenlik, yasama ve yürütme organları düzenlenmiş; ancak yargı organı ve kişi haklarına değinilmemiştir.
Olağanüstü şartlar, öncelikle devletin hukuki varlığını ve karar alma mekanizmasını kurmayı gerektirmiştir.
3
Diğer anayasalarla karşılaştırma
Temel hak ve hürriyetler ile yargı denetimi, kapsamlı olarak 1924 ve sonraki anayasalarda yer almıştır.
1921 Anayasası'nın eksik bıraktığı temel haklar konusu, savaş bittikten sonra 1924 Anayasası ile tamamlanmıştır.

Anahtar Kavram

1921 Anayasası'nın Çerçeve Niteliği ve Eksik Konuları

İpuçları

1
1921 Anayasası'nın sadece 23 maddeden oluşan çok kısa bir metin olduğunu hatırlayın.
2
Bir anayasada hak ve hürriyetlerin düzenlenmesi için anayasanın 'kazuistik' (detaylı) olması gerekir. 1921 ise çerçeve bir metindir.
3
Anayasa hukukunda 1921 Anayasası'nın iki büyük eksikliği olduğu kabul edilir: Temel haklar ve Yargı organı.

Daha Fazla Pratik

1921 Anayasası'nda 1923 yılında yapılan değişiklikleri (Cumhuriyetin ilanı, devletin dili, dini vb.) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 172Soru →

18761876 Kanun-i Esasi'ye göre, Türk tarihinde ilk kez halkın (kısıtlı da olsa) seçme hakkını kullanarak oluşturduğu ve üyeleri 44 yılda bir yapılan seçimlerle belirlenen parlamento kanadı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Heyet-i Mebusan

Cevap

Halkın seçimle belirlediği temsilcilerden oluşan parlamento kanadı Heyet-i Mebusan'dır.
Heyet-i Mebusan, Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi uyarınca kurulan ve üyeleri çift dereceli seçimlerle halk (erkekler) tarafından 44 yıllık süre için belirlenen meclistir. Bu meclis, halkın ilk kez kısıtlı da olsa yönetime katılmasını sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
18761876 Kanun-i Esasi ile kurulan çift meclisli yapıyı (Meclis-i Umumi) hatırlayın.
Bu yapı Heyet-i Ayan ve Heyet-i Mebusan'dan oluşur.
Anayasanın yasama organı için öngördüğü yapıyı belirlemek gerekir.
2
Meclis kanatlarının seçim ve atama usullerini karşılaştırın.
Ayan üyeleri padişah tarafından atanırken, Mebusan üyeleri halk (erkek nüfus) tarafından seçilir.
Halk temsilinin hangi organ üzerinden sağlandığını ayırt etmek gerekir.
3
Görev süresi ve seçim periyodunu analiz edin.
Mebusan üyeleri 44 yıl için seçilirken, Ayan üyeleri ömür boyu (kayd-ı hayat) görevde kalır.
Soru kökündeki süre kısıtlamasına uygun organı teyit etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Meclis-i Umumi Yapısı ve Halk Temsili

Alternatif Yöntem

Meclis-i Umumi (Genel Meclis) kavramını bir çatı olarak düşünün. 'Mebus' kelimesinin günümüzde milletvekili anlamına geldiğini hatırlamak, halk tarafından seçilen organın 'Heyet-i Mebusan' olduğunu bulmanızı kolaylaştırır.
Tahmini Süre:35s
Soru 173Soru →

1982 Anayasası’nın hazırlık süreci, 12 Eylül 1980 askeri müdahalesi sonrası oluşan "asli kurucu iktidar"ın belirlediği usuller çerçevesinde yürütülmüştür. Kurucu Meclis’in yapısı, yetki dağılımı ve halkoylaması süreci dikkate alındığında, bu döneme ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Halkoylamasında "hayır" oyu çıkması durumunda, 1961 sürecindeki gibi sivil kanadın yenilenerek derhal demokratik seçimlere gidileceği anayasal bir güvence olarak düzenlenmiştir.

