Kişiliğin Başlangıcı, Sona Ermesi ve Gaiplik

18 soru

Soru 1Soru

Kuvvetli bir ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişi hakkında mahkemece verilen gaiplik kararı ve bu kararın hukuki sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ölüm tehlikesi nedeniyle gaipliğine karar verilen kişinin mirasçıları, mirası teslim aldıkları tarihten itibaren on yıl veya gaip yüz yaşına varıncaya kadar teminat göstermekle yükümlüdürler.

Cevap

Ölüm tehlikesi nedeniyle gaipliğine karar verilen kişinin mirasçıları, mirası teslim aldıkları tarihten itibaren on yıl veya gaip yüz yaşına varıncaya kadar teminat göstermekle yükümlüdürler.
Türk Medeni Kanunu'nun 584. maddesine göre, ölüm tehlikesi içinde kaybolanların mirasçıları on yıl, uzun süreden beri haber alınamayanların mirasçıları ise on beş yıl ve her hâlde gaibin yüz yaşına varmasına kadar teminat göstermekle yükümlüdürler. Bu nedenle on yıl ve yüz yaş kuralını içeren ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Gaiplik türüne göre bekleme sürelerini belirleme
Ölüm tehlikesi için 1 yıl, uzun süre haber alamama için 5 yıl beklenmelidir.
TMK Madde 33 gereği uygulama süreleri farklıdır.
2
Gaiplik kararının evliliğe etkisini analiz etme
Evlilik kendiliğinden sona ermez, fesih talebi şarttır.
Ölüm karinesinden farklı olarak gaiplik durumunda aile birliğinin korunması önceliklidir.
3
Miras teminat sürelerini kontrol etme
Ölüm tehlikesinde 10 yıl, uzun süre haber alamamada 15 yıl (ve her hâlde 100 yaş) kuralı geçerlidir.
TMK Madde 584 uyarınca mirasçıların hakları teminata bağlanmıştır.

Anahtar Kavram

Gaipliğin Maddi ve Şekli Şartları ile Hukuki Sonuçları

Daha Fazla Pratik

Ölüm karinesi ile gaiplik arasındaki yetki (idari/adli) farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 2Soru

Türk Medeni Kanunu uyarınca kişiliğin başlangıcı ve hak ehliyetinin kazanılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar; çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan başlayarak hak ehliyetine sahip olur.

Cevap

Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar; çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan başlayarak hak ehliyetine sahip olur.
Türk Medeni Kanunu'nun 28. maddesine göre, hukuk sistemimizde kişilik 'tam ve sağ doğum' ile başlar. Ancak hak ehliyeti bakımından istisnai bir durum öngörülmüştür; çocuk eğer sağ doğarsa, hak ehliyeti ana rahmine düştüğü andan itibaren başlamış sayılır. Bu durum özellikle miras hukukunda ceninin haklarının korunması açısından kritiktir.

Adım Adım Çözüm

1
Kişiliğin başlangıç anını belirle
TMK Madde 28/1 uyarınca kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu (anadan tamamen ayrıldığı) anda başlar.
Hukuk süjesi olmanın temel şartı doğumun tamamlanmış olmasıdır.
2
Hak ehliyetinin kazanılma anını ve şartını incele
TMK Madde 28/2 uyarınca çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahiptir.
Cenin, ileride sağ doğması durumunda geçmişe etkili olarak haklara sahip kılınarak korunmaktadır.

Anahtar Kavram

Kişilik ve Hak Ehliyeti Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Ceninin hak ehliyetini kazanması için gereken 'sağ doğum' şartının miras paylaşımındaki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru

Kuvvetli bir ölüm tehlikesi içinde kaybolan ve kendisinden bir daha haber alınamayan (A)'nın eşi (B), olay anında hâmiledir. Olaydan yedi ay sonra çocuk (C) sağ ve tam olarak doğmuştur. (A) hakkında gaiplik kararı verilmesi ve bu durumun hukuki sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (A) hakkında gaiplik kararı verildiğinde, kişiliği ölüm tehlikesinin gerçekleştiği andan itibaren sona ermiş sayılır ve bu tarihte ana rahminde olan (C), sağ ve tam doğmak kaydıyla (A)'ya mirasçı olur.

Cevap

Gaiplik kararının geriye etkili sonuç doğurması ve çocuğun sağ doğmak kaydıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetine sahip olması nedeniyle, (A)'nın kişiliği kaza anında sona ermiş sayılır ve bu tarihte ana rahminde olan (C) mirasçı olur.
Türk Medeni Kanunu'na göre gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği günden başlayarak sonuç doğurur (geriye etkililik). Bu tarih itibarıyla ana rahminde olan çocuk (C), sağ ve tam doğmak kaydıyla hak ehliyetini hamileliğin başlangıcına kadar götürebildiği için mirasın açıldığı an hayatta sayılır ve (A)'ya mirasçı olur.

