Soru

Zorluk: Çok zorKişiliğin Başlangıcı, Sona Ermesi ve Gaiplik

Kuvvetli bir ölüm tehlikesi içinde kaybolan ve kendisinden bir daha haber alınamayan (A)'nın eşi (B), olay anında hâmiledir. Olaydan yedi ay sonra çocuk (C) sağ ve tam olarak doğmuştur. (A) hakkında gaiplik kararı verilmesi ve bu durumun hukuki sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre doğrudur?

  1. A
    (A) hakkında gaiplik davası açılabilmesi için ölüm tehlikesinden itibaren en az beş yıl geçmesi gerekir ve gaiplik kararıyla birlikte (B) ile (A) arasındaki evlilik mahkemece re'sen feshedilmiş sayılır.
  2. B
    Gaiplik davası sonucunda verilecek mahkeme kararı ileriye etkili sonuç doğurur; bu nedenle (A)'nın kişiliği kararın kesinleştiği an sona erer ve bu tarihte zaten doğmuş olan (C) mirasçı sıfatını kazanamaz.
  3. C
    Mirasçılar tarafından gösterilmesi gereken 5 yıllık teminat süresi, gaiplik kararının ilan edildiği tarihte başlar ve (A) yaşasaydı 100 yaşına geleceği tarihe kadar her durumda devam eder.
  4. (A) hakkında gaiplik kararı verildiğinde, kişiliği ölüm tehlikesinin gerçekleştiği andan itibaren sona ermiş sayılır ve bu tarihte ana rahminde olan (C), sağ ve tam doğmak kaydıyla (A)'ya mirasçı olur.Cevap
  5. E
    (A)'nın durumu 'ölüm karinesi' kapsamında değerlendirilir ve mahkeme kararına gerek olmaksızın mülki amirin emriyle ölüm kaydı düşülür; bu durumda (C) babasının ölümünden sonra doğduğu için miras payı alamaz.

Cevap

Gaiplik kararının geriye etkili sonuç doğurması ve çocuğun sağ doğmak kaydıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahip olması nedeniyle, (A)'nın kişiliği kaza anında sona ermiş sayılır ve bu tarihte ana rahminde olan (C) mirasçı olur.
Türk Medeni Kanunu'na göre gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği günden başlayarak sonuç doğurur (geriye etkililik). Bu tarih itibarıyla ana rahminde olan çocuk (C), sağ ve tam doğmak kaydıyla hak ehliyetini hamileliğin başlangıcına kadar götürebildiği için mirasın açıldığı an hayatta sayılır ve (A)'ya mirasçı olur.

Adım Adım Çözüm

1
Gaiplik davası şartlarının ve bekleme süresinin analizi
Kuvvetli ölüm tehlikesi durumunda 1 yıl (TMK m. 33), uzun süre haber alamama durumunda 5 yıl bekleme süresi vardır.
Olayda uçak kazası gibi kuvvetli bir ölüm tehlikesi olduğu için 1 yıllık süre uygulanmalıdır.
2
Kişiliğin sona erme anının tespiti
Gaiplik kararı verildiğinde, hukuki sonuçlar ölüm tehlikesinin gerçekleştiği günden itibaren başlar (TMK m. 35/2).
Gaiplik kararının geriye etkili (retrospektif) olması kanuni bir zorunluluktur.
3
Cenin (nasciturus) hak ehliyetinin değerlendirilmesi
Çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanır (TMK m. 28).
Mirasın açıldığı anda ana rahminde olan çocuk, sağ ve tam doğduğunda mirasçı sıfatını kazanmış olur.
4
Sentez ve Karşılaştırma
Kişilik geriye dönük olarak kaza anında sona ererken, çocuk o an ana rahminde olduğu için mirasçı olur.
TMK m. 28, 35 ve 582 hükümlerinin birleşik uygulaması bu sonucu doğurur.

Anahtar Kavram

Gaipliğin Geriye Etkili Sonuçları ve Ceninin Hak Ehliyeti

Alternatif Yöntem

Olaydaki tarihleri bir zaman çizelgesi üzerinde işaretleyerek kararın 'geriye yürüyen etkisini' (T3 -> T1) ve ceninin 'hak ehliyetini kazandığı anı' (T0) görselleştirmek, karmaşık seçenekleri elemeyi kolaylaştırır.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla