Ticaret hukuku uygulamasında kıymetli evrak; el değiştirme şekilleri, piyasadaki dolaşım (tedavül) esneklikleri ve borçlunun ödeme esnasında alacaklıyı saptama külfeti yönünden farklı statülere ayrılmıştır. Bir ticari uyuşmazlığa konu olan ve geçerli olarak düzenlenmiş üç farklı senet türü şunlardır:
I. Üzerinde lehtar ismi bulunmayan ve sadece taşıyana ödeneceği belirtilen bir çek.
II. Lehtar kısmında 'Aslı Demir' yazan ve metninde açıkça 'emre yazılı değildir' ibaresine yer verilen bir bono.
III. Lehtar hanesinde yalnızca 'Caner Yıldız' ismi bulunan ve başkaca hiçbir özel kayıt içermeyen bir poliçe.
Bu senetlerin sınıflandırılması ve devir özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?
- AIII numaralı senet, üzerinde lehtarın ismini açıkça barındırdığı için kanun gereği doğrudan nama yazılı kıymetli evrak grubuna dâhil olur ve tedavülü ancak temlik beyanıyla mümkündür.
- BI numaralı senedin üçüncü bir kişiye geçerli şekilde devredilebilmesi için senedin sadece teslim edilmesi yeterli olmayıp, arka yüzüne ciro şerhinin düşülmesi emredici bir yasal zorunluluktur.
- II numaralı senet nama yazılı evrak niteliği taşıdığından devri, zilyetliğin geçirilmesi ve yazılı bir devir (temlik) beyanı ile gerçekleşir; muhatabın (borçlunun) ifa sırasında hak sahipliğini araştırma yükümlülüğü en üst seviyededir.Cevap
- DHer üç senet türünde de tedavül güvenliğini sağlamak amacıyla, devir işlemlerinin senedin teslimiyle birlikte mutlaka alacağın temliki hükümlerine tabi yazılı bir sözleşmeyle yapılması şart koşulmuştur.
- EIII numaralı senedin ciro ve teslim yoluyla el değiştirmesi halinde senet hukuki nitelik değiştirerek kendiliğinden I numaralı senedin kategorisine girer ve hamiline yazılı evrak statüsü kazanır.
Cevap
Menfi emre kaydı taşıyan senedin nama yazılı evrak statüsüne geçerek temlik ve teslim yoluyla el değiştireceğini, ayrıca bu senet türünde borçlunun hak sahibini araştırma külfetinin en ağır seviyede olduğunu belirten ifade hukuken doğrudur.
Kıymetli evrak hukukunda, kanunen emre yazılı olan bir senede (örneğin bonoya) lehtar tarafından 'emre yazılı değildir' şeklinde bir menfi emre kaydı konulması, söz konusu senedi iradi olarak nama yazılı hale getirir (II numaralı senet). Nama yazılı senetlerin hukuken geçerli devri, zilyetliğin devri (teslim) ve alacağın temliki hükümlerine uygun yazılı bir devir beyanı ile sağlanır. Hak sahipliğinin ispatı bu senet türünde senedin zilyetliği ile doğrudan anlaşılamadığından, borçlunun ifa sırasında ibraz edenin hak sahibi olup olmadığını ve temlik silsilesinin geçerliliğini araştırma yükümlülüğü (teşhis fonksiyonu), diğer senet türlerine nazaran en kapsamlı ve en ağır olanıdır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kıymetli Evrakın Sınıflandırılması ve Devir Şartları