Adım Adım Çözüm

1
Gaiplik davası şartlarının ve bekleme süresinin analizi
Kuvvetli ölüm tehlikesi durumunda 1 yıl (TMK m. 33), uzun süre haber alamama durumunda 5 yıl bekleme süresi vardır.
Olayda uçak kazası gibi kuvvetli bir ölüm tehlikesi olduğu için 1 yıllık süre uygulanmalıdır.
2
Kişiliğin sona erme anının tespiti
Gaiplik kararı verildiğinde, hukuki sonuçlar ölüm tehlikesinin gerçekleştiği günden itibaren başlar (TMK m. 35/2).
Gaiplik kararının geriye etkili (retrospektif) olması kanuni bir zorunluluktur.
3
Cenin (nasciturus) hak ehliyetinin değerlendirilmesi
Çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanır (TMK m. 28).
Mirasın açıldığı anda ana rahminde olan çocuk, sağ ve tam doğduğunda mirasçı sıfatını kazanmış olur.
4
Sentez ve Karşılaştırma
Kişilik geriye dönük olarak kaza anında sona ererken, çocuk o an ana rahminde olduğu için mirasçı olur.
TMK m. 28, 35 ve 582 hükümlerinin birleşik uygulaması bu sonucu doğurur.

Anahtar Kavram

Gaipliğin Geriye Etkili Sonuçları ve Ceninin Hak Ehliyeti

Alternatif Yöntem

Olaydaki tarihleri bir zaman çizelgesi üzerinde işaretleyerek kararın 'geriye yürüyen etkisini' (T3 -> T1) ve ceninin 'hak ehliyetini kazandığı anı' (T0) görselleştirmek, karmaşık seçenekleri elemeyi kolaylaştırır.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 4Soru

Türk Medeni Kanunu'na göre, bir kimsenin ölümüne kuvvetle muhtemel gözle bakılacak bir tehlike içinde kaybolması hâlinde, gaiplik kararı istenebilmesi için olay gününden itibaren en az ne kadar süre geçmiş olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1 yıl

Cevap

Ölümüne kuvvetle muhtemel gözle bakılacak bir tehlike içinde kaybolan kişiler için gaiplik davası açma süresi 1 yıldır.
Türk Medeni Kanunu'nun 33. maddesi uyarınca, gaiplik kararı istenebilmesi için, ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinden itibaren en az beş yıl geçmiş olması gerekir. Soruda açıkça 'ölümüne kuvvetle muhtemel gözle bakılacak bir tehlike' belirtildiği için doğru süre 1 yıldır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayın niteliğini tespit edin.
Soru, bir 'ölüm tehlikesi' içinde kaybolma durumundan bahsetmektedir.
Gaiplik süreleri, kaybolma nedenine göre (ölüm tehlikesi veya uzun süre haber alınamama) farklılık gösterir.
2
İlgili kanun maddesini (TMK m. 33) uygulayın.
Ölüm tehlikesi durumunda sürenin 1 yıl olduğu sonucuna varılır.
Kanun koyucu, ölüm riskinin yüksek olduğu durumlarda bekleme süresini daha kısa (1 yıl) tutmuştur.

Anahtar Kavram

Gaiplik Bekleme Süreleri

İpuçları

1
Gaiplik süreleri, kişinin kaybolma şekline göre değişir.

Daha Fazla Pratik

Gaipliğin mirasa ve evliliğe etkilerini incelemek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:30s
Soru 5Soru

Mirasbırakan (A)(A), 12.01.202612.01.2026 tarihinde vefat etmiştir. (A)(A)'nın vefatı sırasında gelini (B)(B) hamiledir; bebeğin babası olan ve (A)(A)'dan önce ölen (C)(C)'nin miras payı bu bebeğe geçecektir. Bebek (D)(D), 20.02.202620.02.2026 tarihinde biyolojik olarak annesinden tamamen ayrılarak (tamamıyla) dünyaya gelmiş; ancak tek bir nefes alıp ağladıktan hemen sonra hayatını kaybetmiştir.

Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre, bebek (D)(D)'nin kişilik kazanması ve (A)(A)'nın mirası üzerindeki hak sahipliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bebek (D)(D) sağ doğduğu için kişiliği başlamıştır ve mirasbırakanın ölümü anında henüz doğmamış olsa dahi sağ doğmak koşuluyla onun mirasçısı olur.

Cevap

Bebek sağ ve tam doğduğu için kişiliği başlamıştır ve mirasbırakanın ölümü anında henüz doğmamış olsa dahi, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazandığı için mirasçı olur.
Türk Medeni Kanunu'nun 2828. maddesi uyarınca kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ise çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan başlayarak hak ehliyetini elde eder. Olayda bebek tek bir nefes almış olsa bile sağ doğduğu için kişilik kazanmıştır. Miras hukukundaki kural gereği, mirasbırakandan önce ana rahmine düşmüş ve sonrasında sağ doğmuş olan bebek, mirasın açıldığı anda (ölüm anında) mirasçı sıfatına sahip olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kişiliğin başlangıç anını tespit etmek
TMK Madde 2828'e göre kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar.
Olayda bebek tek bir nefes alarak sağ doğmuş ve anneden ayrılarak tam doğumu gerçekleştirmiştir.
2
Hak ehliyetinin başlangıcını ve şartını değerlendirmek
Çocuk hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder.
Bu hüküm, henüz doğmamış olan fetüsün (nasciturus) haklarını geriye dönük olarak korur.
3
Mirasçılık sıfatını kontrol etmek
Mirasbırakanın ölümü anında ana rahminde olan ve sonrasında sağ doğan bebek mirasçı olur.
TMK Madde 584584 uyarınca mirasçı olabilmek için mirasın açıldığı anda sağ olmak gerekir; ancak ana rahmindeki çocuk sağ doğmak şartıyla mirasçı sıfatını kazanır.

