Examkin

Soru

Zorluk: OrtaKıymetli Evrakın Tanımı ve Temel Özellikleri

Bir makine parçası üreticisi olan (X), fabrikasının yenilenmesi işini üstlenen müteahhit (Y)'ye, yapacağı işlerin avansı niteliğinde 400.000 TL bedelli, emre yazılı bir bono düzenleyip vermiştir. (Y), bu senedi inşaat malzemeleri satın aldığı (Z)'ye ciro ve teslim yoluyla devretmiştir. Ancak (Y) inşaat işine hiç başlamamış ve aralarındaki eser sözleşmesi (X) tarafından haklı nedenle feshedilmiştir. Senedin vadesi geldiğinde (Z), senedi ibraz ederek (X)'ten ödeme talep etmiştir. (X), inşaatın yapılmadığını ve borcunun doğmadığını ileri sürerek ödemeyi reddetmiştir.

Kıymetli evrak hukukuna egemen olan ilkeler çerçevesinde, bu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Kıymetli evrakın soyutluk ilkesi gereği senet düzenlenmekle temel ilişkiden bağımsız bir nitelik kazandığından, (X)'in eser sözleşmesinin feshedildiğine yönelik savunması iyi niyetli hamil (Z)'ye karşı ileri sürülemez.Cevap
  2. B
    Kıymetli evrak ile temel ilişki arasında koparılamaz bir hukuki bağ bulunduğundan, eser sözleşmesinin feshedilmesi senedi de kendiliğinden hükümsüz kılar ve (X)'in ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırır.
  3. C
    Eser sözleşmesinin ifa edilmemesinden kaynaklanan bedelsizlik iddiası mutlak bir defi niteliği taşıdığından, (X) bu durumu senedi elinde bulunduran herkese karşı ileri sürebilir.
  4. D
    Emre yazılı senetlerin devri kural olarak alacağın temliki hükümlerine tabi olduğundan, (X), ciranta (Y)'ye karşı sahip olduğu tüm şahsi savunma haklarını (Z)'ye karşı da aynen kullanabilir.
  5. E
    Temel ilişkinin sona ermesi, imzaların bağımsızlığı ilkesi uyarınca senetteki asıl borçlu olan (X)'in sorumluluğunu doğrudan düşürür ve senedin tahsili yalnızca ciranta (Y)'den istenebilir.

Cevap

Kıymetli evrakın soyutluk ilkesi gereği senet düzenlenmekle temel ilişkiden bağımsız bir nitelik kazandığından, (X)'in eser sözleşmesinin feshedildiğine yönelik savunması iyi niyetli hamil (Z)'ye karşı ileri sürülemez.
Kıymetli evrak hukukunda geçerli olan 'soyutluk (mücerretlik) ilkesi' uyarınca, senet düzenlenip verildikten sonra temel ilişkiden (örneğin satış veya eser sözleşmesinden) bağımsız bir hukuki varlık kazanır. Bu kural, senedin dolaşım güvenliğini sağlamak için getirilmiştir. Temel ilişkinin geçersiz olması veya feshedilmesi (bedelsizlik), sadece temel ilişkinin tarafları (olayda X ve Y) arasında ileri sürülebilen 'nispi (şahsi) bir defi'dir. Türk Ticaret Kanunu'na göre, asıl borçlu bu şahsi defileri, senedi devralan iyi niyetli üçüncü kişilere (hamil Z'ye) karşı ileri süremez. Bu nedenle X, sözleşmenin feshedildiği gerekçesiyle Z'ye ödeme yapmaktan kaçınamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki taraflar arasındaki hukuki ilişkilerin niteliğini belirlemek.
(X) ile (Y) arasında bir temel ilişki (eser sözleşmesi) ve bu ilişkiye dayanarak düzenlenmiş bir kambiyo senedi (bono) ilişkisi bulunmaktadır. (Z) ise senedi devralan üçüncü kişi konumundadır.
Kıymetli evrakın tarafları arasındaki temel ilişki ile kambiyo ilişkisinin ayrımını yapmak, sorunun çözümünün temelidir.
2
Kıymetli evrak hukukundaki 'soyutluk' (mücerretlik) ilkesini olaya uygulamak.
Soyutluk ilkesi gereği, kıymetli evrak düzenlenip ilk lehtara verildikten sonra, doğmasına neden olan temel ilişkiden bağımsızlaşır.
Bu ilke, kıymetli evrakın tedavül (dolaşım) kabiliyetini ve kamu güvenini sağlamak için kabul edilmiştir.
3
Temel ilişkideki eksikliklerin (bedelsizlik) kime karşı ileri sürülebileceğini değerlendirmek.
Eser sözleşmesinin feshedilmesi (bedelsizlik) nispi bir defi (şahsi defi) olup, kural olarak sadece temel ilişkinin tarafı olan (Y)'ye karşı ileri sürülebilir. Senedi devralan üçüncü kişi (Z)'nin kötü niyetli olduğu ispat edilmedikçe bu defi ona karşı ileri sürülemez.
Nispi defiler ancak işlemin tarafları arasında geçerlidir; dolaşım güvenliğini korumak adına iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Anahtar Kavram

Kıymetli Evrakta Soyutluk ve Nispi Defiler
Bu soruyu puanla

Konular

Kıymetli Evrakın Tanımı ve Temel Özellikleri

Bu konudan daha fazla soru