Examkin

Yargı

927 soru

Soru 561Soru →

1982 Anayasası'nın "Yargı" bölümünde düzenlenen Sayıştay'ın yapısı, işleyişi ve kararlarının hukuki niteliği dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi kurumun anayasal statüsü ve yetkileri bakımından yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda; Sayıştay'ın mali denetim ve hesap yargılamasındaki uzmanlığı gereği Sayıştay kararları esas alınır.

Cevap

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusundaki Danıştay ve Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Sayıştay'ın değil, Danıştay'ın kararlarının esas alınacağı ifadesi yanlıştır.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 1982 Anayasası'nın 160. maddesine göre, vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusunda Danıştay ile Sayıştay kararları arasında bir uyuşmazlık çıkarsa, mali denetim uzmanlığına bakılmaksızın hukuk hiyerarşisi gereği 'Danıştay' kararları esas alınır. Seçenekte ise Sayıştay kararlarının esas alınacağı belirtilerek anayasal kural ters yüz edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Sayıştay'ın anayasal statüsünü belirle
Sayıştay bir yargı organıdır ancak 'Yüksek Mahkeme' (AYM, Danıştay, Yargıtay, Uyuşmazlık Mahkemesi) değildir.
Anayasa'nın 160. maddesi kurumu yargı bölümünde düzenlemiştir ancak yüksek mahkemeler arasında saymamıştır.
2
Sayıştay kararlarının kesinliğini ve yargı yolu ilişkisini analiz et
Sayıştay kararları 'kesin hüküm' niteliğindedir ve bu kararlara karşı idari yargı yolu (Danıştay vb.) kapalıdır.
Anayasal güvence ile bu kararların idari yargıda iptal edilmesi engellenmiştir.
3
Danıştay ile yetki çatışması kuralını hatırla
Vergi ve benzeri mali konularda Danıştay ile Sayıştay kararları çatışırsa Danıştay kararı üstün tutulur.
Anayasa m. 160 uyarınca yüksek mahkeme olan Danıştay'ın içtihadı esas alınır.

Anahtar Kavram

Sayıştay'ın Anayasal Konumu ve Danıştay ile Yetki Çatışması (Art. 160)

İpuçları

1
Anayasa'nın 160. maddesinde Danıştay ve Sayıştay arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde hangi kurumun üstün tutulduğuna dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay'ın yüksek mahkeme olup olmadığını ve denetim kapsamındaki kurumların (örneğin Silahlı Kuvvetler mallarının denetimi) detaylarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 562Soru →

Bir vergi mahkemesinde görülmekte olan bir davada, uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu taraflarca ileri sürülmüş ve mahkeme hakimi de bu iddiayı ciddi bulmuştur.

1982 Anayasası'na göre, bu durumda mahkemenin izlemesi gereken hukuki süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkeme, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır; ancak bu süre beş ayı geçemez.

Cevap

Mahkemenin Anayasa Mahkemesinin kararını en fazla beş ay boyunca bekleyerek davayı geri bırakması gerekir.
1982 Anayasası'na göre, somut norm denetimi (itiraz yolu) sürecinde mahkeme, uygulanacak normun Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulursa dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderir. Bu aşamada mahkeme, Anayasa Mahkemesinin kararını beklemek üzere davayı geri bırakır. Anayasa'da bu bekleme süresi en fazla beş ay olarak belirlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Bakılmakta olan davanın tespit edilmesi
Vergi mahkemesinde devam eden bir davanın varlığı onaylanır.
Somut norm denetimi için mutlaka derdest (görülmekte olan) bir dava bulunmalıdır.
2
Uygulanacak normun ve aykırılık iddiasının değerlendirilmesi
Mahkeme hakimi, uygulanacak kanun hükmüne yönelik aykırılık iddiasını 'ciddi' bulur.
Hakim iddiayı ciddi bulmazsa dosyayı göndermez; ancak ciddi bulursa veya kendisi aykırı olduğu kanaatine varırsa süreci başlatır.
3
Dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesi ve davanın durdurulması
Dava 5 ay süreyle geri bırakılır (bekletici sorun yapılır).
Anayasa'nın 152. maddesi gereği AYM'ye 5 aylık karar verme süresi tanınır.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Süreci ve Süreleri

İpuçları

1
Bu denetim yolu için davanın 'bakılmakta olması' temel şarttır.
2
Anayasa Mahkemesinin bu süreçteki karar süresi olan 5 ayı hatırlayın.
3
Eğer AYM 5 ay içinde karar vermezse, yerel mahkeme mevcut kanun hükmüne göre davayı yürütür.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin itirazı reddetmesi durumunda aynı kanun hükmü için 10 yıl boyunca itiraz yoluna başvurulamayacağı kuralını inceleyin.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 563Soru →

Yüksek mahkemeler arasında yer alan ve idari yargı alanında faaliyet gösteren Danıştay'ın üyelerinin görev süreleri ve tekrar seçilme durumları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1212 yıl için seçilirler ve bir kişi iki defa Danıştay üyesi seçilemez.

Cevap

Danıştay üyeleri 1212 yıl için seçilirler ve bir kişi iki defa Danıştay üyesi seçilemez.
Doğru seçenek, Danıştay üyelerinin görev süresinin 1212 yıl olduğunu ve bir kişinin bu göreve ancak bir kez seçilebileceğini belirtmektedir. Bu kural, 19821982 Anayasası'nın 155155. maddesinde açıkça ifade edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Danıştay'ın anayasal statüsünü belirle.
Danıştay, 19821982 Anayasası'na göre idari yargı kolunun yüksek mahkemesidir.
Yüksek mahkeme üyelerinin görev süreleri Anayasa ile özel olarak düzenlenmiştir.
2
Anayasa'nın 155155. maddesindeki süre kuralını hatırla.
Üyelerin görev süresi 1212 yıl olarak belirlenmiştir.
Yargı bağımsızlığı ve üyelerin yenilenmesi arasında denge kurmak amaçlanmıştır.
3
Tekrar seçilme yasağını kontrol et.
Bir kişinin ikinci kez seçilmesi mümkün değildir.
Üyelerin tarafsızlığını korumak ve makamda uzun süreli yerleşikliğin önüne geçmek hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Danıştay Üyelerinin Görev Süresi ve Statüsü

İpuçları

1
Danıştay üyeliği ömür boyu süren bir görev değildir; belirli bir yılla sınırlandırılmıştır.
2
Bu görev süresi, Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi ile aynıdır.
3
Belirlenen süre 1212 yıldır ve demokratik prensipler gereği bir kişi bu göreve sadece bir kez seçilebilir.