Anahtar Kavram

Tam ve Sağ Doğumun Hukuki Sonuçları (Hak Ehliyeti ve Kişilik)
Soru 6Soru

Türk Medeni Kanunu uyarınca, hakkında gaiplik kararı verilen bir kimsenin mirasçıları, kendilerine teslim edilen tereke malları için belirli sürelerle teminat göstermekle yükümlüdürler.

Buna göre, söz konusu teminat yükümlülüğü her hâlde aşağıdaki sürelerden hangisinin dolmasıyla ortadan kalkar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gaibin doğumundan itibaren 100100 yılın geçmesiyle

Cevap

Gaibin doğumundan itibaren 100100 yılın geçmesiyle (yüz yaşına varmasıyla) teminat yükümlülüğü her hâlde sona erer.
Türk Medeni Kanunu'nun 584584. maddesi uyarınca, hakkında gaiplik kararı verilen kişinin mirasçıları malları teslim alırken teminat göstermek zorundadır. Bu teminat; ölüm tehlikesi durumunda 55 yıl, uzun süredir haber alınamama durumunda 1515 yıl sonra ortadan kalkar. Ancak kanun koyucu, gaibin 100100 yaşına varması beklenen sürenin dolmasıyla teminatın hiçbir ek şarta bakılmaksızın (her hâlde) sona ereceğini hükme bağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Gaiplikte teminat sürelerini düzenleyen ilgili kanun maddesini belirle.
Türk Medeni Kanunu Madde 584584 (Mirasçıların teminat yükümlülüğü).
Mirasçıların malları geri verme yükümlülüğünün sınırlarını tespit etmek gerekir.
2
Kanunda belirtilen özel ve genel süreleri karşılaştır.
Ölüm tehlikesinde 55 yıl, haber alınamamada 1515 yıl ve her hâlde 100100 yaş sınırı mevcuttur.
Soru kökündeki 'her hâlde' ifadesi, diğer sürelerden bağımsız olan nihai sınırı sormaktadır.

Anahtar Kavram

Gaiplikte Mirasçıların Teminat Yükümlülüğü ve Sona Erme Süreleri
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru

01.01.202501.01.2025 tarihinde meydana gelen şiddetli bir deprem sırasında, ikamet ettiği binanın tamamen yıkılmasıyla enkaz altında kalan ve yapılan tüm arama çalışmalarına rağmen kendisinden bir daha haber alınamayan (A)(A) hakkında gaiplik kararı verilmesi istemiyle mahkemeye başvurulmuştur. Türk Medeni Kanunu uyarınca, bu sürece ve gaiplik kararının hükümlerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahkemece verilecek gaiplik kararı, kişiliğin sona ermesine ilişkin hukuki sonuçlarını ölüm tehlikesinin gerçekleştiği andan itibaren doğurur.

Cevap

Gaiplik kararının sonuçlarının ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak doğacağını belirten ifade doğrudur.
Türk Medeni Kanunu'nun 35. maddesi uyarınca, gaiplik kararının sonuçları, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak doğar. Bu durum gaiplik kararının geçmişe etkili olduğunu ve kişiliğin sona ermesine bağlı miras ve diğer hukuki sonuçların bu andan itibaren başladığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Adım 1: Olayın niteliğini ve kaybolma şeklini belirleyin.
Sonuç: Kişi deprem gibi bir 'ölüm tehlikesi' içinde kaybolmuştur.
Neden: Ölüm tehlikesi durumunda bekleme süresi 1 yıl, uzun süredir haber alınamama durumunda ise 5 yıldır (TMK m. 33).
2
Adım 2: Gaiplik kararının zaman bakımından etkisini değerlendirin.
Sonuç: Kararın geçmişe etkili (retroaktif) olduğu saptanır.
Neden: TMK m. 35 uyarınca, gaiplik kararının sonuçları tehlike veya son haber anından itibaren doğar.
3
Adım 3: Evlilik ve kişilik üzerindeki sonuçları ayırt edin.
Sonuç: Evliliğin feshinin ayrı bir talep gerektirdiği ve kişiliğin ancak kararla (geçmişe etkili olarak) sonlandığı anlaşılır.
Neden: Gaiplik, ölüm karinesinden farklı olarak yargısal bir süreç gerektirir ve evliliği doğrudan bitirmez.

Anahtar Kavram

Gaiplik Kararının Geçmişe Etkili Olması (Retroaktif Etki)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru

20192019 yılında eğitim amacıyla yurt dışına giden ve son olarak 15.01.202015.01.2020 tarihinde ailesiyle iletişim kuran (A)(A)'dan o tarihten beri hiçbir haber alınamamıştır. Yapılan tüm resmi yazışmalar ve araştırmalar neticesiz kalmıştır. (A)(A)'nın Türkiye'de kalan eşi (B)(B), gaiplik kararı ile birlikte evliliğini de sonlandırmak istemektedir.

Bu hukuki durumla ilgili Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (B)(B), gaiplik davası ile birlikte veya ayrı bir dava açarak mahkemeden evliliğin feshini istemedikçe evlilik birliği sona ermez.