Cevap

Halkoylamasında taslağın reddedilmesi durumunda sivil kanadın yenilenerek seçimlere gidileceği yönünde bir güvence bulunması ifadesi yanlıştır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 1982 Anayasası'nın halkoylamasında reddedilmesi durumunda izlenecek yol, 1961 Anayasası hazırlık sürecindeki 157 sayılı Kanun'un aksine, demokratik seçimleri garanti altına almamıştır. 1982 sürecinde reddin sonuçları belirsiz bırakılmış ve sadece askeri yönetimin belirleyeceği yeni bir takvime bağlı kılınmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
1982 Kurucu Meclisi'nin yapısını incelemek.
Meclis, Milli Güvenlik Konseyi (askeri kanat) ve Danışma Meclisi (sivil kanat) olmak üzere iki kanattan oluşur.
Hazırlık sürecindeki yetki hiyerarşisini anlamak için gereklidir.
2
Danışma Meclisi'nin (DM) oluşumunu 1961 ile kıyaslamak.
DM üyelerinin tamamı atama ile gelmiş, siyasi partilere yer verilmemiştir.
1961 Temsilciler Meclisi ile temel farkı ayırt etmek için gereklidir.
3
Halkoylamasının (referandum) hukuki sonuçlarını değerlendirmek.
Referandum 'birleşik oy' sistemiyle yapılmış ve reddedilme durumu için bir 'demokratik çıkış' (seçim) planı sunulmamıştır.
Sürecin antidemokratik eleştirilere konu olan teknik kısmını doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Asli Kurucu İktidar ve 1982 Hazırlık Usulleri

İpuçları

1
1961 ve 1982 hazırlık süreçleri arasındaki 'siyasi parti' ve 'reddedilme sonuçları' farkına odaklanın.

Daha Fazla Pratik

1961 ve 1982 Anayasalarının 'Halkoylaması' usullerini kıyaslayan bir tablo oluşturarak 'birleşik oy' ve 'seçim güvencesi' farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 174Soru →

Bir ülkede mevcut anayasa, yasama organı tarafından anayasada öngörülen 2/32/3 çoğunlukla değiştirilmiş; ancak bu değişiklik, anayasa mahkemesi tarafından anayasanın 'değiştirilemez' hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir. Bu senaryoda kullanılan iktidar türü ve bu iktidarın hukuki sınırları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mevcut anayasanın belirlediği usullere uygun hareket eden tali kurucu iktidar kullanılmıştır ve bu iktidar hem şekil hem de maddi (içerik) bakımından anayasal sınırlarla bağlıdır.

Cevap

Mevcut anayasanın belirlediği usullere uygun hareket eden tali kurucu iktidar kullanılmıştır ve bu iktidar hem şekil hem de maddi (içerik) bakımından anayasal sınırlarla bağlıdır.
Doğru seçenek, tali kurucu iktidarın niteliğini tam olarak yansıtmaktadır. Tali kurucu iktidar, anayasanın öngördüğü değiştirme usullerine bağlı kalarak anayasada değişiklik yapan, yetkisini anayasadan alan ve bu nedenle anayasanın hem şekil hem de esas (maddi) kurallarıyla sınırlı olan hukuk içi bir iktidardır. Senaryoda mahkemenin 'değiştirilemez hükümlere aykırılık' nedeniyle yaptığı iptal, bu iktidarın maddi sınırlarını göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İktidarın ortaya çıkış biçimini analiz etme
Yasama organı anayasadaki 2/32/3 çoğunluk kuralına (hukuki prosedür) uymuştur.
Mevcut anayasa kuralları içinde kalınması, kullanılan iktidarın 'tali kurucu iktidar' olduğunu gösterir.
2
İktidarın hukuki niteliğini belirleme
Tali kurucu iktidar 'hukuk içi' bir iktidardır.
Yetkisini ve sınırlarını mevcut anayasadan alan iktidarlar hukuk düzenine tabidir.
3
Sınırlılık durumunu değerlendirme
Anayasa Mahkemesi'nin 'değiştirilemez maddeler' (maddi sınır) nedeniyle iptal kararı vermesi.
Tali kurucu iktidarın hem şekli (usul) hem de maddi (değiştirilemez hükümler) sınırları olduğunu doğrular.

Anahtar Kavram

Tali Kurucu İktidarın Hukuki Sınırları

İpuçları

1
İktidarın yetkisini anayasadan mı yoksa hukuk dışı bir güçten mi aldığına dikkat edin.
2
Anayasa değişikliği yapma yetkisi ile yeni bir anayasa yapma yetkisi arasındaki temel fark 'tali' ve 'asli' ayrımıdır.
3
Tali kurucu iktidarın hem nasıl değiştirileceği (şekil) hem de nelerin değiştirilemeyeceği (esas) konusunda sınırlı olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Asli ve tali kurucu iktidarların hangi durumlarda (darbe, seçim, anayasa değişikliği vb.) ortaya çıktığını örnek olaylarla karşılaştırın.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 175Soru →

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Türk anayasa tarihinde Milli Mücadele'nin hukuki zeminini oluşturan ve 'Meclis Hükümeti Sistemi'ni benimseyen ilk anayasadır. Bu anayasa metni, 29 Ekim 1923 tarihinde yapılan kapsamlı değişikliklerle yeni kurulan devletin niteliklerini daha somut hale getirmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1921 Anayasası'nda 29 Ekim 1923 tarihinde yapılan değişiklikler arasında yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ankara'nın devletin başkenti olduğunun bir anayasa hükmü olarak metne dahil edilmesi

Cevap

Ankara'nın başkent olması durumu 13 Ekim 1923'te çıkarılan özel bir kanunla gerçekleşmiş olup, bu ibare 1921 Anayasası'nın 29 Ekim 1923 tarihli değişiklik paketinde yer almamıştır; anayasaya ancak 1924'te dahil edilmiştir.
Ankara'nın başkent olması, 13 Ekim 1923 tarihinde yürürlüğe giren bir kanun ile kararlaştırılmıştır. Bu durum bir anayasa değişikliği (Teşkilat-ı Esasiye tadili) niteliğinde değildir. 1921 Anayasası'nın metnine bakıldığında, 29 Ekim 1923 tarihli değişiklikler sadece devletin rejimi (Cumhuriyet), dini (İslam), dili (Türkçe), Cumhurbaşkanlığı makamı ve hükümetin kurulma usulü (Kabine sistemine geçiş adımları) ile ilgilidir. Ankara'nın başkent olduğuna dair açık hüküm ancak 1924 Anayasası'nda yer bulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
1921 Anayasası'nın 1923 yılındaki anayasa değişikliği (Cumhuriyet'in ilanı süreci) kapsamını incele.
Bu değişiklikle devletin rejimi belirlenmiş; Cumhurbaşkanlığı ve Başbakanlık makamları oluşturulmuştur.
Soruda istenen 29 Ekim 1923 tarihli anayasa değişikliklerinin içeriğini netleştirmek gerekir.
2
Ankara'nın başkent ilan edilme sürecini analiz et.
Ankara, 13 Ekim 1923 tarihinde TBMM tarafından kabul edilen müstakil bir kanunla (Ankara'nın Makarr-ı İdare Olduğuna Dair Kanun) başkent ilan edilmiştir.
Ankara'nın statüsünün anayasal bir değişiklik mi yoksa yasal bir düzenleme mi olduğunu ayırt etmek kritik bir bilgidir.
3
Başkent hükmünün anayasa metinlerine girişini kontrol et.
Başkent Ankara hükmü, anayasa metnine ilk kez 1924 Anayasası'nın 2. maddesiyle girmiştir.
1921 Anayasası'nın (değişiklik sonrası dahil) başkentle ilgili bir madde içermediğini teyit etmek çözümü sağlar.