Daha Fazla Pratik

Danıştay üyelerinin dörtte üçünün ve dörtte birinin hangi kurumlarca seçildiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 564Soru →

Türkiye’de mali yargılama ve denetim fonksiyonlarını icra eden Sayıştay'ın 19821982 Anayasası'ndaki konumu ve işleyiş kuralları incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi kurumun yetki ve sorumluluklarına dair hatasız bir değerlendirmedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir, gider ve mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetler.

Cevap

Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir, gider ve mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetler.
Doğru olan değerlendirme, Sayıştay'ın merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarını denetlemesidir. Bu görev Anayasa'nın 160160. maddesinde doğrudan tanımlanmış olup, bu denetimin TBMM adına yapıldığı ve sorumluların hesaplarının kesin hükme bağlandığı vurgulanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sayıştay'ın anayasal statüsünü ve bağlı olduğu erki belirleyin.
Sayıştay, yargı bölümünde düzenlenmiş olsa da teknik olarak bir 'Yüksek Mahkeme' değildir ve denetimlerini TBMM adına yapar.
Kurumun temel varlık sebebi, yasama organının (TBMM) 'bütçe hakkı' adına kamu harcamalarını denetlemektir.
2
Denetim kapsamına giren kurumları ve istisnaları analiz edin.
Merkezi yönetim ve sosyal güvenlik kurumları kapsamdadır; ancak kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları (Barolar, Tabipler Birliği vb.) kapsam dışıdır.
Anayasa'nın 160160. maddesi denetim alanını net bir şekilde sınırlandırmıştır.
3
Yargısal uyuşmazlıklardaki hiyerarşiyi değerlendirin.
Vergi konularında Danıştay kararı, Sayıştay kararından üstündür.
İdari yargının genel görevli üst mahkemesi Danıştay olduğu için anayasa koyucu bu uyuşmazlıkta Danıştay'ı yetkili kılmıştır.

Anahtar Kavram

Sayıştay'ın Denetim Yetkisi ve Anayasal Sınırları

İpuçları

1
Sayıştay'ın kime adına denetim yaptığını ve Anayasa'daki kurumlar listesini hatırlayın.
2
Sayıştay ve Danıştay arasında bir 'vergi' kavgası çıkarsa kimin sözü geçer?
3
Sayıştay'ın denetim kapsamına merkezi bütçeli kurumların dahil olduğunu ancak yerel meslek odalarının olmadığını unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay ile Danıştay arasındaki görev çatışmalarını ve 'Genel Uygunluk Bildirimi' süresini tekrar gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 565Soru →

19821982 Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmesi durumunda, bu kararın iptali istemini inceleyerek kesin karara bağlama yetkisi aşağıdakilerden hangisine aittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi

Cevap

Anayasa Mahkemesi
Anayasa Mahkemesi, anayasa ile kendisine verilen özel yetki uyarınca, TBMM tarafından alınan 'yasama dokunulmazlığının kaldırılması' ve 'milletvekilliğinin düşmesi' kararlarının Anayasa'ya ve İçtüzüğe uygunluğunu denetler. Bu yetki, doğrudan Anayasa'nın 8585. maddesinde düzenlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
TBMM tarafından alınan yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararının niteliğini belirleyin.
Bu işlem bir parlamento kararıdır ve kural olarak parlamento kararlarına karşı yargı yolu kapalı olsa da, dokunulmazlığın kaldırılması istisnalardan biridir.
Yasama dokunulmazlığının korunması, yasama organının bağımsızlığı için kritiktir ve hukuk devleti ilkesi gereği yargısal denetim öngörülmüştür.
2
Anayasa'nın yargısal denetimle ilgili ilgili maddesini (8585. madde) hatırlayın.
Milletvekilinin kendisi veya bir başka milletvekilinin, kararın alındığı tarihten itibaren 77 gün içinde iptal istemiyle başvuru yapabileceği merci belirlenir.
Anayasa, yasama işlemlerinin (kanunlar ve belirli parlamento kararları) anayasaya uygunluğunu denetleme yetkisini tek bir mercide toplamıştır.
3
Yetkili yargı merciini teyit edin.
Bu başvuruları inceleyip 1515 gün içinde kesin karara bağlayan kurum Anayasa Mahkemesidir.
Anayasa Mahkemesi, anayasal düzenin korunması ve yasama organının anayasaya aykırı işlemlerinin iptal edilmesi görevini üstlenir.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesinin Yasama İşlemlerini Denetleme Görevi

İpuçları

1
Bu tür bir iptal başvurusu, kararın alındığı tarihten itibaren 77 gün içinde yapılmalıdır.
2
Kararı veren merci yasama organı (TBMM) olduğu için, denetimi de anayasal yargı merci tarafından yapılır.
3
İlgili yüksek mahkeme, bu başvuruyu 1515 gün içinde kesin olarak karara bağlamak zorundadır.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin düşmesi kararlarına karşı yapılan itirazların sürelerini ve başvuru koşullarını gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 566Soru →

Bir uyuşmazlığın çözümü sırasında mahkeme, uyuşmazlıkta uygulanacak olan bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi yaptığı inceleme sonucunda, itiraz konusu hükmün o uyuşmazlıkta 'uygulanacak norm' niteliğinde olmadığı gerekçesiyle istemi usulden reddetmiş ve bu karar Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bu olaydan üç yıl sonra, başka bir mahkeme aynı kanun hükmünün kendi baktığı davada 'uygulanacak norm' olduğunu tespit ederek yeniden Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

