X Bakanlığı, yayımladığı bir genelge ile kurum bünyesinde çalışan engelli memurlara yönelik özel ve esnek çalışma saatleri belirlemiştir. Aynı genelgede, bu esnek çalışma saatlerinden yararlanmak isteyen engelli personelin, anayasal bir hak olan yıllık ücretli izin haklarının bir kısmından feragat ettiklerine dair matbu bir beyanname imzalamaları şart koşulmuştur.
Bu idari işlem bütünlüğü, 1982 Anayasası'nda yer alan "Temel Hak ve Hürriyetlerin Niteliği" ile "Kanun Önünde Eşitlik" ilkeleri bağlamında değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Aİdare, sosyal bir hak olan izin hakkından feragat şartını ancak olağan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile getirebileceğinden işlem şekil yönünden, esnek mesai uygulaması ise eşitlik yönünden anayasaya aykırıdır.
- BDinlenme hakkı devletin karışmaması gereken bir negatif statü hakkı olduğundan ilgilinin rızasıyla feragat mümkündür; ancak idarenin esnek mesai uygulaması eşitlik ilkesinin maddi boyutunu ihlal eder.
- Engelli personele yönelik esnek çalışma saatleri belirlenmesi anayasal eşitlik ilkesine aykırı sayılmazken; izin hakkından feragat şartı koşulması temel hakların vazgeçilmezliği ilkesine açıkça aykırıdır.Cevap
- Dİdarenin temel hakların kullanımını durdurma yetkisi sadece olağanüstü hâllerde geçerli olduğundan feragat işlemi ancak seferberlik hâlinde mümkündür; esnek mesai uygulaması ise her durumda eşitlik ilkesine aykırıdır.
- E1982 Anayasası'nın devletin mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde sosyal hakları sınırlama felsefesi dikkate alındığında feragat işlemi geçerlidir; ancak engellilere özel uygulama şekli eşitlik ilkesini zedeler.
Cevap
Engelli personele yönelik esnek çalışma saatleri belirlenmesi eşitlik ilkesine uygun bir pozitif ayrımcılık uygulaması iken, anayasal bir haktan feragat istenmesi temel hakların vazgeçilmezliği ilkesine aykırıdır.
Doğru ifadede yer aldığı üzere, 1982 Anayasası'nın 10. maddesine göre engelliler için alınacak özel tedbirler kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz. Bu hüküm, devletin şekli eşitliği aşarak maddi (gerçek) eşitliği sağlama amacı güttüğü bir pozitif ayrımcılık kuralıdır. Öte yandan, idarenin bir hakkın kullanımını başka bir haktan (dinlenme ve izin hakkı) feragat şartına bağlaması Anayasa'nın 12. maddesine aykırıdır. 12. madde uyarınca temel hak ve hürriyetler vazgeçilmez niteliktedir. Bireyin serbest iradesiyle dahi temel anayasal haklarından feragat etmesi hukuken geçersizdir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Temel Hakların Vazgeçilmezliği ve Pozitif Ayrımcılık İstisnaları