Cevap

Gaiplik durumunda evlilik kendiliğinden sona ermez; gaiplik davasıyla birlikte veya ayrı bir dava ile mahkemeden evliliğin feshi talep edilmelidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 131131. maddesi uyarınca gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, gaiplik davasıyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile mahkemeden evliliğin feshini talep etmelidir. Mahkemece fesih kararı verilmedikçe evlilik hukuken devam eder ve sağ kalan eş yeniden evlenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki gaiplik türünü belirle.
Uzun süreden beri haber alınamama durumu.
Kişi bir tehlike anında değil, normal bir süreçte izini kaybettirmiş ve kendisinden 55 yıl boyunca haber alınamamıştır.
2
Gereken bekleme süresini kontrol et.
Son haber tarihinden itibaren 55 yıl.
TMK m. 3232 uyarınca uzun süreli haber alınamama durumunda dava açmak için 55 yıl geçmesi zorunludur.
3
Gaipliğin evliliğe etkisini analiz et.
Evlilik kendiliğinden bitmez, fesih davası şarttır.
TMK m. 131131 uyarınca gaiplik kararı evliliği otomatik olarak sonlandırmaz; sağ kalan eşin mahkemeden fesih istemesi gerekir.

Anahtar Kavram

Gaiplik Kararının Evliliğe Etkisi ve Fesih Zorunluluğu
Soru 9Soru

01.05.202501.05.2025 tarihinde gerçekleşen bir gemi kazası sonucunda denizde kaybolan ve kendisinden bir daha haber alınamayan (A)(A) hakkında, mirasçılarının başvurusu üzerine yetkili mahkemece gaiplik kararı verilmiştir. (A)(A)'nın kaybolduğu tarihte eşi (B)(B) hamile olup, çiftin çocukları (C)(C), kazadan altı ay sonra 15.11.202515.11 .2025 tarihinde sağ olarak dünyaya gelmiştir.

Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca, bu olayda (A)(A)'nın kişiliğinin sona ermesi ve çocuk (C)(C)'nin mirasçılığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği andan itibaren geçmişe etkili sonuç doğurur; bu nedenle çocuk (C)(C) sağ doğmakla babasına mirasçı olur.

Cevap

Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği kaza anından itibaren geçmişe etkili sonuç doğurduğu için, bu tarihte ana rahminde olan ve sonradan sağ doğan çocuk babasına mirasçı olur.
Türk Medeni Kanunu'nun 35/235/2. maddesine göre, gaiplik kararı verildiğinde ölüme bağlı haklar, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur. Olayda gemi kazası 01.05.202501.05.2025 tarihinde gerçekleştiği için (A)(A)'nın kişiliği bu tarihte sona ermiş sayılır. Aynı Kanun'un 2828. maddesi uyarınca çocuk, tam ve sağ doğmak şartıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyeti kazandığı için, kaza anında henüz doğmamış olsa dahi sağ doğmakla babasına mirasçı olur.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki gaiplik türünü ve bekleme süresini belirleme
Gemi kazası bir 'ölüm tehlikesi' durumudur ve dava açmak için olaydan itibaren 11 yıl geçmesi gerekir.
TMK m. 33 uyarınca ölüm tehlikesinde başvuru süresi 1 yıldır.
2
Gaiplik kararının kişiliğin sona ermesi üzerindeki zaman etkisini analiz etme
Gaiplik kararı verildiğinde, kişiliğin sona erme anı mahkeme tarihi değil, ölüm tehlikesi anıdır (01.05.202501.05.2025).
TMK m. 35/2 gereği gaiplik kararı geçmişe yürür.
3
Ceninin hak ehliyeti ve mirasçılık durumunu değerlendirme
Çocuk (C)(C), kaza anında ana rahmindedir ve sağ doğduğu için kaza anından itibaren hak ehliyeti kazanarak mirasçı olur.
TMK m. 28/2 ve m. 582 uyarınca sağ doğan çocuk cenin olduğu döneme ait miras haklarını kazanır.

Anahtar Kavram

Gaiplik Kararının Geçmişe Etkisi ve Nasciturus Hakları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru

AA, 15.05.202515.05.2025 tarihinde çıktığı bir dağ yürüyüşünde meydana gelen çığ felaketi sonucunda kaybolmuş; yapılan tüm arama çalışmalarına rağmen kendisine ulaşılamamıştır. AA'nın eşi bu esnada hamiledir ve olaydan 55 ay sonra çocuk BB sağ olarak dünyaya gelmiştir. Bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çocuk BB, sağ doğmuş olması sebebiyle babasına mirasçı olabilir; AA hakkında ise olaydan 11 yıl sonra gaiplik kararı istenebilir.