Anahtar Kavram

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) 1923 Değişiklikleri ve Ankara'nın Başkent Oluşu Ayrımı

İpuçları

1
13 Ekim ve 29 Ekim 1923 tarihlerinde gerçekleşen olayların hukuki niteliklerini (Kanun vs. Anayasa Değişikliği) karşılaştırın.
2
Ankara'nın başkent olması meclis kararı ve kanunla mı yoksa anayasa değişikliğiyle mi yapıldı?
3
Ankara'nın başkent olması 13 Ekim 1923'te bir kanunla gerçekleşmiştir. 1921 Anayasası'nda ise başkentle ilgili hiçbir madde bulunmamaktadır; bu hüküm ilk kez 1924 Anayasası'na girmiştir.

Daha Fazla Pratik

1924 Anayasası'nın 1921'den farklarını ve özellikle 1928 ve 1937 değişikliklerini inceleyerek kronolojiyi pekiştirin.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 176Soru →

18761876 Kanun-i Esasi'nin 116116. maddesi uyarınca, anayasa hükümlerinden birinin veya birkaçının değiştirilmesi (tadil edilmesi) süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Teklif edilen değişikliğin Meclis-i Umumi'de görüşülmeye başlanabilmesi için Padişah'ın ön onayı (iradesi) gereklidir.

Cevap

Anayasa değişikliği teklifinin meclis gündemine alınabilmesi için Padişah'ın ön izninin (iradesinin) gerekmesi doğru bir bilgidir.
Kanun-i Esasi'nin 116116. maddesine göre, anayasa değişikliği süreci hükümetin (Heyet-i Vükela) teklifi ile başlar. Ancak bu teklifin yasama organı olan Meclis-i Umumi'ye gönderilerek görüşülebilmesi için Padişah'ın bunu uygun bulması ve bir irade (ferman/izin) yayınlaması zorunludur. Bu durum, anayasanın katı (sert) yapısını ve Padişah'ın sistem üzerindeki mutlak denetimini göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
18761876 Kanun-i Esasi'nin 116116. maddesi incelenmelidir.
Anayasa değişikliği (tadil) usulünün belirlenmesi.
Anayasa değişikliklerinin hangi makamlarca başlatıldığı ve onaylandığını anlamak için temel hukuki dayanaktır.
2
Değişiklik sürecinin aşamaları analiz edilmelidir.
Hükümet Teklifi →\rightarrow Padişah İradesi (Ön İzin) →\rightarrow Meclis Görüşmeleri süreci saptanmıştır.
Orijinal metinde yasama sürecinin kontrolünün Padişah'ta olduğunu doğrulamak gerekir.
3
Meclislerdeki karar yeter sayısı kontrol edilmelidir.
Her iki mecliste de mevcut üyelerin üçte iki (2/32/3) çoğunluğunun gerektiği görülmüştür.
Nitelikli çoğunluk şartının varlığını teyit etmek, basit çoğunluk yanılmasını engeller.

Anahtar Kavram

18761876 Kanun-i Esasi'de Anayasa Değişikliği (Tadil) Usulü

Daha Fazla Pratik

19091909 değişikliklerinden sonra Padişah'ın yasama üzerindeki veto yetkisinin nasıl sınırlandığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 177Soru →

Hükümet sistemleri; yasama ve yürütme erklerinin birbirleriyle olan ilişkileri, bu erklerin görevlerini icra ederken sahip oldukları bağımsızlık düzeyleri ve birbirlerini denetleme araçlarına göre sınıflandırılmaktadır. Bu bağlamda, "yumuşak kuvvetler ayrılığına" dayanan parlamenter sistem ile "sert kuvvetler ayrılığına" dayanan başkanlık sisteminin temel özellikleri karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlış bir ifadedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başkanlık sisteminde yürütmenin yasamadan tam bağımsızlığını sağlamak adına başkanın mutlaka yasama organı tarafından seçilmesi gerekirken; parlamenter sistemde devlet başkanının halk tarafından seçilmesi sistemi doğrudan başkanlık sistemine dönüştürür.