1982 Anayasası hükümleri uyarınca, bu ikinci başvuru ve Anayasa Mahkemesinin inceleme süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesinin ilk kararı 'işin esasına girilerek' verilmiş bir ret kararı niteliği taşımadığından, 10 yıllık başvuru yasağı söz konusu olmaz ve Mahkeme yeni başvuruyu esastan incelemeye alır.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin ilk kararı işin esasına girilerek verilmiş bir ret kararı niteliği taşımadığından, 10 yıllık başvuru yasağı söz konusu olmaz ve Mahkeme yeni başvuruyu esastan incelemeye alır.
Anayasa'nın 152. maddesine göre, somut norm denetimi (itiraz yolu) sonucunda Anayasa Mahkemesi'nin verdiği bir ret kararının aynı hüküm için 10 yıl boyunca yeni bir başvuru yapılmasını engellemesi için bu kararın 'işin esasına girilerek' verilmiş olması gerekir. Soruda belirtilen 'uygulanacak norm niteliğinde olmadığı' gerekçesiyle verilen ret, teknik olarak bir usul reddidir ve Mahkeme hükmün içeriğini Anayasa'ya uygunluk açısından henüz denetlememiştir. Bu nedenle 10 yıllık yasak başlamaz ve ikinci mahkemenin başvurusu üzerine AYM esastan inceleme yapabilir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk kararın niteliğini belirle
İlk karar 'uygulanacak norm olmadığı' gerekçesiyle verilmiş bir 'usul' reddidir.
Bir hükmün davanın sonucunu etkilemeyeceğine karar verilmesi, davanın esasına (içeriğine) girilmediğini gösterir.
2
10 yıllık yasak kuralını hatırla (Anayasa m. 152)
Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra 10 yıl geçmedikçe aynı hüküm için başvurulamaz.
Yasağın başlaması için Mahkemenin hükmü Anayasa'ya uygun bulup esastan reddetmiş olması şarttır.
3
Olaydaki süreyi ve şartı karşılaştır
Olayda 3 yıl geçmiştir (10 yıldan az) ancak ilk karar esastan değil usulden reddedildiği için süre kısıtlaması hiç başlamamıştır.
Usul eksikliği nedeniyle reddedilen dosyalar, esasa ilişkin bir 'kesin hüküm' veya 'yasak süresi' oluşturmaz.
4
Sonuca ulaş
İkinci mahkemenin başvurusu kabul edilir ve AYM inceleme yapar.
Şartlar (bakılmakta olan dava, uygulanacak norm, mahkeme yetkisi) sağlandığı ve engelleyici bir yasak süresi bulunmadığı için inceleme zorunludur.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetiminde 10 Yıllık Başvuru Yasağı ve 'İşin Esasına Girme' Şartı

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi'nin 'itiraz yolu'ndaki 10 yıllık yasağı hangi durumlarda başlar?
2
Anayasa metnindeki 'işin esasına girilerek verilen red kararı' ifadesine dikkat edin. Uygulanacak norm yokluğu nedeniyle ret, esastan bir ret midir?
3
Eğer bir başvuru 'mahkeme yetkisiz' veya 'hüküm bu davada uygulanmayacak' diye reddedilmişse, AYM o kanun maddesinin Anayasa'ya uygun olup olmadığını henüz tartışmamış demektir. Bu durumda 10 yıl beklenmesine gerek yoktur.

Daha Fazla Pratik

İtiraz yolu ile iptal davası (soyut norm denetimi) arasındaki başvuru süreleri ve 10 yıl yasağının farklarını karşılaştırın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 567Soru →

19821982 Anayasası ve ilgili mevzuat çerçevesinde güvence altına alınan "bireysel başvuru" (Anayasa şikâyeti) yolunun niteliği, kapsamı ve usulü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru incelemesini bir "süper temyiz" mercii olarak gerçekleştirir ve yerel mahkemenin yerine geçerek uyuşmazlığın esası hakkında yerindelik denetimi yapar.

Cevap

Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru incelemesini bir "süper temyiz" mercii olarak yaparak yerindelik denetimi gerçekleştirdiği ifadesi yanlıştır.
Doğru yanıt olan seçenek, Anayasa Mahkemesi'nin yetkilerini yanlış tanımlamaktadır. Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru incelemelerinde derece mahkemelerinin yerine geçerek vakıa denetimi veya yerindelik denetimi yapamaz. Bu durum hukukumuzda "süper temyiz yasağı" olarak adlandırılır. Mahkeme yalnızca başvurucunun anayasal haklarının ihlal edilip edilmediğini inceler; ihlal varsa yeniden yargılama veya tazminat gibi giderim yollarına hükmeder.

Adım Adım Çözüm

1
Bireysel başvurunun hukuki niteliğini analiz etme
Bireysel başvuru, olağan kanun yollarının üzerinde bir temyiz yolu değil, ikincil nitelikte bir hak arama yoludur.
Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin kanunları yorumlama veya maddi vakıaları değerlendirme yetkisine müdahale edemez.
2
"Süper Temyiz" yasağını değerlendirme
Mahkeme incelemesinde yerindelik denetimi yapılamayacağı ve derece mahkemesinin yerine geçilerek hüküm kurulamayacağı sonucuna varılır.
Anayasa Mahkemesi sadece anayasal bir hakkın ihlal edilip edilmediğini ve bu ihlalin nasıl giderileceğini saptar.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvuruda Süper Temyiz Yasağı

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi'nin uyuşmazlığın esasına girip girmediğini ve yerel mahkemelerin delil değerlendirme yetkisini devralıp devralmadığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Bireysel başvuru süresinin (3030 gün) ne zaman başladığını ve hangi işlemlerin (örn. YSK kararları) başvuru kapsamı dışında olduğunu tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 568Soru →

19821982 Anayasası'nda düzenlenen yüksek mahkemelerden biri olan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kuruluşu, başkanının seçimi ve diğer yargı kollarıyla olan hukuki hiyerarşisi dikkate alındığında; bu mahkemenin işleyişine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hüküm uyuşmazlığı söz konusu olduğunda Uyuşmazlık Mahkemesi, çelişen yargı kararlarını usul yönünden denetleyerek görevli mahkemeyi belirler ve davanın yeniden açılmasını sağlar.