Cevap

Çocuğun sağ doğmasıyla babasına mirasçı olabileceğini ve ölüm tehlikesi (çığ felaketi) durumunda gaiplik davası için bir yıllık bekleme süresi öngörüldüğünü belirten ifade doğrudur.
Türk Medeni Kanunu'na göre, kişilik sağ ve tam doğumla başlasa da, hak ehliyeti sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düşüldüğü andan itibaren kazanılır. Bu durum henüz doğmamış olan çocuğun (ceninin) babasına mirasçı olmasını sağlar. Ayrıca, çığ felaketi gibi ölümüne kuvvetle muhtemel bakılacak tehlikeler içinde kaybolan kişiler için gaiplik davası açma süresi, olayın üzerinden 11 yıl geçmesiyle başlar.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki kaybolma biçimini hukuksal olarak nitelendirmek.
Çığ felaketi bir 'ölüm tehlikesi' teşkil eder; dolayısıyla durum 'gaiplik' kapsamına girer.
Ölümün kesin olduğu durumlarda ölüm karinesi, kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda gaiplik hükümleri uygulanır.
2
Gaiplik davası için gereken süreyi ve yetkili merciyi belirlemek.
Ölüm tehlikesi üzerinden 11 yıl geçince Sulh Hukuk Mahkemesi'nden gaiplik istenebilir.
Türk Medeni Kanunu Madde 3333 uyarınca ölüm tehlikesinde bekleme süresi 11 yıldır.
3
Henüz doğmamış çocuğun hak durumunu (nasciturus) değerlendirmek.
Çocuk sağ doğduğu takdirde ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanır ve mirasçı olur.
Türk Medeni Kanunu Madde 2828 uyarınca hak ehliyeti, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düşüldüğü anda başlar.

Anahtar Kavram

Gaiplik süreleri ve hak ehliyetinin başlangıç koşulları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru

Türk Medeni Kanunu'na göre, bir kimsenin ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolması hâlinde, cesedi bulunamamış olsa bile o yerin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülmesine ne ad verilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ölüm karinesi

Cevap

Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren bir durumda kaybolan ve cesedi bulunamayan kişiler için mülki amir emriyle uygulanan statü 'ölüm karinesi' olarak adlandırılır.
Türk Medeni Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca, bir kimse ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile o yerin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülür. Bu işleme 'ölüm karinesi' denir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki kaybolma niteliğini belirle
Ölüme 'kesin gözle' bakılacak bir durum söz konusudur.
Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 31, 'kesin gözle bakılacak durum' ile 'ölüm tehlikesi' (gaiplik) ayrımını net bir şekilde yapar.
2
Kararı veren makamı kontrol et
Mahallin en büyük mülki amiri (Vali veya Kaymakam).
Ölüm karinesinde gaipliğin aksine mahkeme kararına gerek yoktur; idari bir işlemle nüfus kütüğüne kayıt düşülür.

Anahtar Kavram

Ölüm Karinesi
Soru 12Soru

Türk Medeni Kanunu uyarınca, kendisinden uzun süreden beri haber alınamayan bir kimse hakkında gaiplik kararı istenebilmesi için son haber alma tarihinden itibaren geçmesi gereken asgari süre kaç yıldır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 55 yıl

Cevap

Kendisinden uzun süreden beri haber alınamayan bir kimse için gaiplik davası açılabilmesi için son haber alma tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması gerekir.
Türk Medeni Kanunu'nun 32. maddesine göre, gaiplik kararı istenebilmesi için ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber alma gününün üzerinden en az beş yıl geçmiş olması şarttır. Soru kökünde 'uzun süreden beri haber alınamama' durumu sorulduğu için doğru cevap beş yıldır.

Adım Adım Çözüm

1
Olayın niteliğini belirlemek
Durumun 'ölüm tehlikesi' mi yoksa 'uzun süreli haber alamama' mı olduğu tespit edilir.
Gaiplik süreleri olayın türüne göre farklılık gösterir.
2
Yasal süreyi uygulamak
Türk Medeni Kanunu Madde 32 uyarınca haber alamama durumunda 55 yıllık süre uygulanır.
Kanun koyucu haber alamama durumunda, ölüm tehlikesine (11 yıl) göre daha uzun bir bekleme süresi öngörmüştür.

Anahtar Kavram

Gaiplik Bekleme Süreleri
Tahmini Süre:45s
Soru 13Soru

(A)(A), 01.01.202401.01.2024 tarihinde gerçekleşen bir deniz kazasında, ölümüne kuvvetle muhtemel gözle bakılacak bir tehlike içinde kaybolmuştur. (A)(A)'nın eşi (B)(B), (A)(A)'nın kaybolmasından sonra 01.03.202401.03.2024 tarihinde hâmile olduğunu öğrenmiş ve müşterek çocukları (C\c)(Ç), 01.10.202401.10 .2024 tarihinde tam ve sağ olarak dünyaya gelmiştir. Bu süreçte (A)(A)'nın babası (M)(M), 01.06.202401.06 .2024 tarihinde vefat etmiştir. (A)(A) hakkında yetkili mahkemece 01.01.202601.01 .2026 tarihinde gaiplik kararı verilmiştir. Bu hukuki duruma ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (C\c)(Ç), tam ve sağ doğmak şartıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazandığı ve (A)(A) hakkındaki gaiplik kararı geçmişe etkili olduğu için, (C\c)(Ç) dedesi (M)(M)'ye halefiyet yoluyla mirasçı olur.