Cevap

Başkanlık sisteminde başkanın yasama organı tarafından seçilmesi gerektiğini ve parlamenter sistemde devlet başkanının halk tarafından seçilmesinin sistemi doğrudan başkanlık sistemine dönüştüreceğini iddia eden ifade yanlıştır.
Doğru yanıt olan seçenek iki temel kavramsal hata içermektedir. Birincisi, başkanlık sisteminde yürütmenin tam bağımsızlığı için başkanın yasama organı tarafından SEÇİLMEMESİ, halk tarafından seçilmesi gerekir. İkincisi, parlamenter sistemlerde devlet başkanının (Cumhurbaşkanı) halk tarafından seçilmesi, sistemi doğrudan başkanlık sistemine dönüştürmez; sistemin diğer parlamenter özelliklerini (başbakanlık makamı, siyasi sorumluluk, fesih yetkisi vb.) koruması durumunda yapı parlamenter kalmaya devam eder.

Adım Adım Çözüm

1
Kuvvetler ayrılığı tiplerini analiz etme
Başkanlık sistemi 'sert', parlamenter sistem 'yumuşak' kuvvetler ayrılığına dayanır.
Sistemlerin temel mantığını anlamak için bu ayrım gereklidir.
2
Yürütme organının meşruiyet kaynağını inceleme
Başkanlık sisteminde başkan, yasama organından bağımsız bir meşruiyete (halk seçimi) sahip olmalıdır. Eğer yasama seçerse bu meclis hükümeti veya parlamenter sisteme yaklaşır.
Sert ayrılık ilkesi, organların birbirine muhtaç olmamasını gerektirir.
3
Hükümet sistemlerinin dönüşüm kriterlerini değerlendirme
Bir sistemde devlet başkanının halk tarafından seçilmesi tek başına o sistemi başkanlık sistemi yapmaz; yürütmenin yasamayı fesih yetkisi ve hükümetin meclise sorumluluğu devam ediyorsa sistem parlamenter (veya yarı-başkanlık) kalabilir.
Sistemlerin niteliğini sadece seçim yöntemi değil, erkler arası ilişkiler belirler.

Anahtar Kavram

Hükümet Sistemlerinde Meşruiyet Kaynağı ve Erklerin Bağımsızlığı

İpuçları

1
Kuvvetlerin 'sert' ayrıldığı bir sistemde, bir organın diğerini seçmesi veya görevden alması bağımsızlığı zedeler mi?

Daha Fazla Pratik

Yarı-başkanlık sisteminin parlamenter ve başkanlık sisteminden ayrılan yönlerini (özellikle yürütmenin yapısı açısından) inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 178Soru →

Hükümet sistemleri doktrininde, yasama ve yürütme organlarının birbirinin hukuki varlığına son veremediği ve görev sürelerinin birbirini etkilemediği 'sert kuvvetler ayrılığı' modelinin en belirgin örneği ABD Başkanlık sistemidir. 2017 Anayasa değişiklikleri ile Türkiye'de hayata geçirilen 'Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde ise hem TBMM'ye hem de Cumhurbaşkanına 'seçimlerin yenilenmesine' karar verme yetkisi tanınmıştır.

Bu mekanizmanın işleyişi ve sonuçları dikkate alındığında, 1982 Anayasası'nın (2017 değişikliği sonrası) 'sert kuvvetler ayrılığı' ilkesinden teorik olarak saptığı temel hukuki gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Seçimlerin yenilenmesi kararının, kararı alan organın da görev süresini eş zamanlı ve kendiliğinden sona erdirecek şekilde bir 'ortak yazgı' mekanizmasına bağlanması