Cevap

Hüküm uyuşmazlığı durumunda Uyuşmazlık Mahkemesi'nin çelişen kararları usul yönünden bozarak davanın yeniden açılmasını sağlaması ifadesi yanlıştır; çünkü bu durumda mahkeme uyuşmazlığın esasına girerek karar verir.
Hüküm uyuşmazlığı, farklı yargı kollarından verilen ve kesinleşen kararların birbirine zıt olması nedeniyle hakkın yerine getirilmesinin engellenmesi durumunda ortaya çıkar. Bu durumda Uyuşmazlık Mahkemesi, dosyayı bozup geri göndermez veya sadece görevli mahkemeyi işaret etmez; aksine, çelişkiyi gidermek için davanın esasına girerek uyuşmazlığı kesin olarak karara bağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanlık yapısını analiz et.
Başkan, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilir.
Anayasa'nın mahkemelerin bağımsızlığı ve yüksek mahkemeler arasındaki koordinasyon ilkesini anlamak için gereklidir.
2
Görev uyuşmazlığı ve hüküm uyuşmazlığı arasındaki farkı değerlendir.
Görev uyuşmazlığında merci belirlenirken, hüküm uyuşmazlığında uyuşmazlık 'esastan' çözülür.
22472247 sayılı Kanun uyarınca hüküm uyuşmazlığı, hakkın yerine getirilmesini imkansız kılan çelişkili kesinleşmiş kararları gidermek içindir.
3
Anayasa Mahkemesi ve Sayıştay ile ilgili özel durumları kontrol et.
AYM ile olan uyuşmazlıkta AYM, Sayıştay ile vergi uyuşmazlığında Danıştay üstündür.
Yargı kolları arasındaki hiyerarşik istisnaları tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Karar Usulleri ve Hiyerarşik Konumu

İpuçları

1
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 'Hüküm Uyuşmazlığı' ve 'Görev Uyuşmazlığı' durumlarında izlediği usuller birbirinden farklıdır; birinde sadece yol gösterirken diğerinde davanın kendisine bakar.

Daha Fazla Pratik

Adli ve İdari yargı arasındaki 'Olumlu Görev Uyuşmazlığı'nı kimlerin çıkarabileceği (Başsavcılar) konusunu inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 569Soru →

19821982 Anayasası'nın "Yargı" bölümünde, Türk yargı sisteminin tepesinde yer alan ve kararları kesin nitelik taşıyan yüksek mahkemeler sınırlı sayıda (numerus clausus) sayılmıştır. Bu anayasal düzenleme ve 20172017 yılındaki anayasa değişiklikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bir "yüksek mahkeme" statüsünde değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sayıştay

Cevap

Sayıştay bir yüksek mahkeme değil, mali denetim yapan anayasal bir kuruluştur.
Türk anayasa sisteminde yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi olarak dört tanedir. Sayıştay ise mali denetim yetkisiyle donatılmış, kararları kesin olan ancak teknik olarak "yüksek mahkeme" statüsünde bulunmayan bir kurumdur.

Adım Adım Çözüm

1
19821982 Anayasası'nın "Yüksek Mahkemeler" başlığı altındaki kurumları belirle.
Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi.
Anayasa bu dört kurumu açıkça yüksek mahkeme olarak tanımlamıştır.
2
20172017 değişiklikleri sonrası kaldırılan mahkemeleri kontrol et.
Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) kaldırılmıştır.
Güncel anayasal yapıda askeri yüksek yargı organları bulunmamaktadır.
3
Seçeneklerdeki diğer kurumların hukuki statüsünü analiz et.
Sayıştay ve HSK, yargı bölümünde yer alsa da "yüksek mahkeme" başlığı altında değildir.
Sayıştay bir mali denetim organıdır, HSK ise idari bir kuruldur.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası'na göre Yüksek Mahkemeler

İpuçları

1
19821982 Anayasası'nda yüksek mahkemeler dört başlık altında sınırlı olarak sayılmıştır.
2
Bir kurumun kararlarının kesin olması veya yargı bölümünde düzenlenmesi onun mutlaka 'yüksek mahkeme' olduğu anlamına gelmez.
3
Mali denetim yapan veya hâkimlerin özlük işlerini düzenleyen kurumlar yüksek mahkeme değildir.

Daha Fazla Pratik

Yüksek mahkemelerin üyelerinin kimler tarafından seçildiğini inceleyerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ezberlemek için 'AYUD' kodlamasını kullanabilirsiniz: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Uyuşmazlık Mahkemesi, Danıştay.
Tahmini Süre:50s
Soru 570Soru →

19821982 Anayasası hükümleri uyarınca, idari yargı alanında hem belirli davalar için ilk derece mahkemesi hem de genel temyiz mercii olarak görev yapan Danıştay'ın üyelerinin seçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üyelerinin dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Cevap

Danıştay üyelerinin dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
Doğru ifade, Danıştay üyelerinin 34\frac{3}{4}'ünün Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından, kalan 14\frac{1}{4}'ünün ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilmesidir. Bu durum Danıştay'ın 'yüksek mahkeme' kimliğinin yanı sıra yürütmeye görüş bildiren bir 'danışma organı' olma özelliğinden kaynaklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Danıştay'ın anayasal statüsünü belirle.
Danıştay, 19821982 Anayasası'na göre idari yargı kolunun en yüksek mahkemesidir.
Seçim usulü anayasal statüye göre farklılık gösterir.
2
Üye seçimindeki kurum ve oranları analiz et.
Anayasa'nın 155155. maddesine göre üyelerin 34\frac{3}{4}'ü Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK), 14\frac{1}{4}'ü ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
Bu ikili yapı, Danıştay'ın hem yargısal hem de yürütmeye yardımcı (danışma) niteliğini yansıtır.

Anahtar Kavram

Danıştay Üye Seçim Yapısı

İpuçları

1
Danıştay üyelerini tek bir kurum seçmez; hem bir yargı kurulu hem de devletin başı bu süreçte rol oynar.
2
Üyelerin büyük çoğunluğu (3/43/4) Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.
3
Anayasa'nın 155155. maddesine göre Cumhurbaşkanının payı dörtte bir oranındadır.

Daha Fazla Pratik

Danıştay üyelerinin görev süresini ve tekrar seçilip seçilemeyeceklerini araştırarak bilgini pekiştirebilirsin.
Tahmini Süre:50s
Soru 571Soru →

1982 Anayasası ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde, uyuşmazlık çözüm rejimi ve mahkemenin diğer yüksek mahkemelerle olan hukuki ilişkisi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkemenin başkanı, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından seçilir ve bu kişi aynı zamanda Anayasa Mahkemesi üyeliği sıfatını korur.

