Examkin

Soru

Zorluk: ZorHakkın Kötüye Kullanılması Yasağı

Tacir (A), (B) Bankasından kullandığı ticari kredinin son taksitini, ödeme günü saat 17:05'te (mesai bitiminden 5 dakika sonra) banka hesabına havale etmiştir. Banka, kredi sözleşmesindeki "Ödemede yaşanacak bir dakikalık gecikme dahi borcun tamamını muaccel kılar" hükmüne dayanarak krediyi kat etmiş; (A)'nın bankadaki diğer hesaplarında borcun tamamını karşılayacak miktarda nakit mevduatı bulunmasına rağmen, borcun yaklaşık on katı değerindeki fabrikası üzerindeki ipoteğin paraya çevrilmesi için derhal takip başlatmıştır.

Bu olaydaki bankanın tutumu ve hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Banka, sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde taraflarca kararlaştırılmış açık bir hükmü uyguladığı için dürüstlük kuralına aykırılık söz konusu olamaz.
  2. B
    Bankanın bu tutumu, hakkın kazanılmasında aranan iyiniyet (subjektif iyiniyet) kurallarını ihlal ettiği için geçersiz sayılmalıdır.
  3. C
    Hakkın kötüye kullanılması yasağı ikincil (tali) nitelikte olduğundan, uyuşmazlıkta uygulanacak bir sözleşme hükmü varsa bu yasak dikkate alınamaz.
  4. Bankanın meşru bir menfaati olmaksızın, sembolik bir gecikme nedeniyle ve alternatif tahsil imkanları varken borçluya ağır zarar verecek şekilde hareket etmesi hakkın kötüye kullanılmasıdır.Cevap
  5. E
    Hakkın kötüye kullanılması bir 'itiraz' değil 'def'i' niteliğinde olduğundan, hakim tarafından resen değil ancak borçlu (A) tarafından ileri sürüldüğünde dikkate alınır.

Cevap

Bankanın meşru bir menfaati olmaksızın, çok kısa bir gecikmeyi bahane ederek ve borcu karşılayacak nakit varken taşınmazı satmaya çalışması hakkın kötüye kullanılmasıdır.
Doğru olan seçenek, bankanın bu davranışının dürüstlük kuralına aykırı olduğunu ve hakkın kötüye kullanılması teşkil ettiğini belirtmektedir. Somut olayda 5 dakikalık sembolik bir gecikmenin olması, bankanın elinde borcu karşılayacak nakit mevduat bulunmasına rağmen mülkiyeti paraya çevirmeye çalışması ve yarar-zarar dengesinin borçlu aleyhine fahiş şekilde bozulması, hakkın meşru amaçlar dışında kullanıldığını gösterir. Türk Medeni Kanunu'nun 2/2. maddesine göre, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.

Adım Adım Çözüm

1
Hakkın varlığını tespit et.
Bankanın sözleşmedeki muacceliyet kaydına dayanarak borcun tamamını isteme ve takibe geçme hakkı teknik olarak mevcuttur.
Sözleşme serbestisi gereği taraflar gecikme sonuçlarını kararlaştırabilir.
2
Hakkın kullanım şeklini dürüstlük kuralı (TMK m. 2) açısından incele.
5 dakikalık gecikme 'açıkça dürüstlük kuralına aykırı' bir fesih bahanesidir.
Hakkın kullanımında tarafların birbirine zarar vermekten kaçınma ve makul davranma yükümlülüğü vardır.
3
Yarar ve zarar dengesini (orantılılık) analiz et.
Banka, nakit tahsilat yerine çok daha değerli bir taşınmazın satışını zorlayarak borçluya orantısız zarar vermektedir.
Hakkın kötüye kullanılması için meşru bir menfaatin bulunmaması veya yarar ile zarar arasında aşırı dengesizlik olması gerekir.
4
Hukuki sonucu belirle.
Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hukuk düzeni bu kullanımı korumaz.
Hakkın kötüye kullanılması yasağı emredici ve genel bir sınırlamadır.

Anahtar Kavram

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı (TMK m. 2/2)

Daha Fazla Pratik

Bu kavramı pekiştirmek için 'Venedik taciri' senaryolarına benzeyen, şekli hukuka uygun ancak sonucu dürüstlük kuralına aykırı olan 'şekli eksiklik iddiası' (exceptio doli) örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı

Bu konudan daha fazla soru