Cevap

Çocuk, sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyeti kazandığı ve gaiplik kararı geçmişe (kaza anına) etkili olduğu için, çocuk dedesine halefiyet yoluyla mirasçı olur.
Doğru seçenek, Türk Medeni Kanunu'nun iki temel kuralını birleştirir: Birincisi, hak ehliyetinin tam ve sağ doğmak şartıyla ana rahmine düşüldüğü an başlaması; ikincisi ise gaiplik kararının geçmişe etkili olarak tehlike anından itibaren hüküm doğurmasıdır. Bu iki kural uyarınca çocuk, babasının 'hukuken' öldüğü varsayılan tarihte ve dedesinin gerçek ölüm tarihinde sağ bir hak süjesidir ve babasının yerine geçerek mirasçı olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kişiliğin başlangıcını değerlendir.
Türk Medeni Kanunu m. 2828 gereği, çocuk tam ve sağ doğduğu için hak ehliyeti ana rahmine düştüğü ana (01.01.202401.01.2024 öncesine) kadar geri gider.
Ceninin hak süjesi olabilmesi için tam ve sağ doğum gerçekleşmelidir.
2
Gaiplik kararının hukuki sonuçlarının başlangıcını belirle.
TMK m. 3535 uyarınca gaiplik kararı geçmişe etkilidir ve olayda ölüm tehlikesinin gerçekleştiği 01.01.202401.01 .2024 tarihinde hüküm doğurur.
Gaiplik, ölüm karinesinden farklı olarak yargısal bir karar olsa da sonucu kaza anına kadar uzanır.
3
Mirasın açıldığı andaki sağ olma şartını kontrol et.
01.06.202401.06.2024 tarihinde (M öldüğünde), A hukuken ölü (gai) sayılırken, Ç ana rahminde sağ bir süjedir.
Mirasçı olabilmek için muris öldüğünde sağ olmak veya en azından cenin halinde olmak gerekir.
4
Miras paylaşımını gerçekleştir.
A, M'den önce ölmüş sayıldığı için onun miras payı halefiyet yoluyla kendi altsoyu olan Ç'ye geçer.
Miras hukukundaki halefiyet ilkesi gereği, önceden ölen altsoyun payı kendi çocuklarına geçer.

Anahtar Kavram

Hak ehliyetinin başlangıcı ve gaiplik kararının geçmişe etkili olması.

Daha Fazla Pratik

Gaipliğin mirasçılar üzerindeki etkisini pekiştirmek için 'güvence karşılığı teslim' sürelerini (55 ve 1515 yıl) inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Olaydaki tarihleri bir zaman çizelgesi üzerinde işaretleyerek mirasın açıldığı tarih (01.06.202401.06 .2024) ile gaiplik kararının geçmişe etkili olduğu tarihi (01.01.202401.01 .2024) karşılaştırmak çözümü kolaylaştırır.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 14Soru

(A)(A) ve (B)(B) kardeştir. 01.01.202501.01.2025 tarihinde birlikte çıktıkları bir uçak yolculuğunda uçak okyanusa düşmüştür. Kazadan iki gün sonra (A)(A)'nın cesedine ulaşılmış ve ölümü sicile işlenmiş; ancak (B)(B)'ye dair tüm aramalara rağmen hiçbir ize rastlanamamıştır. (A)(A)'nın (B)(B) dışında hiçbir yasal mirasçısı bulunmamaktadır; (B)(B)'nin ise tek mirasçısı arkadaşı (C)(C)'dir. 02.03.202602.03 .2026 tarihi itibarıyla gerçekleşen hukuki süreç ve mirasın intikali ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (B) hakkında gaiplik kararı verilmesi durumunda, gaipliğin etkisi tehlike anına kadar geriye yürüyeceğinden ve aksi ispatlanamadığı sürece (A) ile (B) birlikte ölmüş sayılacağından, (B) (A)’ya mirasçı olamaz.

Cevap

Gaiplik kararının geçmişe etkili olması ve birlikte ölüm karinesi uyarınca (B), (A)'ya mirasçı olamaz.
Doğru yanıt, gaiplik kararının geçmişe etkili sonuç doğurması (TMK m. 35) ve hangisinin önce öldüğü ispatlanamayan kişilerin aynı anda ölmüş sayılması (TMK m. 29/2) kurallarının sentezidir. Olayda (A) ve (B) aynı kaza sonucunda hayatını kaybetmiş/kaybolmuştur. (B) hakkında verilecek gaiplik kararı ile ölüm tarihi kaza anına çekileceğinden, (A) ve (B) birbirine mirasçı olamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Olayın hukuki niteliğini belirlemek
(B)'nin durumu 'ölümüne kuvvetle muhtemel' bir tehlike olduğundan TMK m. 32 uyarınca gaiplik kapsamında değerlendirilir.
Ceset bulunamadığı ve kesin ölüm ispatlanamadığı için gaiplik davası açılması zorunludur.
2
Bekleme süresini kontrol etmek
Olay tarihinden (01.01.202501.01.2025) itibaren 11 yıllık süre (01.01.202601.01.2026) dolmuştur.
Ölüm tehlikesi durumunda dava açmak için tehlike anından itibaren 1 yıl geçmelidir.
3
Gaiplik kararının sonuçlarını analiz etmek
Mahkeme gaiplik kararı verirse, ölüm anı tehlike anı olan 01.01.202501.01.2025 olarak kabul edilir.
TMK m. 35/1 uyarınca gaiplik kararı geçmişe etkili sonuç doğurur.
4
Birlikte ölüm karinesini uygulamak
(A) ve (B) aynı olayda ölmüş/kaybolmuş olduklarından ve hangisinin önce öldüğü ispatlanamadığından birlikte ölmüş sayılırlar.
TMK m. 29/2 uyarınca birlikte ölenler birbirine mirasçı olamazlar.