Cevap

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanı, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından seçilen bir üyedir.
Anayasa'nın 158. maddesi ve 2247 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanı Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından görevlendirilir. Bu durum, mahkemenin diğer yargı kollarından bağımsızlığını ve anayasal güvencesini pekiştirmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Yargı kollarını analiz etme
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin temel görevi, farklı yargı düzenleri (adli ve idari) arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını çözmektir.
Yargı kollarının sınırlarını belirlemek mahkemenin varlık sebebidir.
2
Başkanlık makamını inceleme
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, mahkemenin kendi içinden değil, Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından seçilir.
Anayasal hiyerarşi ve bağımsızlık ilkesi gereği başkanlık AYM üyesine verilmiştir.
3
İstisnai durumları kontrol etme
Anayasa Mahkemesi ile olan uyuşmazlıklarda AYM'nin, Danıştay-Sayıştay vergi uyuşmazlıklarında ise Danıştay'ın kararı esas alınır.
Anayasa'nın 158. ve 160. maddeleri bu uyuşmazlık türlerinde Uyuşmazlık Mahkemesi'ni devre dışı bırakmıştır.

Anahtar Kavram

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Görev Alanı ve Başkanlık Yapısı

İpuçları

1
Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı'nın hangi yüksek mahkemeden geldiğini hatırlayın.
2
Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler çatışırsa kimin dediği olur? Bu durumda uyuşmazlık çözücüye gerek kalır mı?
3
Sayıştay-Danıştay vergi çatışmasında Anayasa'nın 160. maddesi Danıştay'ı işaret eder; bu da Uyuşmazlık Mahkemesi'nin bu alanda yetkisiz olduğunu gösterir.

Daha Fazla Pratik

Olumlu ve olumsuz görev uyuşmazlığı kavramları ile bu mahkemeye kimlerin başvurabileceği konusuna çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 572Soru →

1982 Anayasası'na göre, adli yargı kolunda yer alan hukuk ve ceza mahkemelerinden verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii olan ve üyelerinin tamamı Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından seçilen yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yargıtay

Cevap

Yargıtay
Yargıtay, adli yargı alanındaki genel mahkemelerden (Hukuk ve Ceza Mahkemeleri) çıkan kararların son inceleme noktasıdır. Anayasa'nın 154. maddesi uyarınca Yargıtay üyelerinin tamamı Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından, kendi içlerinden gizli oyla seçilir. Ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekili, Yargıtay Genel Kurulu'nun belirlediği adaylar arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Adım Adım Çözüm

1
Yargı kolunu belirleyin.
Soruda 'adli yargı' (hukuk ve ceza mahkemeleri) vurgulanmaktadır.
Türkiye'de yargı kollara ayrılmıştır ve her kolun en üst mahkemesi farklıdır.
2
Mahkemenin derecesini ve işlevini tespit edin.
Kararların 'son inceleme mercii' (temyiz) olduğu belirtilmiştir.
Yargıtay, adli yargıdaki mahkemelerden verilen kararlar için son duraktır.
3
Üye seçim yöntemini doğrulayın.
Üyelerinin tamamı Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından seçilmektedir.
Anayasa uyarınca Yargıtay üyelerinin seçim yetkisi münhasıran HSK'ya aittir.

Anahtar Kavram

Yargıtay'ın Adli Yargıdaki Konumu ve Üye Seçimi

İpuçları

1
Bu mahkeme, mahalledeki asliye hukuk veya ağır ceza mahkemesinde görülen bir davanın son durağıdır.
2
İdari yargının başındaki Danıştay'ın adli yargıdaki karşılığını düşünün.
3
Üyelerinin tamamını Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçerken, sadece Cumhuriyet Başsavcısını Cumhurbaşkanı atar.

Daha Fazla Pratik

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının seçim usulü ile üyelerin seçim usulü arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 573Soru →

19821982 Anayasası uyarınca Anayasa Mahkemesi; Cumhurbaşkanını, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanını, Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları ve yüksek yargı organlarının başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlarından dolayı "Yüce Divan" sıfatıyla yargılamaktadır. 20172017 Anayasa değişiklikleri ile yürütme yapısındaki değişim ve askeri bürokrasideki yeni düzenlemeler bu yargılama kapsamını doğrudan etkilemiştir.

Buna göre;
I. Milletvekilleri
II. Cumhurbaşkanı yardımcıları
III. Jandarma Genel Komutanı
IV. Bakanlar

yukarıdaki görevlilerden hangileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılanamaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Milletvekilleri ve Jandarma Genel Komutanı görev suçlarından dolayı Yüce Divan'da yargılanamaz.
Doğru yanıt olan seçenek, Yüce Divan listesinde yer almayan iki grubu doğru birleştirmiştir. Milletvekilleri, şahsi veya görev suçları fark etmeksizin kural olarak genel mahkemelerde yargılanır (Meclis Başkanı istisnadır). Jandarma Genel Komutanı ise 20172017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile bu yargılama kapsamından tamamen çıkarılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'nın 148148. maddesinde belirtilen Yüce Divan listesi incelenir.
Listede Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Bakanlar, CB Yardımcıları, Yüksek Yargı üyeleri, Genelkurmay ve Kuvvet Komutanları yer almaktadır.
Yargılanma yetkisine sahip olan makamları tespit etmek.
2
20172017 Anayasa değişikliklerinin askeri bürokrasi üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Jandarma Genel Komutanı'nın bu listeden çıkarıldığı saptanır.
Güncel anayasal durumu belirlemek.
3
Milletvekillerinin genel hukuki statüsü kontrol edilir.
Milletvekillerinin (TBMM Başkanı hariç) görev suçları için Yüce Divan kapsamına alınmadığı görülür.
Yasama dokunulmazlığı ile Yüce Divan yargılaması arasındaki farkı ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Yüce Divan Yargılamasının Kişi Bakımından Kapsamı

İpuçları

1
20172017 değişiklikleri ile yürütme erkindeki yeni makamların Yüce Divan'a eklendiğini unutmayın.
2
TBMM Başkanı bir milletvekili olmasına rağmen istisnai olarak Yüce Divan'da yargılanır; ancak genel olarak milletvekilleri bu kapsamda değildir.
3
Askeri bürokrasiden Genelkurmay, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları Yüce Divan'da yargılanırken, Jandarma Genel Komutanı artık bu listede yoktur.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla verdiği kararların yeniden inceleme (itiraz) yoluna tabi olup olmadığını araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 574Soru →

19821982 Anayasası'nın güncel hükümleri çerçevesinde Anayasa Mahkemesinin kuruluşu ve üyelerinin seçimi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı, en az 55 yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından üye seçerken Yükseköğretim Kurulunun (YO¨KYÖK) göstereceği adaylara bağlıdır.

