Examkin

Soru

Zorluk: ZorSened-i İttifak ve Tanzimat Dönemi Belgeleri

Osmanlı Devleti’nde mutlak monarşinin sınırlandırılması ve hukuk devleti yolunda atılan ilk adımlar olarak kabul edilen 1808 tarihli Sened-i İttifak ile 1839 tarihli Tanzimat Fermanı'nın hukuki mahiyetleri ve iktidarın kaynağı bakımından karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Sened-i İttifak, padişahın yetkilerini yerel bir güç odağıyla paylaşan ikili bir sözleşme (pakt) niteliği taşırken; Tanzimat Fermanı, padişahın kendi yetkilerini tek taraflı bir irade beyanıyla hukuk kurallarına tabi kıldığı bir belgedir.Cevap
  2. B
    Sened-i İttifak halkın talepleri ve temsili bir meclisin onayıyla hazırlanan demokratik bir anayasa metniyken; Tanzimat Fermanı padişahın yetkilerini mutlaklaştıran bir düzenlemedir.
  3. C
    Her iki belge de Avrupalı devletlerin doğrudan askeri müdahalesi ve dış baskısı sonucunda uluslararası bir komisyon tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur.
  4. D
    Tanzimat Fermanı sadece gayrimüslim tebaanın haklarını düzenleyen bir imtiyaz belgesiyken; Sened-i İttifak tüm Osmanlı vatandaşlarına eşit haklar tanıyan hukuki bir metindir.
  5. E
    Sened-i İttifak ile Osmanlı Devleti'nde ilk kez parlamenter sisteme geçiş yapılmış; Tanzimat Fermanı ile ise padişahın veto yetkisi genişletilerek yasama organı denetim altına alınmıştır.

Cevap

Sened-i İttifak ikili bir sözleşme niteliğindeyken, Tanzimat Fermanı padişahın tek taraflı iradesiyle hukukun üstünlüğünü tanıyan bir belgedir.
Sened-i İttifak, Osmanlı tarihinde padişahın yetkilerini ilk kez sınırlayan belge olup bir pakt/sözleşme niteliğindedir. Tanzimat Fermanı ise hukukun üstünlüğünü tanıyan, padişahın tebaasına yönelik tek taraflı bir ihsanı/fermanıdır. Bu temel ayrım, belgelerin hukuki mahiyetini belirler.

Adım Adım Çözüm

1
Sened-i İttifak'ın (1808) taraflarını analiz et.
Padişah II. Mahmut ve yerel güç odakları olan Ayanlar arasında imzalandığı, bir 'Misak' (sözleşme) olduğu görülür.
Bu belge, padişahın yetkilerini merkezin dışındaki bir güçle paylaşmayı kabul ettiği ilk belgedir.
2
Tanzimat Fermanı'nın (1839) irade kaynağını incele.
Sultan Abdülmecit'in tek taraflı iradesiyle (ferman yoluyla) ilan edildiği saptanır.
Halktan veya dış devletlerden resmi bir talep gelmeden, padişahın kendi rızasıyla hukuka bağlı kalacağını ilan etmesidir.
3
İki belgenin 'hukukun üstünlüğü' ilkesine katkısını karşılaştır.
Sened-i İttifak iktidarı paylaştırırken, Tanzimat Fermanı padişahın dahi kanunlara uyacağını (Kanun-i Kadim vurgusuyla) belirtir.
Modern hukuk devleti anlayışına en yakın adım, iktidarın hukukla sınırlanmasıdır.

Anahtar Kavram

Osmanlı Anayasalcılık Belgelerinin Hukuki Niteliği

İpuçları

1
Belgelerin kimler arasında veya kimin iradesiyle ortaya çıktığına odaklanın.
2
Sözleşme (pakt) kavramı birden fazla taraf gerektirirken, ferman tek taraflı bir emirdir.
3
Padişahın yetkilerini ayanlara karşı mı yoksa hukuk kurallarına karşı mı sınırladığına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Islahat Fermanı ile Tanzimat Fermanı arasındaki 'yabancı devlet etkisi' farkını çalışmanız konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Sened-i İttifak ve Tanzimat Dönemi Belgeleri

Bu konudan daha fazla soru