Anahtar Kavram

Gaipliğin Geçmişe Etkisi ve Birlikte Ölüm Karinesi İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Gaiplik kararının evliliğe etkisi ile mirasın iadesi süreleri arasındaki farkları inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 15Soru

Türk Medeni Kanunu'na göre, hakkında gaiplik kararı verilen bir kimsenin evliliğinin hukuki durumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Evliliğin sona ermesi için mahkemeden ayrıca evliliğin feshine karar verilmesi gerekir.

Cevap

Hakkında gaiplik kararı verilen bir kimsenin evliliğinin sona ermesi için mahkemeden ayrıca evliliğin feshine dair karar alınması zorunludur.
Türk Medeni Kanunu'nun 131. maddesine göre, hakkında gaiplik kararı verilen bir kimsenin eşi, evlilik mahkemece feshedilmedikçe yeniden evlenemez. Gaiplik, kişiliği kesin olarak sona erdirmediği için evlilik bağı kendiliğinden kopmaz; sağ kalan eşin bu bağı mahkeme yoluyla koparması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Gaipliğin evlilik üzerindeki hukuki sonuçlarını düzenleyen kanun hükmünü tespit etmek.
Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 131 incelendiğinde, gaiplik kararının evliliği doğrudan sona erdirmediği görülür.
Gaiplik, ölüm karinesinden farklı olarak bir 'kuvvetli ölüm ihtimali' üzerine kuruludur; bu nedenle evliliğin devamı veya sonlanması eşin iradesine bırakılmıştır.
2
Evliliğin sona ermesi için izlenmesi gereken yasal yolu belirlemek.
Eşin, gaiplik davasıyla birlikte veya daha sonra ayrıca açacağı bir dava ile mahkemeden 'evliliğin feshini' talep etmesi gerekir.
Hukuk düzeni, fesih kararı alınana kadar mevcut evliliği geçerli sayarak tarafların haklarını korumayı amaçlar.

Anahtar Kavram

Gaipliğin Evliliğe Etkisi
Tahmini Süre:45s
Soru 16Soru

01.01.202401.01.2024 tarihinde gerçekleşen bir maden kazasında, göçük altında kalan ve kendisinden bir daha haber alınamayan (A)(A) hakkında, yasal süreler beklendikten sonra gaiplik kararı verilmiştir. (A)(A)’nın eşi (B)(B), kazadan sonra 10.02.202410.02.2024 tarihinde çiftin çocuğu (C)(C)’yi tam ve sağ olarak dünyaya getirmiş; ancak bebek (C)(C) doğumdan iki saat sonra vefat etmiştir. (A)(A)’nın babası (D)(D) ise 15.01.202415.01 .2024 tarihinde vefat etmiştir.

Bu verilere göre, (D)(D)'nin mirasının paylaşımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (A)(A) hakkında gaiplik kararı verildiği için, (A)(A) babası (D)(D)'nin mirasçısı olamaz; ancak (C)(C) tam ve sağ doğduğu için babası (A)(A)'yı temsil ederek (D)(D)'ye mirasçı olur.

Cevap

(A)(A)'nın babasından önce öldüğü kabul edilir ve mirası, sağ doğarak hak ehliyetini kazanmış olan çocuğu (C)(C) babasını temsil ederek devralır.
Türk Medeni Kanunu'na göre gaiplik kararının sonuçları, ölüm tehlikesi anından itibaren (geriye etkili olarak) hüküm doğurur. Bu nedenle (A)(A), babası (D)(D)'nin vefat ettiği 15.01.202415.01.2024 tarihinde hukuken ölü kabul edildiğinden ona mirasçı olamaz. Ancak (A)(A)'nın çocuğu (C)(C), mirasın açıldığı tarihte henüz doğmamış olsa da, ana rahminde olduğu ve sonrasında tam ve sağ doğduğu için hak ehliyetini kazanmış sayılır. Miras hukukundaki temsil ilkesi gereği (C)(C), babası (A)(A)'nın payını alarak dedesi (D)(D)'ye mirasçı olur.

Adım Adım Çözüm

1
(A)(A)'nın hukuki ölüm tarihinin belirlenmesi.
(A)(A)'nın ölüm tarihi 01.01.202401.01.2024 olarak kabul edilir.
Türk Medeni Kanunu m. 3535 uyarınca gaiplik kararının etkileri ölüm tehlikesi anına kadar geriye gider.
2
(D)(D)'nin mirasının açıldığı andaki mirasçıların tespiti.
(A)(A), (D)(D)'den önce ölmüş kabul edildiği için mirasçı olamaz.
Mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında (15.01.202415.01.2024) sağ olmak şarttır.
3
(C)(C)'nin mirasçılık durumunun incelenmesi.
(C)(C), babası (A)(A)'yı temsil ederek dedesi (D)(D)'ye mirasçı olur.
Cenin, sağ doğmak kaydıyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanır ve babasının yerine geçerek mirasçı olur.