Cevap

Cumhurbaşkanı'nın Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından yapacağı üye seçiminde Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) aday gösterme yetkisinin bulunmadığını belirten seçenek yanlıştır.
Cumhurbaşkanı; en az 55 yıl raportörlük yapmış raportörler, üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar ve birinci sınıf hakim ve savcılar arasından toplam 44 üyeyi herhangi bir kurumun (YÖK dahil) aday göstermesine gerek kalmaksızın doğrudan seçer. YÖK, sadece yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeleri arasından aday gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam üye sayısını ve görev süresini teyit et.
1515 üye ve 1212 yıl görev süresi (yeniden seçilme yasağı ile).
Anayasa Mahkemesi'nin temel yapısını belirlemek için.
2
Seçim makamlarının (Cumhurbaşkanı ve TBMM) kontenjanlarını analiz et.
Cumhurbaşkanı 1212 üye, TBMM 33 üye seçer.
Yetki paylaşımını doğrulamak için.
3
Aday gösterme usullerini kontrol et.
Yargıtay, Danıştay, Sayıştay, YÖK ve Barolar aday gösterirken; raportörler, yöneticiler, avukatlar ve hakim/savcılar arasından Cumhurbaşkanı doğrudan seçim yapar.
Hangi üyelerin 'doğrudan' hangi üyelerin 'adaylar arasından' seçildiğini ayırt etmek için.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üye Yapısı ve Seçim Usulü

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi'ne üye seçen iki makam vardır: Cumhurbaşkanı ve TBMM.
2
Cumhurbaşkanı'nın seçtiği 1212 üyenin bir kısmı belirli kurumların (Yargıtay, Danıştay, YÖK) önerdiği adaylar arasından, bir kısmı ise doğrudan seçilir.
3
Raportörler, serbest avukatlar ve üst kademe yöneticileri 'doğrudan' kontenjanı içindedir ve bu seçimde YÖK'ün bir dahli yoktur.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçilebilmesi için gereken asgari yaş (4545) ve mesleki kıdem şartlarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 575Soru →

19821982 Anayasası'nın güncel hükümleri uyarınca, Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçimi, aday belirleme süreçleri ve üyelik şartları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi üyeliği için Yargıtay ve Danıştay kontenjanından yapılacak seçimlerde, ilgili yüksek mahkeme genel kurulları boşalan her bir yer için üye tamsayısının salt çoğunluğuyla beşer aday belirleyerek Cumhurbaşkanına sunar.

Cevap

Anayasa Mahkemesi üyeliği için Yargıtay ve Danıştay genel kurullarının beşer aday belirleyeceği ifadesi yanlıştır; doğru sayı üçer adaydır.
Anayasa Mahkemesi üyeliği seçiminde aday gösteren kurumlar (Yargıtay, Danıştay, Sayıştay ve Barolar), boşalan her bir üyelik için kendi üyeleri arasından gizli oyla üçer aday belirler ve ilgili seçim makamına sunar. Beşer aday belirlenmesi yönündeki ifade, güncel anayasal düzenlemeye aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçim yetkilerini kontrol et
1515 üyenin 1212'si Cumhurbaşkanı, 33 tanesi ise TBMM tarafından seçilir.
Anayasa Mahkemesi'nin kuruluş yapısını belirlemek için seçen makamları ayırmak gerekir.
2
Aday gösterme sayılarını incele
Yargıtay, Danıştay, Sayıştay ve Baro Başkanları her boş yer için üçer aday gösterir.
Soruda belirtilen 'beşer aday' ifadesinin anayasal metinle uyuşup uyuşmadığını tespit etmek gerekir.
3
Kontenjan ve nitelik şartlarını teyit et
Cumhurbaşkanının doğrudan seçtiği 44 üyeden en az 22'sinin hukukçu olması şarttır.
20172017 değişikliği sonrası gelen özel nitelik şartlarını doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üye Seçim Usulü ve Aday Belirleme Sayıları

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi'ne aday gönderen yüksek mahkemelerin (Yargıtay, Danıştay) kaçar aday belirlediğine odaklanın.
2
Genellikle KPSS sorularında aday sayıları 33 veya 55 gibi rakamlarla değiştirilerek yanıltma yapılır.
3
Anayasa'nın 146146. maddesi uyarınca Yargıtay ve Danıştay her boş yer için üçer aday gösterir.

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi üyelerinin hangi suçlardan dolayı Yüce Divan'da yargılanabileceğini inceleyerek yargısal bağışıklık konusunu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 576Soru →

19821982 Anayasası ve 62166216 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, Anayasa Mahkemesine yapılacak "bireysel başvuru" (Anayasa şikâyeti) yolunun konu, kişi ve yetki unsurları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuksal olarak doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireysel başvuru ancak kamu gücü tarafından ihlal edilen haklar için yapılabilir; bu nedenle yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler ile özel hukuk tüzel kişilerinin eylem ve işlemleri doğrudan başvurunun konusu olamaz.