Cevap

Seçimlerin yenilenmesi kararının, kararı alan organın da görev süresini eş zamanlı ve kendiliğinden sona erdirecek şekilde bir 'ortak yazgı' mekanizmasına bağlanması
Sert kuvvetler ayrılığı ilkesinin en temel dayanağı, yasama ve yürütme erklerinin birbirlerinin görev sürelerini kısaltamamasıdır. Ancak 1982 Anayasası'nın 116. maddesinde düzenlenen 'Seçimlerin Yenilenmesi' kurumu, bir organın aldığı kararın her iki organın da görevini sona erdirmesine yol açar. Bu durum doktrinde 'ortak yazgı' olarak adlandırılır ve organların hukuki varlıklarını birbirine bağlı kıldığı için sistemin teorik olarak sert kuvvetler ayrılığından sapmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kuvvetler ayrılığı teorisinin analizi
Sert kuvvetler ayrılığı modelinde (Başkanlık), yasama ve yürütme organlarının görev süreleri sabittir ve bir organ diğerinin hukuki varlığını sona erdiremez.
Sistemler arasındaki temel farkı belirlemek için kuramsal çerçeve çizilmelidir.
2
1982 Anayasası Madde 116'nın incelenmesi
2017 değişikliği ile hem Cumhurbaşkanı hem de TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; ancak birinin kararı her iki seçimin de (yasama ve yürütme) birlikte yapılmasını zorunlu kılar.
Türkiye'deki güncel anayasal mekanizmanın işleyiş prensibi tespit edilmelidir.
3
Sert ayrılık modelinden sapmanın tespit edilmesi
Klasik başkanlık sisteminde olmayan 'karşılıklı yenilenme' (ortak yazgı), organların birbirinin varlığına son verebilmesi anlamına geldiği için sert ayrılık ilkesini teorik olarak yumuşatır.
Kuramsal model ile uygulama arasındaki temel çelişkinin nedenini belirlemek gerekir.

Anahtar Kavram

Seçimlerin Karşılıklı Yenilenmesi (Ortak Yazgı İlkesi)

Daha Fazla Pratik

Seçimlerin yenilenmesi kararından sonraki 60 günü takip eden ilk Pazar günü seçimlerin yapılmasına dair usul kurallarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 179Soru →

Anayasa hukukunda kurucu iktidar teorisi uyarınca, tali kurucu iktidar mevcut bir anayasayı yine o anayasanın öngördüğü kurallar ve sınırlar dahilinde değiştirme yetkisini ifade ederken; asli kurucu iktidar herhangi bir hukuki metne bağlı olmaksızın yeni bir düzen kurma gücünü temsil eder. Tali kurucu iktidarın kullanımı sırasında, anayasanın değiştirilmesi yasaklanmış (maddi sınırlama) hükümlerinin hukuken geçerli bir usulle ancak bu yasağa rağmen değiştirilmeye çalışılması durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yapılan değişiklikler mevcut anayasal düzenin hukuki sürekliliğini kestiği için teknik anlamda yeni bir asli kurucu iktidar kullanımı niteliği kazanır.

Cevap

Maddi sınırların ihlal edilmesi hukuki sürekliliği kestiği için bu durum yeni bir asli kurucu iktidar kullanımı niteliği taşır.
Tali kurucu iktidar, varlığını borçlu olduğu anayasa tarafından sınırlandırılmıştır. Eğer bu iktidar, anayasanın 'değiştirilemez' dediği hükümleri değiştirmeye kalkarsa, bu eylem mevcut anayasal sistemin sınırlarını yıkar. Hukuk teorisinde mevcut sistemin sınırlarını yıkan ve yeni bir düzen getiren her irade 'asli kurucu iktidar' olarak adlandırılır. Bu durum hukuki bir süreklilik değil, hukuki bir kopuş (devrim niteliğinde bir eylem) olarak kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Tali kurucu iktidarın tanımını ve sınırlarını belirle.
Tali kurucu iktidar; hem usul (şekil) hem de içerik (maddi/değiştirilemez hükümler) bakımından anayasa ile bağlı olan 'kurulmuş' bir iktidardır.
Tali iktidarın meşruiyeti, kendisini yaratan anayasal metne sadakatinden gelir.
2
Sınır ihlalinin hukuki sonucunu analiz et.
Değiştirilemez bir hükmün değiştirilmesi iradesi, mevcut anayasanın çizdiği 'hukuk dairesinin' dışına çıkmak anlamına gelir.
Anayasa hukukunda mevcut kuralları yıkan irade, artık 'tali' değil 'asli' karakter kazanır.
3
Kavramsal eşleştirmeyi yap.
Hukuki sürekliliğin kesilmesi (kopuş) durumu, asli kurucu iktidarın karakteristik özelliğidir.
Teorik olarak asli kurucu iktidar; devrim, darbe veya yeni bir devletin kuruluşu gibi hukuk dışı durumlarda ortaya çıkar ve sınırsızdır.

