Soru

Zorluk: OrtaDürüstlük Kuralı (Objektif İyiniyet)

(K), müteahhit (M) ile yaptığı kat karşılığı inşaat sözleşmesinde, mutfakta kullanılacak mermerlerin "X ocaklarından çıkarılan" birinci sınıf mermer olmasını kararlaştırmıştır. (M), inşaatı tamamlar ancak mutfakta aynı kalitede, renkte ve değerde olan "Y ocaklarından çıkarılan" mermerleri kullanır. Daireyi bu haliyle teslim alan ve iki yıl boyunca hiçbir itirazda bulunmaksızın kullanan (K), daha sonra (M) ile aralarında çıkan farklı bir ticari husumeti bahane ederek, sözleşmeye tam uyulmadığı gerekçesiyle mermerlerin sökülüp X ocaklarından çıkarılan mermerlerle değiştirilmesini talep eder. Mermerlerin sökülüp değiştirilmesi (M) açısından devasa bir masraf gerektirmekte iken, bu değişikliğin (K)’ya sağlayacağı estetik veya ekonomik menfaat yok denecek kadar azdır.

Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri dikkate alındığında, bu olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. (K)’nın mermerlerin değiştirilmesini talep etmesi, yarar ve zarar arasındaki aşırı oransızlık ile çelişkili davranış nedeniyle hakkın kötüye kullanılması teşkil eder ve hukuk düzenince korunmaz.Cevap
  2. B
    (K), sözleşmeden doğan ifa talep etme hakkını kullandığından, bu hakkın kullanımı sırf (M)'ye zarar verme amacı taşıdığı açıkça ispatlanmadıkça hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilemez.
  3. C
    (M)'nin mermerleri takarken aynı kalitede olduklarına inanması ve hileli bir amacı olmaması, hakların kullanılmasında geçerli olan subjektif iyiniyet kuralı gereğince onu sorumluluktan kurtarır.
  4. D
    Daireyi teslim alırken mermerlerin farklı ocaktan geldiğini bilmeyen (K)'nın bu durumdaki objektif iyiniyeti korunacağından, (M) mermerleri ne pahasına olursa olsun değiştirmekle yükümlüdür.
  5. E
    Mevcut uyuşmazlıkta sözleşmeye aykırılık bulunmasına rağmen kanunda açık bir hüküm olmadığından, hakim takdir yetkisini değil hukuk yaratma yetkisini kullanarak sözleşmeyi iptal etmelidir.

Cevap

(K)’nın talebinin yarar ve zarar arasındaki aşırı oransızlık ile çelişkili davranış nedeniyle hakkın kötüye kullanılması teşkil ettiği ve hukuk düzenince korunmayacağı yönündeki ifade doğrudur.
Türk Medeni Kanunu Madde 2'ye göre herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Olayda (K)'nın iki yıl boyunca hiçbir itirazda bulunmayıp sessiz kalması ve ardından başka bir husumetten dolayı mermerlerin sökülmesini istemesi 'çelişkili davranış yasağına' (venire contra factum proprium) aykırıdır. Ayrıca, mermerlerin sökülüp yeniden takılmasının (M)'ye vereceği zarar çok büyükken, (K)'nın elde edeceği menfaat yok denecek kadar azdır. Bu yarar ve zarar arasındaki aşırı oransızlık da hakkın kötüye kullanılmasının tipik bir görünümüdür. Dolayısıyla (K)'nın bu talebi hukuk düzenince korunmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki uyuşmazlığın hukuki niteliğini tespit etmek
Taraflar arasında geçerli bir sözleşme vardır ve (K) sözleşmeden doğan bir hakkını (aynen ifa) talep etmektedir.
Hangi hukuk kuralının uygulanacağını belirlemek için olayın temeli anlaşılmalıdır.
2
Hakkın kullanılma şeklini TMK m. 2 (Dürüstlük Kuralı) çerçevesinde değerlendirmek
(K)'nın bu hakkı kullanmasında elde edeceği menfaat ile (M)'nin uğrayacağı devasa zarar arasında aşırı bir oransızlık bulunmaktadır.
Hakların kullanılmasında sınır, dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağıdır.
3
Dürüstlük kuralının alt ilkelerini (çelişkili davranış yasağı ve yarar-zarar dengesi) olaya uygulamak
İki yıl sessiz kaldıktan sonra sırf başka bir husumet sebebiyle aşırı masraflı bir talepte bulunmak, hem çelişkili davranış yasağını ihlal eder hem de açık bir hakkın kötüye kullanılması halidir.
Hukuk düzeni, menfaatler dengesini ağır şekilde bozan ve dürüstlüğe aykırı olan hak kullanımlarını himaye etmez.

Anahtar Kavram

Hakkın Kötüye Kullanılması (Objektif İyiniyet/Dürüstlük Kuralı)
Bu soruyu puanla