Cevap

Bireysel başvuru ancak kamu gücü tarafından ihlal edilen haklar için yapılabilir; bu nedenle yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler ile özel hukuk tüzel kişilerinin eylem ve işlemleri doğrudan başvurunun konusu olamaz.
Bireysel başvuru, doğası gereği kamu gücünün (devletin) bireyin haklarını ihlal etmesine karşı bir koruma mekanizmasıdır. Bu nedenle sadece kamu gücü kullanan birimlerin eylem ve işlemlerine karşı yapılabilir. Yasama işlemleri (kanunlar) ve düzenleyici idari işlemler (yönetmelik vb.) aleyhine doğrudan başvuru yapılamayacağı kanunda açıkça belirtilmiştir. Ayrıca özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar ancak bir yargı kararı ile kamu gücüne dahil olduktan sonra incelenebilir; özel kişinin işlemi doğrudan konu edilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Başvuru ehliyetini kontrol et.
Kamu tüzel kişileri başvuramaz, özel hukuk tüzel kişileri sadece kendi hakları için başvurabilir.
Bireysel başvuru hakkı sadece gerçek kişilere ve sınırlı olarak özel hukuk tüzel kişilerine tanınmıştır.
2
Konu bakımından yetkiyi (ortak alan) analiz et.
Hak hem Anayasa'da hem de AİHS'de yer almalıdır.
6216 sayılı Kanun, başvuru kapsamını bu iki metnin ortak kesişim kümesiyle sınırlamıştır.
3
İstisnaları (aleyhine başvuru yapılamayacak işlemler) belirle.
Yasama işlemleri, düzenleyici idari işlemler ve AYM kararları kapsam dışıdır.
Anayasa ve kanun, bu işlemlerin doğrudan bireysel başvuruya konu edilmesini yasaklamıştır.
4
Yargılama yetkisinin sınırlarını değerlendir.
Yerindelik denetimi yapılamaz, merci yerine geçerek karar verilemez.
AYM bir süper temyiz mahkemesi değildir; görevi sadece anayasal hak ihlalini denetlemektir.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvurunun Kabul Edilebilirlik Şartları ve Kapsamı

İpuçları

1
Bireysel başvurunun kime karşı ve hangi işlemler için yapılabileceğine odaklanın.
2
Yasama işlemlerinin (kanunlar) doğrudan bireysel başvuruya konu edilip edilemeyeceğini ve kamu tüzel kişilerinin bu hakkı kullanıp kullanamayacağını hatırlayın.
3
Bireysel başvuru sadece 'kamu gücü' işlemlerine karşıdır; yasama ve düzenleyici işlemler ile özel hukuk işlemleri doğrudan dava edilemez.

Daha Fazla Pratik

Bireysel başvuru süresi ve başvurunun yapılabileceği merciler (mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler) konusunu tekrar ediniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 577Soru →

1982 Anayasası’na göre, somut norm denetimi (itiraz yolu) sürecinde bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurmasından itibaren beş ay içinde bir karar gelmemesi üzerine mahkemenin davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırması durumunda; yerel mahkeme kararı henüz kesinleşmeden (istinaf veya temyiz aşamasındayken) Anayasa Mahkemesinden bir iptal kararı gelirse bu durumun hukuki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İptal kararı derdest (görülmekte olan) davada uygulanır ve üst mahkemece uyuşmazlığın çözümünde dikkate alınır.

Cevap

İptal kararı derdest (görülmekte olan) davada uygulanır ve üst mahkemece uyuşmazlığın çözümünde dikkate alınır.
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları, kural olarak Resmi Gazete'de yayımlandıkları andan itibaren ileriye dönük sonuç doğurur ve geriye yürümezler. Ancak yargı pratiğinde ve anayasa hukukunda bu kuralın en temel istisnası 'derdest' yani görülmekte olan davalardır. Bir mahkeme beş ay bekleyip kararını verse dahi, bu karar üst mahkemede (istinaf veya temyiz) incelenirken AYM o hükmü iptal ederse, üst mahkeme iptal edilen bu hükmü uyuşmazlığa uygulayamaz. Çünkü anayasaya aykırı olduğu saptanmış bir kurala dayanılarak bir hak ihlali sürdürülemez.

Adım Adım Çözüm

1
Davanın durumunu analiz etme
Dava yerel mahkemece karara bağlanmış ancak istinaf/temyiz aşamasında olduğu için henüz kesinleşmemiştir (derdesttir).
Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisini belirlemek için uyuşmazlığın 'kesin hüküm' halini alıp almadığı tespit edilmelidir.
2
AYM kararlarının zaman bakımından etkisini değerlendirme
Anayasa Mahkemesi iptal kararları Resmi Gazete'de yayımlandığında derhal yürürlüğe girer ve kural olarak geriye yürümez.
Hukuki güvenlik ilkesi gereği tamamlanmış işlemler etkilenmez.
3
Geriye yürümeme kuralının istisnasını uygulama
Kesinleşmemiş (derdest) davalarda, uyuşmazlığın çözümünde kullanılan hüküm iptal edilmişse, üst mahkeme bu iptal kararına göre karar vermelidir.
Anayasaya aykırılığı tescil edilmiş bir kanun hükmüyle bir vatandaş hakkında kesin hüküm kurulması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.

Anahtar Kavram

İptal Kararlarının Kesinleşmemiş Davalara Etkisi

İpuçları

1
Anayasa Mahkemesi kararlarının 'kesinleşmemiş' uyuşmazlıklar üzerindeki etkisini düşünün.
2
Bir davanın istinaf veya temyiz aşamasında olması, o davanın henüz hukuksal olarak sonlanmadığı anlamına gelir.
3
Hukuk devleti ilkesi gereği, bir mahkeme anayasaya aykırılığı tescillenmiş bir kuralı uygulayarak nihai bir karar veremez.

Daha Fazla Pratik

AYM'nin 'işin esasına girerek' verdiği ret kararından sonraki 10 yıllık yasak kuralını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 578Soru →

1982 Anayasası'na göre, adli yargı kolunun en üst dereceli mahkemesi olan Yargıtay'ın kurumsal yapısı, üyelerinin seçimi ve yönetim organlarının belirlenme usulleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yargıtay üyelerinin dörtte üçü Hakimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından yükseköğrenim görmüş kamu görevlileri arasından seçilir.

Cevap

Yargıtay üyelerinin seçiminde Cumhurbaşkanı'nın doğrudan üye seçme yetkisi yoktur; üyelerin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından seçilir. Dörtte birinin Cumhurbaşkanı tarafından seçilmesi kuralı Danıştay için geçerlidir.
Doğru cevap, üyelerin bir kısmının Cumhurbaşkanı tarafından seçildiğini iddia eden seçenektir. 1982 Anayasası'na göre Yargıtay üyelerinin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilmektedir. Cumhurbaşkanı'nın üye seçme yetkisi sadece Danıştay ve Anayasa Mahkemesi için söz konusudur.