Anahtar Kavram

Anayasa hukukunda kurucu iktidarlar arasındaki 'hukuki bağlılık' ve 'süreklilik' ilişkisi.

İpuçları

1
Tali kurucu iktidarın 'bağlı' bir iktidar olduğunu, asli kurucu iktidarın ise 'sınırsız' olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

1982 Anayasası'nın değiştirilemez maddelerinin hukuki niteliğini ve bu maddelere aykırı bir değişikliğin yargısal denetimini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 180Soru →

Anayasa hukukunda devletin temel yapısını belirleyen güçler (kurucu iktidarlar) ve bu güçlerin ürünü olan anayasal metinlerin yapısal özellikleri üzerine yapılan aşağıdaki analizlerden hangisi hukuken yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tali kurucu iktidar, anayasanın kendisine tanıdığı yetkiyle 'değiştirilmesi yasaklanmış' hükümleri (maddi sınırlar) usulüne uygun bir şekilde değiştirebilir; zira kurucu iktidar olma vasfı her türlü hukuki sınırlamanın üzerindedir.

Cevap

Tali kurucu iktidarın değiştirilmesi yasaklanmış hükümleri değiştirebileceğini ve her türlü sınırlamanın üzerinde olduğunu savunan ifade yanlıştır.
Kurucu iktidar teorisine göre, tali kurucu iktidar mevcut bir anayasal düzen içerisinde hareket eder ve o anayasanın 'değiştirilemez' olarak nitelendirdiği maddelere (maddi sınırlara) dokunamaz. Bir iktidarın her türlü sınırlamanın üzerinde olması, sadece bir hukuk kuralıyla bağlı olmayan 'Asli Kurucu İktidar' için geçerlidir. Dolayısıyla, tali kurucu iktidarın değiştirme yasaklarını aşabileceği ve sınırsız olduğu iddiası hukuki bir hatadır.

Adım Adım Çözüm

1
Asli ve Tali kurucu iktidar arasındaki 'hukuka bağlılık' farkını hatırla.
Asli kurucu iktidar hukuk dışıdır ve sınırsızdır. Tali kurucu iktidar ise mevcut anayasaya bağlıdır ve sınırlıdır.
İktidarların niteliği, yetki sınırlarını belirleyen temel ölçüttür.
2
Tali kurucu iktidarın uyması gereken sınırları analiz et.
Tali kurucu iktidar hem anayasanın öngördüğü şekil şartlarına (şekli sınır) hem de değiştirilemez maddelere (maddi sınır) uymak zorundadır.
Tali iktidar, asli iktidarın iradesini aşamaz; aksi takdirde yaptığı işlem hukuki değil, fiili bir durum oluşturur.
3
Anayasa türlerini (sert/yumuşak ve çerçeve/kazuistik) tanımları üzerinden değerlendir.
Değiştirilme usulü 'sertliği/yumuşaklığı', maddelerin detay düzeyi ise 'çerçeve/kazuistik' olmayı belirler.
Bu kavramlar birbirini etkilese de farklı hukuksal boyutları temsil ederler.

Anahtar Kavram

Tali Kurucu İktidarın Maddi ve Şekli Sınırlarla Bağlılığı

Alternatif Yöntem

İktidarların 'meşruiyet kaynağı' üzerinden düşünün: Asli kurucu iktidar meşruiyetini 'fiili gücünden' alırken, tali kurucu iktidar meşruiyetini 'pozitif hukuk metninden' (mevcut anayasadan) alır. Bir gücün kaynağı anayasa ise, o anayasanın koyduğu yasakların üzerine çıkamaz.
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 9 / 27Sonraki
Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 9 | Examkin