Anahtar Kavram

Gaipliğin Geriye Etkisi ve Ceninin Hak Ehliyeti
Soru 17Soru

15.01.202615.01.2026 tarihinde açık denizde seyir halindeyken büyük bir patlama sonrası infilak ederek batan bir petrol tankerinde bulunan mühendis (A)(A)'dan o tarihten beri haber alınamamıştır. Tankerin tamamen yanarak okyanusun derinliklerine gömülmesi ve arama çalışmalarında hiçbir yaşam belirtisine rastlanmaması üzerine, (A)(A)'nın sağ kurtulmasının imkânsız olduğu sonucuna varılmıştır. Cesedine ulaşılamayan (A)(A) hakkında, mahallin en büyük mülki idare amirinin emriyle nüfus kütüğüne "ölü" kaydı düşülmüştür.

Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca, bu hukuki durumun niteliği ve sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Söz konusu durum bir "ölüm karinesi"dir; (A)(A)'nın kişiliği mahkeme kararına gerek olmaksızın sona erer ve evlilik kendiliğinden fesholur.

Cevap

Söz konusu durum bir ölüm karinesidir; bu nedenle mahkeme kararına gerek kalmaksızın kişilik sona erer ve evlilik kendiliğinden fesholur.
Türk Medeni Kanunu'nun 3131. maddesine göre, bir kimse ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile o yerin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülür. Bu durum "ölüm karinesi"dir. Ölüm karinesi sonucunda kişilik sona erer, miras teminatsız olarak açılır ve evlilik kendiliğinden sona erer; gaiplikteki gibi bekleme süresi, mahkeme kararı veya ilan şartı aranmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Olayın mahiyetini analiz et.
Gemi infilak etmiş ve sağ kurtulmak imkânsızdır; bu durum "ölümüne kesin gözle bakılmayı" gerektirir.
Hukuki yolun gaiplik mi yoksa ölüm karinesi mi olduğunu belirlemek için hayatta kalma ihtimali değerlendirilmelidir.
2
Uygulanacak hukuki kurumu belirle.
TMK m. 31 uyarınca mülki idare amirinin emriyle ölüm karinesi uygulanır.
Ölümüne kesin gözle bakılan hallerde ceset bulunmasa dahi idari bir kararla ölü kaydı düşülebilir.
3
Hukuki sonuçları değerlendir.
Kişilik sona erer, miras açılır ve evlilik kendiliğinden sona erer.
Ölüm karinesi, gerçek ölümün tüm sonuçlarını mahkeme kararına gerek duymaksızın doğurur.

Anahtar Kavram

Ölüm Karinesi ve Gaiplik Ayrımı
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 18Soru

Bir kimya fabrikasında mühendis olarak çalışan (M)(M), fabrikada meydana gelen ve tesisi tamamen yok eden büyük bir patlama sırasında reaktör odasında bulunmaktadır. Olay sonrasında yapılan tüm arama kurtarma çalışmalarında (M)(M)'ye ait herhangi bir cesede veya kalıntıya ulaşılamamış, ancak patlama anında söz konusu odada bulunduğu güvenlik kameraları ile kesin olarak tespit edilmiştir.

Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre, (M)(M)'nin hukuki durumu ve kişiliğinin sona ermesiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren bir durum içinde kaybolduğu için ölüm karinesi hükümleri uygulanır ve mahallin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşülür.

Cevap

Doğru seçenek, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren bir durum içinde kaybolduğu için ölüm karinesi hükümlerinin uygulanacağını ve mahallin en büyük mülki amirinin emriyle kütüğe ölü kaydı düşüleceğini belirten seçenektir.
Türk Medeni Kanunu'nun 31. maddesine göre; bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile gerçekten ölmüş sayılır (Ölüm karinesi). Bu gibi durumlarda kişi hakkında yargısal bir süreç işletilerek gaiplik kararı alınmasına gerek yoktur. İşlem tamamen idaridir; o yerin en büyük mülki amirinin (örneğin vali veya kaymakam) emriyle ilgilinin nüfus kütüğüne doğrudan ölü kaydı düşülür ve kişi miras dahil tüm hukuki işlemlerde tıpkı cesedi bulunmuş gibi ölmüş kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki kaybolma durumunun hukuki niteliğini belirlemek
(M)(M), büyük bir patlamanın merkezinde kalarak kaybolmuştur. Cesedi bulunamamış olsa da olaydan sağ kurtulma ihtimali yoktur.
Olayın kuvvetli ölüm tehlikesi mi (gaiplik) yoksa ölüme kesin gözle bakılacak bir durum mu (ölüm karinesi) olduğunu doğru ayırt etmek, uygulanacak hukuki prosedürü belirler.
2
Ölüm karinesinin hukuki sonucunu ve usul kurallarını uygulamak
Ölüm karinesinde kişinin gerçekten ölmüş olduğu kabul edilir. Bu işlem için mahkeme kararı, bekleme süresi, ilan veya teminat gerekmez. Karar, idari bir makam olan mülki amir tarafından verilir.
Türk Medeni Kanunu madde 31'e göre ölüm karinesi hallerinde mahallin en büyük mülki amirinin emri doğrudan ölü kaydı düşülmesi için yeterlidir.

Anahtar Kavram

Ölüm Karinesi ve Gaiplik Ayrımı
Kişiliğin Başlangıcı, Sona Ermesi ve Gaiplik Alıştırma Soruları — KPSS Hukuk | Examkin