Adım Adım Çözüm

1
Yargıtay üyelerinin seçim kaynağını belirlemek.
Anayasa uyarınca Yargıtay üyelerinin tamamı HSK tarafından seçilir.
Yargıtay adli yargının, Danıştay ise idari yargının en üst mercii olup seçim usulleri farklıdır.
2
Danıştay ile farkını analiz etmek.
Danıştay üyelerinin 1/41/4'ü Cumhurbaşkanı, 3/43/4'ü HSK tarafından seçilir.
Bu ayrım KPSS sorularında sıkça kullanılan bir çeldiricidir.
3
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı seçimini kontrol etmek.
Başsavcı üyeler arasından seçilir ancak seçen makam Cumhurbaşkanı'dır.
Yargıtay üyeliği ile Başsavcılık makamı seçimi farklı usullere tabidir.

Anahtar Kavram

Yargıtay'ın kurumsal yapısı ve seçim usulleri

İpuçları

1
Yargıtay üyelerinin tamamını aynı kurum seçer, Danıştay ile karıştırmayın.
2
Cumhurbaşkanı Yargıtay'a üye seçmez, sadece Başsavcıyı adaylar arasından belirler.
3
Seçeneklerdeki 3/43/4 ve 1/41/4 oranları sadece Danıştay üye seçimi için geçerlidir.

Daha Fazla Pratik

Danıştay ve Anayasa Mahkemesi üye seçim usullerini karşılaştıran bir tablo hazırlayarak aradaki farkları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 579Soru →

19821982 Anayasası'na göre, bir mahkemenin "Anayasa'ya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi" (somut norm denetimi / itiraz yolu) mekanizmasını işleterek Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için gerekli olan temel ön şart aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkemede bakılmakta olan bir davanın bulunması ve itiraz edilen hükmün o davada uygulanacak olması

Cevap

Somut norm denetimi (itiraz yolu) için mahkemede görülmekte olan bir davanın bulunması ve iptali istenen hükmün o davada uygulanacak bir kural olması gerekir.
Somut norm denetiminin (itiraz yolu) açılabilmesi için iki temel kümülatif şart vardır: Birincisi, mahkemede halihazırda görülmekte olan (derdest) bir davanın varlığı; ikincisi ise Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralın, bu davanın karara bağlanmasında kullanılacak (uygulanacak) olmasıdır. Bu iki şart sağlandığında mahkeme, ilgili kuralın iptali için re'sen veya taraflardan birinin ciddi bulduğu iddiası üzerine Anayasa Mahkemesine başvurur.

Adım Adım Çözüm

1
Mekanizmanın türünü belirle
Soru "itiraz yolu" (somut norm denetimi) şartlarını sormaktadır.
Bu yol, bir davanın çözümü sırasında kullanılan bir 'savunma' veya 'hakim kanısı' aracıdır.
2
19821982 Anayasası Madde 152152 hükmünü hatırla
"Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse..."
Anayasal metin, başvurunun ancak 'bakılmakta olan bir dava' ve 'uygulanacak norm' kriterlerine bağlı olduğunu belirtir.
3
Seçenekleri bu iki temel kriterle karşılaştır
Görülmekte olan dava ve uygulanacak norm ifadesini içeren seçenek doğru kabul edilir.
Diğer yollarla (iptal davası veya bireysel başvuru) arasındaki farkı yaratan en temel unsur budur.

Anahtar Kavram

Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu) Şartları

İpuçları

1
Bu mekanizmaya 'itiraz yolu' denmesinin sebebi, mevcut bir davanın seyri sırasında ortaya çıkmasıdır.
2
Mahkemenin Anayasa Mahkemesine gidebilmesi için, ilgili kuralın o davayı çözmek için gerçekten gerekli olması gerekir.
3
Anayasa'nın 152152. maddesini düşünün: 'Bakılmakta olan dava' ve 'Uygulanacak norm' bu sürecin iki anahtarıdır.

Daha Fazla Pratik

Bu başvurudan sonra Anayasa Mahkemesi'nin karar vermesi için mahkemenin davayı ne kadar süreyle bekletmesi gerektiğini (5 ay kuralı) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 580Soru →

Türk hukuk sisteminde yargı yetkisi bağımsız mahkemelerce kullanılırken, hiyerarşinin en üstünde yer alan ve kararları kesin nitelik taşıyan merciler sınırlı sayıda belirlenmiştir. 20172017 yılındaki anayasa değişiklikleri ile askeri yargı kollarının kaldırılması sonucunda bu yapı daha sade bir hale getirilmiştir.

Buna göre, güncel anayasal düzenlemeler çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi bir 'yüksek mahkeme' statüsüne sahiptir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uyuşmazlık Mahkemesi

Cevap

Uyuşmazlık Mahkemesi, Türk anayasal sisteminde yer alan dört yüksek mahkemeden biridir.
Türk yargı sisteminde yüksek mahkemeler dört tanedir: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi. Uyuşmazlık Mahkemesi, farklı yargı kolları arasındaki uyuşmazlıkları çözdüğü için bu grupta yer alan bir yüksek mahkemedir.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'da sayılan yüksek mahkemelerin listelenmesi
Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi.
Yüksek mahkemelerin neler olduğu Anayasa'da sınırlı olarak sayılmıştır.
2
Verilen seçeneklerin bu liste ile karşılaştırılması
Seçenekler arasındaki Uyuşmazlık Mahkemesi bu listede yer almaktadır.
Diğer kurumlar (Sayıştay, HSK, YSK vb.) yüksek mahkeme statüsünde değildir.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası'na göre Yüksek Mahkemeler

İpuçları

1
Anayasa'da sadece dört tane yüksek mahkeme sayıldığını hatırlayın.
2
Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 20172017'de kaldırılmıştır.
3
Doğru seçenek, adli ve idari yargı arasındaki 'karar çelişkilerini' gidermekle görevli olan mahkemedir.

Daha Fazla Pratik

Yüksek mahkemelerin üyelerinin kimler tarafından seçildiğini inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 29 / 47Sonraki
Yargı — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 29 | Examkin